Ứng dụng công nghệ, gỡ điểm nghẽn thu gom và xử lý rác tại Tương Mai

Thay đổi thói quen trong từng khu dân cư

Là địa bàn đô thị có mật độ dân cư cao, hoạt động kinh doanh, dịch vụ sôi động, phường Tương Mai đang phải đối mặt với áp lực không nhỏ trong công tác thu gom, vận chuyển và xử lý rác thải sinh hoạt. Bên cạnh lượng rác phát sinh hằng ngày, tình trạng người dân bỏ rác không đúng giờ, không đúng nơi quy định từng khiến nhiều tuyến phố, ngõ ngách xuất hiện các điểm tập kết rác tự phát, ảnh hưởng đến mỹ quan đô thị và chất lượng môi trường sống.

Phân loại rác từ nguồn giúp giảm đáng kể thời gian thu gom rác (Ảnh:PV)

Trước thực tế đó, phường Tương Mai xác định việc đổi mới quy trình thu gom, nâng cao trách nhiệm của người dân và tăng cường quản lý chất lượng dịch vụ vệ sinh môi trường là những nhiệm vụ trọng tâm. Thay vì chỉ tập trung xử lý rác sau khi phát sinh, địa phương hướng đến giải quyết vấn đề ngay từ khâu đầu tiên: phân loại chất thải tại nguồn và thay đổi thói quen sinh hoạt của từng hộ gia đình.

Một trong những bước đi cụ thể là chương trình thí điểm “Phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn và thu gom theo giờ quy định” vừa được UBND, Ủy ban MTTQ Việt Nam phường Tương Mai ptriển khai tại các tổ dân phố số 27, 28, 30 và 31.

Chương trình có sự tham gia của 326 hộ gia đình, 56 hộ kinh doanh với tổng số 1.368 nhân khẩu. Đây là quy mô thí điểm có sự kết hợp giữa khu dân cư và các cơ sở kinh doanh, qua đó tạo điều kiện đánh giá khả năng tổ chức phân loại rác trong những môi trường sinh hoạt khác nhau.

Điểm đáng chú ý của mô hình là việc phân loại được thực hiện ngay tại hộ gia đình thông qua các loại túi có màu sắc riêng biệt. Cụ thể, túi màu xanh dùng để đựng rác hữu cơ và túi màu đen dùng để đựng rác còn lại. Đối với rác tái chế sẽ được tổ chức thu mua theo phiên hằng tuần nhằm khuyến khích người dân thu gom riêng các loại chất thải có khả năng tái sử dụng, tái chế, hạn chế lượng rác phải đưa đi xử lý.

Trong thời gian thí điểm, các hộ gia đình được cấp miễn phí túi đựng rác tự hủy sinh học, đồng thời được hướng dẫn cụ thể về cách phân loại, sử dụng túi và thời gian giao rác. Cách làm này nhằm giảm bớt sự lúng túng trong giai đoạn đầu, giúp người dân dễ dàng tiếp cận và từng bước hình thành thói quen phân loại rác trong sinh hoạt thường ngày.

Theo kế hoạch, rác sinh hoạt tại các khu vực thí điểm được thu gom trong khung giờ từ 20 - 23 giờ hằng ngày. Việc thống nhất thời gian giao rác giúp đơn vị thu gom chủ động bố trí phương tiện, nhân lực, đồng thời hạn chế tình trạng rác tồn đọng trên vỉa hè, lòng đường và trong các ngõ phố.

Cụ thể, người dân đưa rác trực tiếp lên xe thu gom hoặc bỏ vào dụng cụ chứa được bố trí theo từng khu vực trong khung giờ quy định. Sau khi hoàn thành thu gom, các dụng cụ chứa rác được thu hồi, hạn chế tình trạng tiếp tục phát sinh những điểm tập kết tự phát ngoài giờ.

Tại các tuyến phố chính như Minh Khai, Trương Định, Giải Phóng, Tân Mai, đơn vị vệ sinh môi trường bố trí xe ô tô cuốn ép để thu gom trực tiếp. Đối với 63 tuyến ngõ nhỏ có chiều rộng dưới 3m, phương thức thu gom thủ công bằng xe đẩy tay chuyên dụng vẫn được duy trì để bảo đảm phù hợp với điều kiện hạ tầng.

Tháo gỡ điểm nghẽn trong thu gom và xử lý rác

Là cư dân của Tổ dân phố số 28, sau một thời gian từ nguồn, anh Phạm Văn Nam cho biết, ban đầu có thể khiến một số gia đình chưa quen, nhưng khi đã hình thành thói quen lại khá thuận tiện. Rác hữu cơ được để riêng, rác tái chế như chai nhựa, giấy, bìa carton được giữ lại, còn rác sinh hoạt không thể tái sử dụng được bỏ vào túi riêng để đưa ra đúng giờ thu gom. Điều này giúp tiết kiệm khá nhiều thời gian cho bên xử lý.

Bên cạnh đó, chính quyền phường cũng như tổ dân phố liên tục tuyên truyền phổ biến việc đổ rác đúng khung giờ cũng hạn chế đáng kể tình trạng vứt rác bừa bãi như trước. Khi ý thức cộng đồng của mỗi cá nhân được nâng cao thì việc xuất hiện những đống rác bị xuất hiện không đúng nơi quy định hay không trong khung 20-23 giờ hàng ngày gần như không còn tại Tổ dân phố 28, anh Nam nói thêm.

Ứng dụng xe điện vào hút bụi bận tại khu vực công viên Đền Lừ (Ảnh: PV)

Trong câu chuyện phân loại rác tại nguồn dưới góc độ chuyên môn, đây không chỉ là vấn đề thay đổi nhận thức hay thói quen của người dân. Hệ thống hạ tầng kỹ thuật, đặc biệt là các điểm trung chuyển và năng lực tiếp nhận, xử lý rác sau phân loại, mới là điều kiện quyết định để mô hình vận hành đồng bộ và bền vững.

Theo đại diện của Công ty cổ phần dịch vụ môi trường Thăng Long, đơn vị đang triển khai thu gom rác trên địa bàn phường Tương Mai, việc triển khai thu gom rác trực tiếp theo khung giờ tại các địa bàn đô thị cần được tính toán đồng bộ với hạ tầng kỹ thuật. Phường Tương Mai là một trong những địa bàn đã thực hiện thu gom rác trực tiếp, gần như không còn sử dụng xe đẩy tay và các điểm tập kết rác tồn lưu trên đường phố như trước. Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi không thể hoàn thành trong thời gian ngắn, bởi còn phụ thuộc vào ý thức người dân, điều kiện phân loại, thu gom, trung chuyển và đặc biệt là quỹ đất dành cho hạ tầng môi trường tại khu vực nội đô.

Nhận định này cho thấy, muốn phân loại rác tại nguồn đi vào thực chất, cần giải quyết đồng thời cả hai khâu: phân loại tại hộ gia đình và tổ chức tiếp nhận, xử lý sau thu gom. Nếu rác đã được phân loại nhưng quá trình vận chuyển, trung chuyển vẫn trộn lẫn các nhóm chất thải thì mục tiêu tận dụng tài nguyên, giảm lượng rác phải xử lý sẽ khó đạt được.

Ở góc độ lợi ích kinh tế của việc phân loại rác tại nguồn, theo tính toán của phường Tương Mai, nếu trung bình mỗi người phát sinh khoảng 1 kg rác mỗi ngày, trong đó khoảng 60% là rác hữu cơ, 20% là rác tái chế và 20% còn lại phải xử lý. Chỉ riêng lượng giấy, nhựa và các vật liệu tái chế nếu được phân loại tốt đã có thể tạo nguồn thu đáng kể. Một hộ gia đình hoàn toàn có thể bán lượng rác tái chế đủ để bù chi phí vệ sinh hàng tháng qua đó vừa tiết kiệm tiền, vừa góp phần giảm lượng rác phải xử lý.

Nói về vấn đề này, Chủ tịch UBND phường Tương Mai Đào Thị Thu Hằng cho biết, từ việc bỏ rác đúng giờ, phân loại riêng rác hữu cơ, rác còn lại đến thu gom rác tái chế, mỗi thay đổi nhỏ trong sinh hoạt đều góp phần giảm áp lực cho hệ thống vệ sinh môi trường. Quan trọng hơn, khi người dân chuyển từ tâm lý chỉ giao trách nhiệm xử lý rác cho đơn vị thu gom sang chủ động chịu trách nhiệm với chất thải do gia đình mình phát sinh, công tác bảo vệ môi trường mới có thể trở thành nếp sống thường xuyên, bền vững trong cộng đồng.