UNESCO đánh giá cao vai trò ngày càng chủ động của Việt Nam về di sản toàn cầu

Hội nghị Đối thoại châu Á - Thái Bình Dương về Di sản và Tính xác thực đã thành công tốt đẹp. Hội nghị lần này do Việt Nam đăng cai tổ chức đúng vào dịp kỷ niệm 50 năm quan hệ Việt Nam-UNESCO (1976-2026).

Nhân dịp này, ông Jonathan Wallace Baker, Trưởng Đại diện UNESCO tại Việt Nam đã có những chia sẻ với phóng viên Thông tấn xã Việt Nam về những nội dung liên quan đến Hội nghị và mối quan hệ hợp tác giữa hai bên trong công tác bảo vệ, phát huy giá trị toàn cầu của các di sản thế giới ở Việt Nam.

Ông Jonathan Wallace Baker, Trưởng Đại diện UNESCO tại Việt Nam trong một buổi trả lời phỏng vấn phóng viên TTXVN. Ảnh: Việt Đức - TTXVN

Phóng viên: Hội nghị Đối thoại châu Á - Thái Bình Dương về Di sản và Tính xác thực đã được tổ chức từ ngày 27/9 đến ngày 1/10/2026 tại Hà Nội và Ninh Bình. UNESCO đánh giá như thế nào về ý nghĩa của việc Việt Nam đăng cai tổ chức hội nghị này? 

Ông Jonathan Wallace Baker: Việc Việt Nam đăng cai tổ chức Hội nghị Đối thoại châu Á - Thái Bình Dương về Di sản và Tính xác thực mang ý nghĩa đặc biệt trong năm kỷ niệm 50 năm quan hệ hợp tác Việt Nam – UNESCO. Sự kiện này phản ánh bước chuyển biến rộng lớn hơn trong vai trò của Việt Nam tại UNESCO, từ chỗ tiếp nhận viện trợ và tham gia hợp tác quốc tế sang việc ngày càng đóng góp nhiều hơn những kinh nghiệm, ý tưởng và sáng kiến của chính mình vào các thảo luận khu vực và toàn cầu.

Hội nghị Đối thoại là một ví dụ điển hình cho sự đóng góp ngày càng tăng này. Bằng việc quy tụ các chuyên gia và những người thực hành văn hóa, di sản từ khắp khu vực châu Á - Thái Bình Dương, Việt Nam đã giúp thúc đẩy một cuộc thảo luận quan trọng về cách hiểu, bảo tồn và quản lý di sản trong hệ thống di sản thế giới, trong các bối cảnh văn hóa khác nhau, đồng thời ứng phó với những thách thức đương đại. 

Sự kiện này cũng đặc biệt đúng thời điểm sau khi Đại hội đồng Liên hợp quốc tuyên bố Thập kỷ quốc tế về Văn hóa vì Phát triển bền vững (2027–2036), một sáng kiến do Việt Nam đề xuất. Thập kỷ này phản ánh sự công nhận ngày càng rộng rãi của cộng đồng quốc tế đối với vai trò của văn hóa trong phát triển bền vững, bao gồm cả việc củng cố bản sắc, sự gắn kết xã hội và khả năng chống chịu của cộng đồng.

Hội nghị Đối thoại đã khép lại với việc thông qua Văn kiện Hà Nội, trong đó ghi nhận những nghiên cứu và khuyến nghị then chốt rút ra từ các phiên thảo luận. 

UNESCO chúc mừng Việt Nam đã đăng cai tổ chức thành công Hội nghị Đối thoại và vì những đóng góp liên tục của Việt Nam vào chương trình nghị sự văn hóa toàn cầu.

Phóng viên: Hội nghị Đối thoại châu Á - Thái Bình Dương về Di sản và Tính xác thực đã quy tụ khoảng 250 đại biểu trong nước và quốc tế để thảo luận, cùng với các vấn đề khác, về những áp lực của đô thị hóa và biến đổi khí hậu đối với di sản trong khu vực. Xin ông cho biết về các vấn đề trọng tâm được thảo luận tại Hội nghị và ý nghĩa của việc thông qua Văn kiện Hà Nội? 

*Ông Jonathan Wallace Baker: Văn kiện Hà Nội được xây dựng dựa trên sự kế thừa các văn kiện quốc tế trước đó, từ Văn kiện Nara về Tính xác thực năm 1994 đến Văn kiện Nairobi năm 2025. Văn kiện đã đưa góc nhìn của khu vực châu Á - Thái Bình Dương vào cuộc thảo luận toàn cầu về tính xác thực, dựa trên chính các bối cảnh văn hóa và thực tiễn di sản của khu vực. 

Đối với Việt Nam, Văn kiện đã đề cập nhiều vấn đề quan trọng, bao gồm di sản sống, việc phục dựng, tri thức cộng đồng, cũng như mối quan hệ giữa các khía cạnh vật thể và phi vật thể của di sản. Do đó, Hội nghị Đối thoại đã tạo ra một sự trao đổi hai chiều có giá trị: vừa mang kinh nghiệm và bài học quốc tế đến Việt Nam, vừa chia sẻ các thực hành và kinh nghiệm phù hợp của Việt Nam với cộng đồng quốc tế.

Văn kiện này cũng ra đời vào thời điểm công tác bảo tồn di sản thế giới đang phải đối mặt với áp lực ngày càng gia tăng từ biến đổi khí hậu, đô thị hóa và phát triển kinh tế - xã hội. Sau nhiều thập kỷ thực thi Công ước về bảo vệ di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới (1972), các thảo luận về tính xác thực tiếp tục phát triển để phù hợp với các bối cảnh văn hóa đa dạng. 

Văn kiện Hà Nội mang ý nghĩa quan trọng bởi các khuyến nghị trực tiếp dành cho các cơ quan chịu trách nhiệm thực thi Công ước năm 1972. Các khuyến nghị này dự kiến sẽ được trình xem xét tại Kỳ họp thứ 49 của Ủy ban Di sản Thế giới tại Thổ Nhĩ Kỳ vào năm 2027, bao gồm các nội dung liên quan đến việc cập nhật Hướng dẫn thực hiện Công ước.

Phóng viên: Ngày 29/9/2026, Dự án đầu tư bảo quản, tu bổ, phục hồi Điện Kính Thiên đã chính thức được khởi công với sự tham dự của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Việt Nam Tô Lâm. Theo ông, UNESCO nhìn nhận thế nào về cơ sở khoa học của dự án và quá trình thực hiện các cam kết quốc tế của Việt Nam đối với dự án này? 

Ông Jonathan Wallace Baker: UNESCO hoan nghênh quá trình làm việc nghiêm cẩn của Việt Nam, từ quy trình nghiên cứu khoa học, tư liệu hóa, tham vấn đến đối thoại dẫn đến việc phục dựng Điện Kính Thiên. 

Từ năm 2023, quy trình này đã có sự tham gia bền bỉ của các nhà nghiên cứu, nhà khảo cổ học, kiến trúc sư và các chuyên gia của Việt Nam, cùng với sự tham vấn liên tục với UNESCO và Hội đồng Di tích và Di chỉ Quốc tế (ICOMOS).  Việt Nam đã đầu tư đáng kể, hiểu sâu hơn về di sản và củng cố cơ sở khoa học cho việc phục dựng. Lễ khởi công dự án vào ngày 29/9, với sự tham dự của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, đã đánh dấu một cột mốc quan trọng trong quá trình lâu dài này. 

UNESCO đánh giá cao cách Việt Nam tham gia vào tiến trình của Công ước năm 1972. Dự án đã được xây dựng thông qua sự đối thoại chặt chẽ với Trung tâm Di sản Thế giới, ICOMOS và Ủy ban Di sản Thế giới, cùng những nỗ lực bền bỉ nhằm giải quyết các khuyến nghị của Ủy ban. Tiến trình này đã dẫn đến quyết định của Ủy ban Di sản Thế giới vào tháng 7/2026 và phản ánh sự hợp tác chặt chẽ của Việt Nam với hệ thống di sản thế giới. 

UNESCO cũng hoan nghênh việc Việt Nam quan tâm tới sự tham gia của cộng đồng và công tác diễn giải di sản cho công chúng. Điều này rất quan trọng để người dân hiểu được giá trị nổi bật toàn cầu của di sản và ý nghĩa văn hóa còn sống mãi của di sản. Theo tinh thần Văn kiện Hà Nội, việc thu hút cộng đồng tham gia cần tiếp tục là một phần quan trọng của dự án khi bước vào giai đoạn triển khai. 

Lễ khởi công ngày 29/9 đánh dấu một cột mốc quan trọng trong một quá trình còn dài, trong đó việc tiếp tục nghiên cứu, tư liệu hóa, đối thoại và gắn kết cộng đồng sẽ là yếu tố thiết yếu để gìn giữ di sản và trao truyền lại các giá trị di sản cho các thế hệ mai sau. 

Phóng viên: Để đảm bảo tuân thủ các yêu cầu nghiêm ngặt về tính xác thực theo Văn kiện Nara và hướng dẫn kỹ thuật của ICOMOS, đồng thời bảo vệ các tầng khảo cổ nguyên gốc bên dưới di tích, UNESCO sẽ tiếp tục cung cấp những hỗ trợ kỹ thuật và khuyến nghị gì cho Việt Nam trong quá trình thực hiện dự án?

Ông Jonathan Wallace Baker: Ưu tiên hàng đầu của UNESCO là đảm bảo bất kỳ sự can thiệp nào tại Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long – Hà Nội đều giữ  được giá trị nổi bật toàn cầu, tính xác thực và tính toàn vẹn của di sản thế giới, bao gồm cả các tầng khảo cổ có tầm quan trọng đặc biệt. 

Về khía cạnh này, UNESCO sẽ tiếp tục làm cầu nối đối thoại giữa Việt Nam và các cơ quan tư vấn di sản thế giới, bao gồm ICOMOS, cũng như cung cấp tư vấn kỹ thuật phù hợp. Các tư vấn kỹ thuật gần đây từ ICOMOS đã nhấn mạnh cách tiếp cận cẩn trọng và bền vững đối với nghiên cứu khảo cổ, sử dụng thích hợp các phương pháp nghiên cứu và phân tích khoa học khác nhau, đồng thời bảo tồn các tầng tích tụ khảo cổ quan trọng cho việc nghiên cứu trong tương lai. 

Tương tự đối với việc diễn giải di sản cho công chúng. Việc diễn giải cần dựa trên các bằng chứng lịch sử và khảo cổ vững chắc, giúp công chúng hiểu Hoàng thành là một không gian phức hợp, đa tầng trải qua hơn một ngàn năm lịch sử. Theo tinh thần Văn kiện Hà Nội, việc này cũng cần bao gồm sự tham gia thực chất của cộng đồng như hỗ trợ việc duy trì và làm sống lại các nghi lễ, tập quán truyền thống cùng những hình thức di sản sống khác, góp phần truyền tải giá trị nổi bật toàn cầu của di sản. 

UNESCO sẵn sàng tiếp tục phối hợp với các cơ quan chức năng Việt Nam, ICOMOS và các chuyên gia liên quan khác để hỗ trợ sự cân bằng phù hợp giữa bảo tồn, nghiên cứu và diễn giải. 

Phóng viên: Trân trọng cảm ơn ông!