Gìn giữ mạch nguồn văn hóa tâm linh

Đền Sòng Sơn đã được tu bổ, tôn tạo đáp ứng nhu cầu sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng của Nhân dân.

Mạch nguồn tín ngưỡng trong tâm thức cộng đồng

Câu ca dân gian “Đền Sòng thiêng nhất xứ Thanh” từ lâu đã gợi nhắc vị trí đặc biệt của đền Sòng Sơn trong đời sống tín ngưỡng của người dân. Nơi đây thờ Thánh Mẫu Liễu Hạnh, một trong “Tứ bất tử” của tín ngưỡng dân gian Việt Nam. Trải qua năm tháng, ngôi đền trở thành nơi gửi gắm ước nguyện bình an, hướng thiện, cũng là không gian lưu giữ những nét văn hóa đặc sắc của xứ Thanh.

Đền Sòng Sơn có tên chữ là Sùng Sơn (xưa kia là Sùng Trân Miếu), gắn với vùng Cổ Đam xưa. Những câu chuyện về Thánh Mẫu Liễu Hạnh giúp người dân, trừng trị kẻ ác được lưu truyền qua nhiều thế hệ, gửi gắm ước vọng về cuộc sống bình yên, công bằng, hướng con người tới điều thiện và lòng nhân ái.

Tọa lạc trên thế đất cao, đền mang kiến trúc truyền thống hình chữ Tam, với ba lớp điện thờ nối tiếp nhau gồm tiền đường, trung đường và hậu cung. Cung cấm có ba gian, bài trí theo hệ thống thờ tự Tứ phủ, Tam tòa Thánh Mẫu. Gian giữa đặt linh tượng Thánh Mẫu Liễu Hạnh trong trang phục đỏ, dáng ngồi uy nghi, từ hòa. Phía trên linh tượng Thánh Mẫu là bức đại tự sơn son thếp vàng mang bốn chữ “Mẫu nghi thiên hạ”, ở gian chính điện. Gian bên tả có bức đại tự “Vạn Cổ Anh Linh” (Linh thiêng muôn thuở). Gian bên hữu có bức đại tự “Sùng Sơn hiển Thánh” (Hiển Thánh ở Sòng Sơn).

Hệ thống hoành phi, câu đối, đại tự trong đền góp phần làm nên chiều sâu văn hóa của di tích. Hơn 40 bức được cung tiến vào dịp trùng tu năm 1998, thể hiện lòng thành kính của các thế hệ Nhân dân đối với Thánh Mẫu. Năm 1993, đền Sòng Sơn được Bộ Văn hóa - Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) công nhận là di tích cấp quốc gia. Hằng năm, lễ hội đền Sòng Sơn diễn ra từ ngày 24 đến ngày 26/2 âm lịch, với ngày chính lễ là 26/2.

Trong không gian văn hóa ấy, đền Chín Giếng, còn gọi là đền Cô Chín, có mối gắn kết với đền Sòng Sơn qua những tích xưa và nghi lễ được duy trì hằng năm. Theo tư liệu lưu trữ tại Phòng Văn hóa - Xã hội, UBND phường Quang Trung, đền thờ Cửu Thiên Huyền Nữ, dân gian thường gọi là Cô Chín.

Tương truyền, khi Thánh Mẫu Liễu Hạnh gặp nạn tại vùng Sòng Sơn, Cô Chín đã che chở, giúp đỡ. Để ghi nhớ công đức ấy, người dân lập đền thờ.

Mối liên hệ giữa hai ngôi đền được thể hiện trong Lễ hội Sòng Sơn - Ba Dội. Vào ngày 26/2 âm lịch, kiệu Thánh Mẫu được rước từ đền Sòng Sơn sang đền Chín Giếng và lên đèo Ba Dội. Đến ngày 9/9 âm lịch hằng năm là ngày giỗ Cô Chín, Nhân dân địa phương trang trọng tổ chức dâng hương, lễ vật tưởng nhớ Cô Chín. Sự tham gia của cộng đồng trong tổ chức và thực hành các nghi lễ truyền thống chính là cách để những giá trị văn hóa được tiếp nối trong đời sống hiện tại.

Bảo tồn di sản gắn với phát triển bền vững

Phường Quang Trung hiện có 8 di tích lịch sử - văn hóa được xếp hạng, gồm 3 di tích xếp hạng cấp quốc gia và 5 di tích cấp tỉnh. Từ đầu năm 2026 đến nay, các di tích trên địa bàn phường đón khoảng 700.000 lượt khách trong và ngoài tỉnh đến tham quan, chiêm bái. Đây là cơ sở để địa phương phát huy lợi thế về du lịch văn hóa tâm linh, đồng thời nâng cao trách nhiệm quản lý, bảo vệ di sản, bảo đảm môi trường, an ninh trật tự và chất lượng phục vụ tại các điểm di tích.

Các năm vừa qua, với sự quan tâm của Nhà nước và đóng góp của các nhà hảo tâm, nhiều di tích như đền Sòng Sơn, đền Chín Giếng, đền Từ Thức, đền Bát Hải Long Vương đã được tu bổ, tôn tạo, có diện mạo khang trang, giữ nét kiến trúc truyền thống, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tín ngưỡng của Nhân dân.

Bà Hoàng Thị Huế, Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội, UBND phường Quang Trung, cho biết: “Phường Quang Trung định hướng gắn bảo tồn di sản với phát huy giá trị văn hóa truyền thống, xây dựng những điểm đến có chiều sâu, thu hút đông đảo du khách tham quan, chiêm bái. Chú trọng hướng dẫn thực hiện nếp sống văn minh tại các di tích; bảo đảm an ninh, trật tự, an toàn cho Nhân dân và du khách; huy động nguồn lực tu bổ, tôn tạo di tích; kết nối các điểm di tích và tổ chức hiệu quả các lễ hội truyền thống. Ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong công tác quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di tích. Trong đó, việc quét mã QR giúp Nhân dân và du khách tiếp cận thông tin thuận tiện hơn. Phường cũng chủ động tuyên truyền nâng cao nhận thức người dân về trách nhiệm bảo vệ và phát huy giá trị di tích. Để mỗi người dân vừa là chủ thể thực hành tín ngưỡng, gìn giữ nghi lễ và phong tục vừa có thể trở thành một “sứ giả” văn hóa, lan tỏa vẻ đẹp vùng đất, con người phường Quang Trung nói riêng, xứ Thanh nói chung".

Từ đền Sòng Sơn đến đền Chín Giếng, mỗi di tích, mỗi mùa lễ hội đều chứa đựng những lớp ký ức và giá trị văn hóa được cộng đồng gìn giữ qua nhiều thế hệ. Bảo tồn di sản hôm nay không chỉ là gìn giữ những công trình kiến trúc hay nghi lễ truyền thống, mà còn là gìn giữ bản sắc, trao truyền niềm tự hào và ý thức trách nhiệm cho thế hệ trẻ. Khi di sản được bảo vệ bằng sự hiểu biết và những việc làm cụ thể, mạch nguồn văn hóa quê hương sẽ tiếp tục được nối dài, góp phần làm phong phú đời sống tinh thần và thúc đẩy sự phát triển bền vững của địa phương.