Ứng dựng công nghệ, nâng cao hiệu quả đầu tư ngành xây dựng

Phần lớn mức tăng trưởng trong những năm tới phải đến từ sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực, từ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Trong Chuỗi sự kiện khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ngành xây dựng năm 2026, ngày 16/11, Bộ Xây dựng đã tổ chức Hội thảo phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ngành xây dựng, nhằm tạo diễn đàn để các nhà quản lý, chuyên gia, nhà khoa học và doanh nghiệp trao đổi về giải pháp thúc đẩy ứng dụng công nghệ, nâng cao hiệu quả đầu tư và đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng hai con số.

Thứ trưởng Phạm Minh Hà phát biểu khai mạc hội thảo. Ảnh: Diệp Anh/Bnews/vnanet.vn

Thứ trưởng Phạm Minh Hà phát biểu khai mạc hội thảo. Ảnh: Diệp Anh/Bnews/vnanet.vn

Theo Thứ trưởng Bộ Xây dựng Phạm Minh Hà, Việt Nam đang phấn đấu đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn 2026 - 2030. Kết luận số 18-KL/TW ngày 2/4/2026 của Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV đặt yêu cầu đến năm 2030, năng suất các nhân tố tổng hợp đóng góp trên 55% vào tăng trưởng kinh tế. Điều đó có nghĩa là phần lớn mức tăng trưởng trong những năm tới phải đến từ sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực, từ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Ngành xây dựng vừa trực tiếp đóng góp vào tăng trưởng, vừa tạo điều kiện phát triển cho các ngành kinh tế khác thông qua hệ thống kết cấu hạ tầng, đô thị, nhà ở và dịch vụ vận tải. Thời gian qua, ngành đã có nhiều đóng góp tích cực cho tăng trưởng chung, nhưng chủ yếu vẫn dựa vào mở rộng quy mô đầu tư.

“Nguồn lực đầu tư không thể tăng mãi. Vì vậy, câu hỏi đặt ra cho toàn ngành là: trong giai đoạn tới, tăng trưởng sẽ đến từ đâu, và khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số có thể đóng góp bao nhiêu, ở những khâu nào”, Thứ trưởng Phạm Minh Hà chia sẻ và nhấn mạnh hội nghị là dịp để ghi nhận ý kiến của các doanh nghiệp, những đơn vị trực tiếp đầu tư, thi công, khai thác công trình và trực tiếp ứng dụng công nghệ.

Thực tế Bộ Xây dựng đã có những bước chuẩn bị quan trọng về thể chế, tiêu chuẩn, dữ liệu, và năng lực của doanh nghiệp trong nước cũng đã được cải thiện rõ rêt. Tuy vậy, tại Hội nghị sơ kết 9 tháng năm 2026, Bộ trưởng Bộ Xây dựng đã nhận định việc triển khai công nghệ chiến lược, đổi mới sáng tạo của ngành còn ở giai đoạn đầu. Nhiều kết quả nghiên cứu chưa được đưa vào ứng dụng trong thực tiễn.

Trên cơ sở này, các tham luận tập trung vào vai trò của khoa học công nghệ trong lĩnh vực đường bộ; đổi mới công nghệ, chuyển đổi số tại doanh nghiệp xây dựng; ứng dụng BIM, GIS, AI và dữ liệu số trong khảo sát, thiết kế, quản lý công trình; cùng những giải pháp phát triển ngành xây dựng dựa trên tri thức và năng lực làm chủ công nghệ, hướng tới góp phần thúc đẩy làm chủ công nghệ, nâng cao hiệu quả quản lý, tạo sức bật tăng trưởng toàn ngành xây dựng.

Ông Nguyễn Văn Thắng, Phó Cục trưởng Cục Đường bộ Việt Nam trình bày tham luận. Ảnh: Diệp Anh/Bnews/vnanet.vn

Ông Nguyễn Văn Thắng, Phó Cục trưởng Cục Đường bộ Việt Nam trình bày tham luận. Ảnh: Diệp Anh/Bnews/vnanet.vn

Đối với ngành đường bộ, ông Nguyễn Văn Thắng, Phó Cục trưởng Cục Đường bộ Việt Nam đánh giá, với vai trò ngày càng lớn của vận tải đường bộ, quy mô kết cấu hạ tầng cần quản lý rất lớn, với khoảng 600.000 km đường bộ, Cục Đường bộ Việt Nam xác định chuyển từ mô hình quản lý truyền thống sang quản lý thông minh dựa trên dữ liệu số, tập trung vào ba trụ cột: tăng cường ứng dụng công nghệ mới, vật liệu mới; xây dựng cơ sở dữ liệu đường bộ quốc gia và quản trị số; phát triển giao thông thông minh (ITS), thu phí điện tử không dừng (ETC) và kiểm soát tải trọng xe.

Cục Đường bộ Việt Nam đang tập trung xây dựng khung kiến trúc hệ thống giao thông thông minh quốc gia, đặt nền móng cho Trung tâm ITS quốc gia. Hiện Trung tâm điều hành tuyến cao tốc Bắc – Nam phía Đông và hệ thống thanh toán điện tử giao thông đường bộ đã được đưa vào vận hành, khai thác.

Thông qua hệ thống ITS, các sự cố giao thông có thể được tự động phát hiện, giám sát và cảnh báo, giúp rút ngắn khoảng 35–45% thời gian phát hiện, xử lý sự cố, góp phần hạn chế ùn tắc và ngăn ngừa nguy cơ tai nạn liên hoàn.

Đối với thu phí điện tử không dừng (ETC), Việt Nam thuộc nhóm quốc gia có tỷ lệ triển khai cao nhất thế giới, hiện đạt trên 96%. Từ ngày 2/3/2026 đến hết tháng 10/2026, việc thu phí tại 15 đoạn tuyến cao tốc đầu tư công đạt trên 3.500 tỷ đồng, với hơn 37,5 triệu lượt xe qua trạm.

Song song, Cục Đường bộ Việt Nam đẩy mạnh tự động hóa kiểm soát tải trọng xe thông qua hệ thống cân động tốc độ cao hoạt động 24/7, kết hợp camera ứng dụng AI để nhận diện biển số, ghi nhận vi phạm và phục vụ xử phạt nguội mà không cần dừng phương tiện.

Những ứng dụng này góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, bảo đảm an toàn giao thông, bảo vệ kết cấu hạ tầng và tối ưu hóa năng lực khai thác mạng lưới đường bộ.

Trong giai đoạn 2026–2030, Cục Đường bộ Việt Nam đặt mục tiêu hiện đại hóa toàn diện công tác đầu tư xây dựng, quản lý, bảo trì và khai thác mạng lưới đường bộ, hướng tới 5.000 km đường cao tốc thông minh, góp phần thúc đẩy mục tiêu tăng trưởng hai con số của ngành xây dựng.

Nhiều tham luận được trình bay tại hội nghị nhằm ứng dụng khoa học để nâng cao hiệu quả đầu tư trong ngành xây dựng. Ảnh: Diệp Anh/Bnews/vnanet.vn

Nhiều tham luận được trình bay tại hội nghị nhằm ứng dụng khoa học để nâng cao hiệu quả đầu tư trong ngành xây dựng. Ảnh: Diệp Anh/Bnews/vnanet.vn

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Quang Huy, Tổng giám đốc Tập đoàn Đèo Cả cho rằng, đổi mới công nghệ và phương thức quản trị có vai trò quan trọng, nhằm nâng cao năng suất, chất lượng, tiến độ và hiệu quả đầu tư các công trình hạ tầng giao thông.

Từ kết quả nghiên cứu, cải tiến và ứng dụng tại công trường, Tập đoàn Đèo Cả tiếp tục hệ thống hóa quy trình NATM “hệ Đèo Cả” để đào tạo, chuyển giao cho các nhà thầu đối tác. Mục tiêu là giúp đội ngũ tiếp nhận nắm vững quy trình kỹ thuật, trực tiếp thực hiện công việc và kiểm soát chất lượng, an toàn trong điều kiện thi công thực tế.

Cuối tháng 9/2025 đến nay, Đèo Cả triển khai chương trình đào tạo, chuyển giao công nghệ cho 130 kỹ sư, kỹ thuật viên và cán bộ quản lý của các nhà thầu đối tác, với 750 giờ thực hành tại công trường. Các học viên được trực tiếp tham gia các công đoạn thi công, tiếp cận điều kiện địa chất thực tế và thực hành xử lý những tình huống phát sinh.

Hoạt động chuyển giao bước đầu được triển khai tại dự án cao tốc Đồng Đăng – Trà Lĩnh, nơi các nhà thầu đối tác tham gia thi công hầm số 4 trên cơ sở tiếp nhận quy trình công nghệ và sự hỗ trợ kỹ thuật của Đèo Cả, sau đó tiếp tục tại hầm số 3. Qua đó, các nhà thầu từng bước tích lũy kinh nghiệm, nâng cao năng lực tự tổ chức thi công những hạng mục có yêu cầu kỹ thuật chuyên sâu.

Trên cơ sở thực tiễn đầu tư, thi công các công trình hạ tầng giao thông, Tập đoàn Đèo Cả nhận thấy việc thúc đẩy khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo cần có sự đồng hành giữa cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp, cơ sở nghiên cứu và đào tạo.

Đại diện Tập đoàn Đèo Cả kiến nghị kiến nghị thúc đẩy mô hình liên kết Ba nhà: “Nhà nước – Nhà trường – Doanh nghiệp”, tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý nhà nước, cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu và doanh nghiệp trong đào tạo, nghiên cứu và chuyển giao công nghệ, lấy những bài toán kỹ thuật thực tế của dự án làm nội dung nghiên cứu và môi trường thực hành.

Đối với các chương trình hợp tác, chuyển giao công nghệ chuyên sâu, cần xác định rõ trách nhiệm đào tạo, thời lượng thực hành và tiêu chí đánh giá năng lực tiếp nhận.

Đặc biệt, cần khuyến khích hoạt động chuyển giao công nghệ gắn với việc trực tiếp tham gia thi công tại công trường, giúp đội ngũ kỹ sư, công nhân Việt Nam từng bước làm chủ công nghệ, có khả năng tự tổ chức và thực hiện các công việc kỹ thuật phức tạp.

Nhìn nhận ứng dựng công nghệ là động lực nâng cao hiệu quả đầu tư, Bộ Xây dựng ghi nhận tổng hợp, tiếp thu, làm cơ sở hoàn thiện nhiệm vụ, giải pháp phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số của ngành gắn với mục tiêu tăng trưởng trong thời gian tới.

Đây cũng là yêu cầu được Thủ tướng Chính phủ giao các bộ, ngành rà soát dư địa tăng trưởng của từng ngành, vùng, địa phương và chuỗi giá trị; xác định rõ điểm nghẽn và những bài toán cần giải quyết; lấy doanh nghiệp làm trung tâm, tham gia trong toàn bộ quá trình phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số gắn với mục tiêu tăng trưởng.

Thu Hằng – Diệp Anh/Bnews/vnanet.vn

Nguồn Bnews: https://bnews.vn/ung-dung-cong-nghe-nang-cao-hieu-qua-dau-tu-nganh-xay-dung/444522.html