Ukraine tung chiến thuật phòng không mới: Doanh nghiệp tư nhân lập lực lượng chống UAV Nga

Đã có hơn 80 doanh nghiệp được Bộ Quốc phòng Ukraine cấp phép thành lập đơn vị phòng không tư nhân. Ảnh: LTN.

Theo thống kê mới nhất của Bộ Quốc phòng Ukraine, tính đến giữa tháng 9/2026, có 92 doanh nghiệp thuộc nhiều lĩnh vực cùng các đơn vị vận hành hạ tầng trọng yếu đã nộp đơn tham gia, trong đó 81 đơn vị vượt qua quy trình thẩm định và chính thức được Bộ Quốc phòng cấp phép.

Những đơn vị được gọi là “phòng không nhỏ” (Mala PPO) này đã bắt đầu chứng minh hiệu quả trên thực địa, khi bắn hạ thành công hàng chục UAV tự sát Shahed của Nga.

Một trong những sự kiện đáng chú ý xảy ra tại khu vực Kharkov. Một đơn vị phòng không của doanh nghiệp tư nhân được cho là đã sử dụng phương án bố trí phòng không linh hoạt để hạ một UAV Geran cải tiến sử dụng động cơ phản lực, với tốc độ hơn 400 km/giờ. Thành tích này cho thấy các đơn vị phòng không dân sự không chỉ có thể đối phó với những UAV thông thường mà còn có khả năng đánh chặn các mục tiêu khó hơn.

Việc cho phép các lực lượng dân sự bảo vệ các nhà máy điện, cơ sở sản xuất và những mục tiêu quan trọng ở tầm thấp giúp chia sẻ đáng kể gánh nặng với lực lượng phòng không chính quy. Nhờ đó, những hệ thống và tên lửa phòng không đắt tiền như Patriot có thể được dành cho các mục tiêu nguy hiểm hơn, đặc biệt là tên lửa đạn đạo.

Một nhân viên phòng không dân sự học sử dụng tên lửa phòng không tầm thấp vác vai. Ảnh Ukrinfor.

Vũ khí lấy từ đâu?

Các doanh nghiệp được cấp phép có thể tiếp cận vũ khí và thiết bị phòng không theo hai nguồn: tự mua sắm và được quân đội bàn giao.

Theo cơ chế này, doanh nghiệp tự bỏ kinh phí để mua hợp pháp từ các nhà cung cấp trong và ngoài Ukraine những thiết bị như hệ thống đánh chặn UAV, thiết bị gây nhiễu tác chiến điện tử, thậm chí các tháp súng máy tự động tích hợp công nghệ AI.

Bên cạnh nguồn tự mua, Bộ chỉ huy Không quân Ukraine cũng rà soát kho quân sự để xác định những thiết bị phòng không cũ hoặc hiện chưa được sử dụng trên tuyến đầu, sau đó tạm thời bàn giao cho các doanh nghiệp và cơ sở hạ tầng trọng yếu.

Tuy nhiên, những thiết bị này không thể tự do triển khai. Mọi hệ thống đều phải vượt qua quy trình kiểm tra tương thích kỹ thuật của quân đội và được kết nối với mạng lưới giám sát, cảnh giới thống nhất của lực lượng vũ trang Ukraine.

Một cựu binh được mời làm cố vấn cho đội phòng không tư nhân. Ảnh: Zhihu.

Không phải muốn bắn là bắn

Điểm đáng chú ý là các đơn vị phòng không tư nhân, dù chủ yếu gồm nhân viên doanh nghiệp hoặc tình nguyện viên, không phải những lực lượng dân sự được quyền tự ý nổ súng.

Về cơ cấu, họ là một bộ phận trong hệ thống bảo vệ không phận nhiều tầng của Ukraine và chịu sự chỉ huy của Bộ chỉ huy Không quân thuộc Các lực lượng vũ trang Ukraine.

Nói cách khác, các đơn vị phòng không doanh nghiệp không có quyền tự quyết định mục tiêu và tự ý khai hỏa. Mục tiêu phải do cơ quan chỉ huy không quân chính quy phân bổ, sau đó lệnh khai hỏa được truyền xuống mới được phép tiến hành đánh chặn.

Việc đưa nguồn lực phòng không của khu vực tư nhân vào chung một chuỗi chỉ huy với quân đội đang tạo ra một mô hình phòng thủ mới trong bối cảnh chiến tranh tiêu hao kéo dài.

Nhân viên đội phòng không tư nhân được hướng dẫn cách vận hành UAV đánh chặn. Ảnh: Zhihu.

“Nhà máy tự cứu nhà máy”

Theo các nguồn tin, chương trình thí điểm này đã nhanh chóng được mở rộng trong năm 2026. Về mặt chiến thuật, mô hình này giúp Ukraine lấp thêm những khoảng trống trong mạng lưới phòng không, đặc biệt quanh các cơ sở công nghiệp, năng lượng và hạ tầng trọng yếu.

Nó cũng cho thấy một hướng tiếp cận khác đối với bài toán phòng không trong chiến tranh tiêu hao: thay vì chỉ dựa vào các hệ thống quân sự đắt tiền, Ukraine huy động thêm nguồn lực từ khu vực tư nhân để tạo thành một mạng lưới đánh chặn phân tán ở quy mô rộng hơn.

Những người tham gia các đơn vị phòng không dân sự phải trải qua chương trình huấn luyện chuyên sâu tại các trường phòng không, đồng thời chịu quy trình kiểm tra nghiêm ngặt trước khi được tham gia nhiệm vụ.

Khi ngày càng nhiều doanh nghiệp tham gia, mô hình “nhà máy tự cứu nhà máy” đang trở thành một lớp phòng thủ bổ sung trong cuộc chiến chống các đợt tập kích đường không của Nga, đồng thời phản ánh cách Ukraine huy động nguồn lực toàn xã hội để duy trì sức chống chịu trong một cuộc chiến kéo dài.