Ukraine mở rộng các đòn tấn công tầm xa sâu vào lãnh thổ Nga

Khi các loại tên lửa và máy bay không người lái (UAV) mới ngày càng rẻ hơn và dễ sản xuất hơn, Kiev đang dần mở rộng phạm vi tấn công sâu vào lãnh thổ Nga, nhắm tới các mục tiêu công nghiệp và hậu cần quan trọng.

Binh lính Ukraine sử dụng UAV. (Nguồn: Getty Images)

Ngày 20/2, Ukraine phóng nhiều tên lửa Flamingo nhằm vào một nhà máy tại Votkinsk, cách lãnh thổ Ukraine khoảng 1.400 km. Đây được xem là lần đầu tiên một tên lửa hạng nặng do Ukraine phát triển đánh trúng một cơ sở sản xuất tên lửa lớn của Nga ở khoảng cách xa như vậy.

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đã ca ngợi cuộc tấn công này như bằng chứng cho thấy năng lực công nghiệp quốc phòng trong nước đang tăng lên rõ rệt. Trong một cuộc họp báo ngày 21/2, ông nhấn mạnh rằng Ukraine đã thực hiện những đòn tấn công chính xác bằng tên lửa Flamingo ở khoảng cách 1.400 km và coi đây là một thành tựu quan trọng của ngành công nghiệp quốc phòng nước này.

Trong giai đoạn đầu của cuộc xung đột, Ukraine chủ yếu dựa vào các UAV cỡ nhỏ để tiến hành các cuộc tấn công tầm xa. Tuy nhiên, những loại UAV này thường mang lượng thuốc nổ hạn chế và khó gây thiệt hại nghiêm trọng cho các công trình kiên cố. Những diễn biến gần đây cho thấy Kiev đang dần chuyển trọng tâm sang các cuộc tấn công nhằm vào chuỗi cung ứng quốc phòng của Nga bằng những loại vũ khí mạnh hơn.

Theo nhà nghiên cứu Fabian Hoffmann tại Đại học Oslo, nếu Ukraine có thể sản xuất đủ tên lửa tầm xa, họ có thể gây gián đoạn đáng kể khả năng Nga thay thế các loại vũ khí đang được sử dụng trên chiến trường.

Để đạt được mục tiêu đó, Ukraine đang đầu tư mạnh vào việc xây dựng ngành công nghiệp tên lửa nội địa. Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine Mykhailo Fedorov, cho biết chính phủ đang hoạt động như một "nhà đầu tư mạo hiểm", phân bổ nguồn vốn lớn cho nhiều công ty công nghệ quốc phòng nhằm thúc đẩy quá trình đổi mới nhanh chóng.

Dù vậy, tên lửa vẫn đắt đỏ và phức tạp hơn nhiều so với UAV. Ukraine hiện đã đạt được những bước tiến đáng kể với các hệ thống như tên lửa chống hạm Neptune và tên lửa Flamingo mới. Bên cạnh đó, các công ty quốc phòng nước này cũng đang thử nghiệm những thiết kế tên lửa đạn đạo mới nhằm tăng khả năng tấn công tầm xa.

Một số doanh nghiệp thậm chí đã bắt đầu mở rộng hoạt động sản xuất ra nước ngoài. Tháng 9/2025, Đan Mạch thông báo công ty quốc phòng Fire Point – nhà sản xuất tên lửa Flamingo, sẽ bắt đầu sản xuất nhiên liệu cho tên lửa tầm xa trên lãnh thổ nước này.

Đầu năm 2026, Fire Point công bố đoạn video thử nghiệm tên lửa đạn đạo FP-7, được cho là có tầm bắn khoảng 200 km và đạt tốc độ vượt Mach 4. Công ty này cũng đang phát triển các hệ thống mạnh hơn. Theo kỹ sư trưởng Denys Shtilierman, phiên bản FP-9 trong tương lai có thể đạt tốc độ hơn 1.200 m/s và thậm chí có khả năng vươn tới các mục tiêu xa như Moscow. Tốc độ cao được thiết kế nhằm tăng khả năng xuyên thủng hệ thống phòng không nhiều lớp của Nga.

Trong khi đó, Ukraine cũng nhận được nhiều loại vũ khí tầm xa từ phương Tây, bao gồm Storm Shadow của Anh, SCALP của Pháp và một số lượng hạn chế tên lửa ATACMS do Mỹ cung cấp. Thế nhưng phần lớn các hệ thống này chỉ có tầm bắn khoảng 200–250 km. Vì vậy, Kiev đang tập trung phát triển các loại vũ khí nội địa có tầm bắn từ 500 km đến hơn 1.000 km để mở rộng khả năng tấn công sâu vào lãnh thổ Nga.

Theo Trung tướng Ben Hodges, tấn công chính xác tầm xa là một trong những yếu tố quan trọng nhất trong chiến sự hiện đại. Ông cho rằng những đòn đánh chính xác có thể phá hủy các sở chỉ huy, trung tâm hậu cần, bệ phóng tên lửa, pháo binh và sân bay – những mục tiêu then chốt giúp duy trì sức mạnh chiến đấu của đối phương.

Khi khả năng tấn công tầm xa của Ukraine được mở rộng, Nga phải đối mặt với một thách thức lớn: bảo vệ một lãnh thổ cực kỳ rộng lớn với vô số mục tiêu quan trọng. Ví dụ, để bảo vệ một nhà máy sản xuất UAV tại Alabuga, Nga được cho là đã phải điều động ít nhất 11 hệ thống phòng không Pantsir-S1 từ tiền tuyến về bảo vệ cơ sở công nghiệp này, tạo ra những khoảng trống trong hệ thống phòng thủ ở các khu vực khác.

Nga cũng đã tăng cường phòng thủ xung quanh thủ đô. Theo các nguồn tin tình báo công khai, khoảng 43 tháp phóng Pantsir-S1 đã được xây dựng quanh Moscow từ tháng 5 đến tháng 9/2025 nhằm nâng cao khả năng phát hiện và đánh chặn UAV hoặc tên lửa bay thấp. Dù vậy, việc tập trung phòng không cho các thành phố lớn cũng đồng nghĩa với việc nhiều khu vực khác trở nên dễ bị tấn công hơn.

Các cuộc tấn công của Ukraine đã bắt đầu gây ra những gián đoạn đáng kể đối với ngành công nghiệp Nga. Vào tháng 5/2025, một số cuộc tấn công được cho là đã làm tê liệt nhà máy sản xuất cáp quang nội địa duy nhất của Nga, buộc nước này phải phụ thuộc nhiều hơn vào nguồn nhập khẩu.

Bên cạnh tên lửa, UAV tầm xa vẫn đóng vai trò quan trọng trong chiến lược tấn công của Ukraine. Một trong những hệ thống đáng chú ý là Liutyi AN-196, được phát triển như một giải pháp thay thế nội địa cho UAV Shahed-136.

Liutyi sử dụng hệ thống dẫn đường kết hợp giữa định vị quán tính và liên lạc vệ tinh. Khi tiếp cận mục tiêu, hệ thống thị giác máy tính sẽ dẫn hướng cho cú đánh cuối cùng, cho phép UAV bay theo các đường bay phức tạp và tránh các hệ thống phòng không tầm ngắn. Hệ thống này được cho là có tầm hoạt động hơn 1.000 km và mang đầu đạn khoảng 75 kg.

Với giá khoảng 200.000 USD mỗi chiếc, Liutyi rẻ hơn nhiều so với tên lửa hành trình, cho phép Ukraine triển khai các cuộc tấn công tầm xa với số lượng lớn. Theo tướng Mỹ về hưu David Petraeus, Ukraine có thể sản xuất tới 7 triệu UAV mỗi năm và hiện phóng khoảng 10.000 UAV mỗi ngày cho nhiều nhiệm vụ khác nhau, từ trinh sát đến tấn công.

Những UAV giá rẻ này có thể dần làm suy yếu hệ thống phòng không của Nga theo thời gian, tạo điều kiện cho các cuộc tấn công mạnh hơn bằng tên lửa như Flamingo. Sự kết hợp giữa UAV và tên lửa tầm xa có thể cho phép Ukraine gia tăng áp lực lên các cơ sở công nghiệp, hậu cần và năng lượng quan trọng của Nga.

Theo cựu Tổng tư lệnh quân đội Ukraine Valerii Zaluzhnyi, sự bùng nổ của UAV giá rẻ đang làm thay đổi hoàn toàn "kinh tế của phòng không". Việc sử dụng các tên lửa phòng không đắt tiền để bắn hạ những UAV giá rẻ ngày càng trở nên không hiệu quả về mặt chi phí.

Khi công nghệ tiếp tục phát triển và chi phí sản xuất giảm xuống, chiến sự hiện đại có thể ngày càng dựa nhiều hơn vào các hệ thống tấn công tầm xa giá rẻ nhưng hiệu quả.

Xuân Minh