Ứng dụng công nghệ: Chìa khóa giúp chuyển từ 'né phạt' sang 'tự giác tuân thủ'

Những chuyển biến tích cực trong thời gian qua là điều ghi nhận, song để việc chấp hành pháp luật giao thông trở thành nhu cầu tự thân của mỗi người dân vẫn còn nhiều việc phải làm.

Trong cuộc trao đổi với Báo Xây dựng, ông Lê Kim Thành, Phó Chủ tịch chuyên trách Ủy ban An toàn giao thông Quốc gia, đã phân tích thẳng thắn những hạn chế còn tồn tại và gợi mở các giải pháp căn cơ cho mục tiêu xây dựng văn hóa giao thông bền vững.

"Chế tài nghiêm khắc đang hình thành chuẩn mực hành vi mới"

Ông Lê Kim Thành, Phó chủ tịch chuyên trách Ủy ban An toàn giao thông Quốc gia.

Nghị định 168/2024 với nhiều chế tài nghiêm khắc được cho là đã tác động mạnh đến ý thức người tham gia giao thông. Theo ông, những thay đổi tích cực thể hiện rõ nhất ở những khía cạnh nào?

Ông Lê Kim Thành: Thực tiễn một năm triển khai cho thấy, việc tăng mức xử phạt đối với các hành vi đặc biệt nguy hiểm như vi phạm nồng độ cồn, chạy quá tốc độ, đi ngược chiều, vượt đèn đỏ… theo Nghị định 168/2024 đã mang lại hiệu quả rất rõ rệt.

Các quy định này hoàn toàn phù hợp với tinh thần của Chỉ thị 10 của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường bảo đảm trật tự, an toàn giao thông đường bộ trong tình hình mới.

Khi chế tài đủ mạnh, có tính răn đe cao và được thực thi nghiêm minh, hành vi của người tham gia giao thông đã có sự chuyển biến tích cực. Số vụ vi phạm nghiêm trọng giảm, ý thức chấp hành pháp luật được nâng lên.

Quan trọng hơn, những chế tài nghiêm khắc không chỉ dừng ở việc xử lý vi phạm, mà còn từng bước định hình chuẩn mực hành vi xã hội mới. Việc tuân thủ pháp luật giao thông vì thế không còn thuần túy là sự ép buộc từ bên ngoài, mà đang dần trở thành lựa chọn tự giác của mỗi người dân.

Trong quá trình triển khai trên thực tế, việc áp dụng và thực thi các chế tài xử phạt có gặp vướng mắc gì về nguồn lực, điều kiện bảo đảm hay cơ chế phối hợp hay không, thưa ông?

Ông Lê Kim Thành: Bên cạnh những kết quả rất rõ nét đã đạt được, chúng ta cũng cần nhìn nhận một cách khách quan rằng việc thực thi chế tài xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực trật tự, an toàn giao thông hiện nay vẫn còn không ít khó khăn, hạn chế.

Trước hết là điều kiện bảo đảm cho công tác tuần tra, kiểm soát tại một số địa bàn, đặc biệt ở vùng sâu, vùng xa, khu vực miền núi còn hạn chế. Phạm vi quản lý rộng, địa hình phức tạp trong khi lực lượng mỏng khiến áp lực đối với cán bộ thực thi nhiệm vụ ngày càng lớn.

Bên cạnh đó, ở một số nơi, nhân lực, trang thiết bị kỹ thuật và phương tiện hỗ trợ chưa đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của công tác bảo đảm trật tự, an toàn giao thông trong bối cảnh lưu lượng phương tiện tăng nhanh. Đây là những yếu tố cần tiếp tục được quan tâm, bổ sung và hoàn thiện trong thời gian tới.

Chế tài đã đủ mạnh, nhưng tình trạng vi phạm vẫn tái diễn. Ông nhìn nhận thế nào về tính bền vững trong ý thức chấp hành pháp luật của người tham gia giao thông?

Ông Lê Kim Thành: Ý thức chấp hành pháp luật của một bộ phận người tham gia giao thông hiện nay vẫn chưa thực sự bền vững. Khi có lực lượng chức năng kiểm tra, kiểm soát, việc tuân thủ được thực hiện nghiêm túc; nhưng khi vắng sự giám sát trực tiếp, tình trạng vi phạm lại tái diễn.

Thực tế đó cho thấy, ở một số trường hợp, việc chấp hành pháp luật vẫn mang tính đối phó, chưa xuất phát từ nhận thức tự giác và trách nhiệm công dân. Nói cách khác, tuân thủ luật giao thông chưa thực sự trở thành nhu cầu tự thân, mà vẫn bị chi phối bởi tâm lý "sợ bị xử phạt" hơn là ý thức bảo vệ an toàn cho chính mình và cộng đồng.

Khi mọi vi phạm đều được ghi nhận: Công nghệ định hình văn hóa giao thông

Ứng dụng công nghệ, đặc biệt là hệ thống camera giám sát và trí tuệ nhân tạo, đang được kỳ vọng trở thành giải pháp then chốt trong nâng cao hiệu quả xử lý vi phạm giao thông. Ông đánh giá như thế nào về vai trò và tác động của giải pháp này trong thời gian tới?

Ông Lê Kim Thành: Việc ứng dụng công nghệ trong xử phạt vi phạm, đặc biệt là hình thức xử phạt nguội, thời gian qua đã mang lại nhiều kết quả tích cực, góp phần nâng cao tính minh bạch và hiệu quả thực thi pháp luật.

Tuy nhiên, để phát huy tối đa hiệu quả, hệ thống cần tiếp tục được hoàn thiện theo hướng đồng bộ, chính xác, tránh chồng chéo dữ liệu và hạn chế phát sinh khiếu nại.

Bên cạnh đó, trong quá trình triển khai vẫn còn một số vướng mắc về thủ tục hành chính, nhất là khâu thông báo và tổ chức cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt đối với các trường hợp cố tình chây ỳ, không chấp hành. Đây là những vấn đề cần sớm được tháo gỡ để bảo đảm tính nghiêm minh và hiệu lực của pháp luật.

Ứng dụng công nghệ góp phần chuyển việc chấp hành pháp luật từ "né tránh bị xử phạt" sang "tự giác tuân thủ" (ảnh minh họa).

Từ những hạn chế đã chỉ ra, theo ông, cần triển khai những giải pháp gì trong thời gian tới để việc chấp hành pháp luật giao thông không chỉ dừng ở răn đe, mà từng bước trở thành một nền văn hóa tự giác trong xã hội?

Ông Lê Kim Thành: Thời gian tới, các cơ quan chức năng cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách theo hướng đồng bộ, khả thi và sát thực tiễn; đồng thời tăng cường nguồn lực, nhất là về nhân lực và trang thiết bị kỹ thuật cho lực lượng thực thi.

Cùng với đó, cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong quản lý, giám sát và xử lý vi phạm nhằm bảo đảm tính minh bạch, công bằng và hiệu quả. Việc nâng cao trách nhiệm, kỷ luật, kỷ cương của lực lượng thực thi cũng là yếu tố then chốt để củng cố niềm tin của người dân.

Đặc biệt, phải kết hợp chặt chẽ giữa xử lý nghiêm minh các hành vi vi phạm với công tác tuyên truyền, giáo dục, nâng cao nhận thức.

Khi người dân hiểu rằng tuân thủ pháp luật giao thông không chỉ để tránh bị xử phạt mà là để bảo vệ chính mình và cộng đồng, khi đó văn hóa giao thông mới thực sự được hình thành một cách tự giác và bền vững trong toàn xã hội.

Riêng với giải pháp ứng dụng công nghệ, ông nhìn nhận như thế nào về hiệu quả lâu dài trong công tác bảo đảm trật tự, an toàn giao thông?

Ông Lê Kim Thành: Tôi cho rằng ứng dụng công nghệ sẽ tạo ra bước chuyển mang tính căn bản và bền vững trong công tác bảo đảm trật tự, an toàn giao thông.

Không chỉ dừng ở việc hỗ trợ kiểm soát, xử lý vi phạm, công nghệ còn góp phần thay đổi phương thức quản lý, điều hành giao thông theo hướng hiện đại, chủ động dự báo và phòng ngừa rủi ro.

Trong lĩnh vực giám sát và xử lý vi phạm, các hệ thống camera thông minh, xử phạt nguội, cùng với phân tích dữ liệu lớn (Big Data) và trí tuệ nhân tạo (AI) giúp nâng cao tính chính xác, khách quan và minh bạch.

Khi mọi hành vi vi phạm đều có thể được ghi nhận đầy đủ, công bằng và không phụ thuộc vào sự hiện diện trực tiếp của lực lượng chức năng, ý thức chấp hành pháp luật sẽ từng bước chuyển từ tâm lý "né tránh bị xử phạt" sang "tự giác tuân thủ".

Nhân dịp Tết Nguyên đán và mùa du lịch Xuân 2026 sắp tới, ông có điều gì muốn nhắn gửi tới người dân khi tham gia giao thông?

Ông Lê Kim Thành: Dịp Tết Nguyên đán và du lịch Xuân 2026, nhu cầu đi lại của người dân tăng cao, áp lực giao thông cũng lớn hơn thường ngày. Tôi mong rằng mỗi chuyến đi đều bắt đầu bằng sự chuẩn bị kỹ lưỡng và kết thúc bằng sự trở về an toàn, trọn vẹn.

Không lái xe khi đã uống rượu, bia; không phóng nhanh, vượt ẩu; không vì một chút vội vàng mà đánh đổi sự an toàn của bản thân và người khác.

Đó không chỉ là quy định của pháp luật, mà còn là sự trân trọng đối với chính cuộc sống của mình và những người thân yêu đang chờ đợi ở nhà.

Trân trọng cảm ơn ông!

Yến Chi