UNESCO: Ứng dụng AI trong giáo dục đi đôi với kiểm soát rủi ro

Xóa bỏ bất bình đẳng trong tiếp cận công nghệ

UNESCO đã đưa ra cam kết hỗ trợ các quốc gia thành viên tận dụng công nghệ AI trong Chương trình nghị sự giáo dục 2030, đảm bảo việc ứng dụng công nghệ trong giáo dục AI bám sát những nguyên tắc cốt lõi.

Trí tuệ nhân tạo có thể mang lại những đột phá trong giáo dục, song cần kiểm soát chặt chẽ từ cơ quan thẩm quyền và người sử dụng. (Ảnh: UNESCO)

UNESCO khẳng định sứ mệnh tiếp cận AI lấy con người làm trung tâm, phải đảm bảo quyền bình đẳng trong tiếp cận tri thức. AI không được phép gia tăng khoảng cách về công nghệ nội bộ và toàn cầu. Lời hứa "AI cho tất cả mọi người" phải được thực hiện, để mỗi cá nhân được hưởng lợi từ cuộc cách mạng công nghệ.

Ngày 16/9, nhân dịp khai giảng năm học mới, tại trụ sở UNESCO ở Paris, Pháp, hơn 700 học sinh, sinh viên đã có mặt trong buổi thảo luận cùng các chuyên gia trí tuệ nhân tạo về tương lai giáo dục.

Tại buổi thảo luận, bà Hu Yue, Quản lý dự án giáo dục của chương trình TECH4ALL thuộc tập đoàn Huawei khẳng định, chương trình TECH4ALL được triển khai từ năm 2019 nhằm hỗ trợ giáo viên và học sinh tại các vùng nông thôn tiếp cận trang thiết bị cần thiết, được đào tạo kiến thức về công nghệ mới. 

Trong khuôn khổ chương trình, Huawei cam kết giúp người trẻ hiểu rõ các vấn đề xã hội của AI, đồng thời cung cấp đầy đủ nguồn lực học tập. 

Bà Hu Yue nhấn mạnh, trí tuệ nhân tạo không phải nhân tố gây ra bất bình đẳng xã hội, mà phải đóng vai trò cầu nối, giúp xóa bỏ bất bình đẳng trong tiếp cận công nghệ.

Về vấn đề bình đẳng giáo dục, bà Margarida Romero, nghiên cứu sinh tại Viện nghiên cứu trí tuệ nhân tạo (IIIA-CSIC) cho biết: AI có thể hỗ trợ tất cả người học có động lực, đặc biệt với học sinh, sinh viên trước đây không nhận được sự hỗ trợ đặc biệt từ phía cơ sở giáo dục. 

Tuy nhiên bà vẫn giữ thái độ thận trọng khi đưa ra cảnh báo rằng AI có thể gây ra vấn đề lệ thuộc và hệ quả của nó.

Các chuyên gia thảo luận về ứng dụng AI trong dạy và học tại trụ sở UNESCO ở thành phố Paris, Pháp. (Ảnh: UNESCO)

Thực hiện quy chuẩn chung

Trong khuôn khổ Đồng thuận Bắc Kinh, UNESCO đã xây dựng một khung hướng dẫn cho các nhà lập pháp trong về ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong giáo dục. 

Ngày 3/9, UNESCO đã ban hành khung năng lực về AI dành cho học sinh và giáo viên nhằm định hướng các quốc gia hiểu rõ tiềm năng lẫn rủi ro của AI. Trong đó, cần tập trung vào 4 vấn đề cốt lõi.

Thứ nhất là tư duy lấy con người làm trung tâm, khuyến khích học sinh hiểu và duy trì quyền làm chủ trong tương tác với AI. Thứ hai là khía cạnh đạo đức, cần đào tạo về việc sử dụng AI có trách nhiệm và đảm bảo an toàn. 

Thứ ba, cung cấp kiến thức và kỹ năng nền tảng để sử dụng AI trong dạy và học. Thứ tư, nâng cao khả năng giải quyết vấn đề, thúc đẩy tính sáng tạo và tư duy hệ thống.

Cần ứng dụng AI có kiểm soát

Trên thực tế, AI đang tạo ra những chuyển biến trong từng lớp học, tạo ra nhiều điểm mới như mô hình gia sư cá nhân hay hỗ trợ soạn giáo án thông minh. Song những công cụ này cũng có những bất cập như tình trạng phụ thuộc, nghi vấn đạo đức và làm suy giảm kỹ năng nghiên cứu chuyên sâu.

Đội ngũ giáo viên cần tìm cách kiểm soát vấn đề trên bằng cách hướng dẫn học sinh sử dụng AI như một cộng sự thay vì tìm kiếm một đường tắt. Khi đó, sức sáng tạo và tư duy phản biện trở thành những kỹ năng quan trọng bậc nhất mà không một công nghệ nào có thể thay thế được.

Cũng tại buổi thảo luận ngày 16/9 tại Pháp, chuyên gia Margarida Romero cho biết, AI được sử dụng trong công việc thường nhật, nhưng không nhiều người biết cách sử dụng hợp lý công nghệ này. 

Bà đặc biệt lưu ý về tinh thần học tập bởi AI có thể triệt tiêu khả năng nỗ lực và làm hộ nhiều bước. Trên thực tế, nhiều việc yêu cầu con người phải xử lý độc lập, không phụ thuộc vào công nghệ.

Bà nhấn mạnh tìm kiếm  thông tin không đồng nghĩa với hiểu sâu và ghi nhớ chúng. Do đó, công nghệ giúp tiết kiệm công sức trong nghiên cứu.

Chuyên gia Anne Cordier, Giáo sư tại Đại học Lorraine khuyến khích học sinh xây dựng môi trường mạng lành mạnh, đảm bảo an toàn dữ liệu bằng cách sử dụng các nền tảng phù hợp như Wikipedia, Mastodon, Peertube…

Bên cạnh đó, bà cũng lưu ý về Đạo luật dịch vụ kỹ thuật số (DSA) và quy định chung về bảo vệ dữ liệu (GDPR), phải tuân thủ về quản lý và điều tiết các nền tảng hiện hành.

Trước lo ngại việc giáo viên lạm dụng AI, bà Cordier khẳng định, cần cân nhắc phân loại, tác vụ nào giao cho AI, tác vụ nào phải được thực hiện thủ công. Giáo viên phải luôn đặt công tác giảng dạy lên hàng đầu, đồng thời làm chủ được công nghệ mà họ sử dụng.

Về vấn đề đăng tải thông tin, chuyên gia Adeline Hulin, Trưởng bộ phận về Năng lực truyền thông và thông tin thuộc Ban Truyền thông và thông tin của UNESCO cho biết, giới trẻ hiện nay chia sẻ thông tin trên toàn cầu chỉ trong vài giây. 

Các nhà sáng tạo nội dung cần nêu cao trách nhiệm, năng lực truyền thông và nhận thức rủi ro trong việc chia sẻ thông tin trên nền tảng kỹ thuật số.