Ukraine trao mỏ lithium chiến lược cho nhóm nhà đầu tư thân cận với ông Trump
Tỷ phú Ronald S. Lauder, bạn thân của ông Trump, nằm trong nhóm nhà đầu tư được Ukraine trao quyền khai thác mỏ lithium chiến lược. Động thái này diễn ra trong bối cảnh chính quyền Tổng thống Trump đang tìm kiếm các cơ hội đầu tư tại Ukraine.
Ronald S. Lauder là một trong các nhà đầu tư trúng thầu khai thác mỏ lithium quan trọng tại Ukraine. Ông quen biết Tổng thống Trump từ thời đại học. Ảnh: New York Times
Theo tờ New York Times, Ukraine ngày 9/1 đã trao quyền khai thác một mỏ lithium lớn thuộc sở hữu nhà nước cho một nhóm nhà đầu tư trong đó có một tỷ phú là bạn thân của Tổng thống Trump, trong bối cảnh chính quyền của ông Trump đang tìm kiếm các cơ hội đầu tư tại quốc gia bị xung đột tàn phá này.
Quyết định được đưa ra bởi một ủy ban của chính phủ Ukraine, theo lời hai thành viên ủy ban yêu cầu giấu tên. Dù vẫn cần sự phê chuẩn chính thức của Nội các Ukraine, các quan chức cho biết thỏa thuận về cơ bản đã được chốt.
Liên danh trúng thầu có mối liên hệ chặt chẽ với chính quyền Tổng thống Trump. Nhóm này bao gồm Ronald S. Lauder, người thừa kế tập đoàn mỹ phẩm Esteé Lauder, quen biết ông Trump từ thời đại học và từng đề xuất ý tưởng mua Greenland. Nhà đầu tư còn lại là TechMet, một công ty năng lượng có phần sở hữu thuộc một cơ quan đầu tư của chính phủ Mỹ được thành lập trong nhiệm kỳ đầu tiên của ông Trump.
Hai thành viên ủy ban cho biết liên danh trúng thầu đã vượt các đối thủ khi đáp ứng hầu hết các tiêu chí đấu thầu, đồng thời bác bỏ mọi cáo buộc thiên vị. Tuy vậy, bằng cách vun đắp quan hệ với các nhà đầu tư có liên hệ với Tổng thống Trump, Kiev đang đặt mình vào vị thế thuận lợi với nhà lãnh đạo Mỹ, đúng vào thời điểm Ukraine cần sự hậu thuẫn của Washington trong các cuộc đàm phán hòa bình với Nga.
Đại diện của ông Lauder và TechMet chưa phản hồi ngay lập tức yêu cầu bình luận.
Kể từ khi Tổng thống Trump trở lại nắm quyền, liên minh Mỹ – Ukraine đã mang màu sắc “giao dịch” rõ nét hơn, khi Washington tạm dừng phần lớn viện trợ quân sự cho Kyiv và thay vào đó tập trung vào các cơ hội sinh lời từ đầu tư và bán vũ khí. Các quan chức Ukraine đã nhanh chóng thích nghi, đưa ra những thỏa thuận tiềm năng sinh lợi trong lĩnh vực khai thác khoáng sản và sản xuất vũ khí.
Tính chất "có đi có lại" của mối quan hệ Mỹ - Ukraine thể hiện rõ trong bản dự thảo kế hoạch hòa bình đang được Kiev và Washington đàm phán. Kế hoạch này bao gồm các điều khoản về tái thiết hậu chiến mà Tổng thống Volodymyr Zelensky định giá khoảng 800 tỷ USD, và ông cho rằng sẽ tạo ra nhiều cơ hội cho các doanh nghiệp Mỹ.
“Có rất nhiều nguồn của cải có thể khai thác”, Tổng thống Trump nói hồi tháng trước, khi đón ông Zelensky tại khu nghỉ dưỡng Mar-a-Lago ở Florida.
Tổng thống Trump cùng Tổng thống Volodymyr Zelensky tại khu nghỉ dưỡng Mar-a-Lago ở Palm Beach, Florida, tháng 12/2025. Ảnh: New York Times
Chính phủ Ukraine cũng đã phát đi tín hiệu sẵn sàng tăng cường hợp tác kinh doanh với các công ty Mỹ bằng những động thái tinh tế hơn. Tháng trước, Ukraine bổ nhiệm Patrick Fragman, cựu CEO của Westinghouse - một tập đoàn công nghệ hạt nhân lớn của Mỹ - vào hội đồng giám sát của Energoatom, tập đoàn hạt nhân quốc doanh của Ukraine. Trên cương vị tại Westinghouse, ông Fragman từng mở rộng quan hệ hợp tác giữa công ty này và Energoatom.
Một số quan chức và doanh nhân Ukraine thừa nhận việc bổ nhiệm này có thể gây ra xung đột lợi ích. Tuy nhiên, họ cho rằng đây nhiều khả năng là một tín hiệu gửi tới chính quyền Trump rằng Kiev sẵn sàng hợp tác sâu rộng hơn - đặc biệt nếu điều đó giúp thúc đẩy một thỏa thuận hòa bình. Ông Trump đã đề xuất Mỹ tham gia quản lý một nhà máy điện hạt nhân lớn của Ukraine hiện đang nằm dưới sự kiểm soát của Nga, như một phần của thỏa thuận hòa bình.
Lĩnh vực thu hút sự quan tâm lớn nhất từ ông Trump là nguồn tài nguyên khoáng sản của Ukraine. Mùa xuân năm ngoái, Kiev đã ký một thỏa thuận cho phép Mỹ có cổ phần trong nguồn khoáng sản của Ukraine, động thái được xem rộng rãi là nỗ lực nhằm “khóa chặt” sự ủng hộ của Washington thông qua các ràng buộc kinh doanh.
Thỏa thuận này lập ra một quỹ đầu tư chung Mỹ - Ukraine để đầu tư vào các dự án tài nguyên thiên nhiên trong tương lai. Kể từ đó, các quan chức Ukraine tìm cách chứng minh rằng họ có thể mang lại kết quả cụ thể, và đã giới thiệu mỏ lithium - cuối cùng được trao cho ông Lauder và TechMet - như một dự án thí điểm tiềm năng theo thỏa thuận này.
Mỏ Dobra, nằm ở miền trung Ukraine, là một trong những trữ lượng lithium lớn nhất của nước này. Lithium là thành phần then chốt trong các công nghệ như pin xe điện. Mỏ sẽ được khai thác theo hợp đồng chia sản lượng, cho phép nhà đầu tư khai thác khoáng sản để đổi lấy việc chia sẻ sản lượng với chính phủ Ukraine.
Theo thỏa thuận khoáng sản Mỹ – Ukraine, một nửa doanh thu mà chính phủ Ukraine thu được từ mỏ Dobra sẽ được chuyển vào quỹ đầu tư chung. Thỏa thuận cũng quy định rằng một công ty muốn phát triển mỏ khoáng sản và cần thêm nhà đầu tư phải trình dự án trước tiên cho quỹ - một cơ chế được thiết kế nhằm ưu tiên lợi ích kinh doanh của Mỹ.
Trong trường hợp mỏ Dobra, điều này có thể làm phát sinh xung đột lợi ích tiềm tàng, do cơ quan Mỹ giám sát quỹ - Tập đoàn Tài chính Phát triển Quốc tế Mỹ (DFC) - cũng nắm cổ phần trong TechMet.
Hiện vẫn chưa rõ ông Lauder và TechMet đã cam kết đầu tư bao nhiêu để phát triển mỏ lithium Dobra. Hồ sơ đấu thầu đặt mức đầu tư tối thiểu là 179 triệu USD, nhưng một thành viên của ủy ban bỏ phiếu ngày 9/1 cho biết cam kết của liên danh này cao hơn đáng kể.
Tuy nhiên, khoản đầu tư này sẽ mất nhiều năm mới có thể chuyển thành hoạt động khai thác thực tế và lợi nhuận. Trước hết, liên danh phải tiến hành khảo sát địa chất để xác định giá trị thực sự của tầng đất chứa khoáng sản, sau đó tài trợ cho thiết bị và cơ sở hạ tầng cần thiết. Các chuyên gia trong ngành cho biết thông thường phải mất khoảng 15 năm để đi từ phát hiện khả thi đến khai thác - một mốc thời gian kéo dài vượt xa nhiệm kỳ hiện tại của ông Trump.
