Ứng dụng công nghệ, nâng tầm chuỗi sản xuất tôm

Khánh Hòa có nhiều lợi thế phát triển ngành tôm, từ sản xuất giống tôm nước lợ đến nuôi tôm hùm lồng biển. Tuy nhiên, trước yêu cầu phát triển bền vững và mở rộng thị trường, việc đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo được xác định là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao giá trị, sức cạnh tranh cho các sản phẩm tôm chủ lực của tỉnh.

Đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ

Khánh Hòa là một trong những trung tâm sản xuất giống thủy sản lớn của cả nước, với 548 cơ sở sản xuất giống tôm nước lợ, trong đó 483 cơ sở đang hoạt động ổn định. Sản lượng hằng năm đạt gần 50 tỷ con, cung ứng khoảng 25 - 30% nhu cầu tôm giống cho các vùng nuôi trên cả nước. Đối với tôm hùm, tỉnh có sản lượng giống ương dưỡng hơn 35 triệu con. Quy mô nuôi thương phẩm đạt 126.552 ô lồng với sản lượng gần 12.750 tấn, tập trung tại các khu vực Cam Ranh, Vân Phong và Nha Trang, đóng góp hơn 830 triệu USD vào kim ngạch xuất khẩu thủy sản của tỉnh.

Thí điểm nuôi tôm hùm bằng công nghệ cao tại vùng biển hở xã Nam Cam Ranh.

Thí điểm nuôi tôm hùm bằng công nghệ cao tại vùng biển hở xã Nam Cam Ranh.

Những năm qua, việc ứng dụng khoa học, công nghệ trong nuôi tôm đã mang lại kết quả tích cực. Trong nuôi tôm thẻ chân trắng, quy trình Semi Biofloc 2 - 3 giai đoạn trên ao lót bạt đạt năng suất 41,8 tấn/ha/vụ, tỷ lệ tôm sống 81,2%, lợi nhuận tăng khoảng 24% mỗi vụ. Với tôm hùm, các mô hình chuyển đổi từ lồng gỗ sang lồng nhựa HDPE bước đầu đã phát huy hiệu quả, tỷ lệ sống đạt 76%, tỷ suất lợi nhuận tăng 2,5% so với phương thức nuôi truyền thống. Mô hình nuôi tôm hùm trong bể xi măng ứng dụng công nghệ tuần hoàn RAS trên bờ đạt năng suất 3,5 - 3,7kg/m². Công nghệ sinh học cũng được ứng dụng trong phòng, trị bệnh, góp phần kiểm soát bệnh sữa, bệnh đỏ thân trên tôm hùm, nâng tỷ lệ sống lên hơn 85% tại các mô hình áp dụng. Đồng thời, tỉnh triển khai số hóa vùng nuôi bằng nền tảng WebGIS, xây dựng dữ liệu tọa độ ô lồng, trại giống; vận hành phần mềm quan trắc môi trường tự động Envisoft 3.0 kết nối với Trung tâm Giám sát, điều hành thông minh. Các thủ tục hành chính thủy sản được số hóa, mã QR được tích hợp phục vụ truy xuất nguồn gốc tôm hùm xuất khẩu.

Dù vậy, chuỗi sản xuất tôm vẫn còn những hạn chế: Nguồn giống tôm hùm chưa đáp ứng nhu cầu, hơn 85% phụ thuộc nhập khẩu; người nuôi tôm hùm vẫn sử dụng hoàn toàn cá tạp tươi sống làm thức ăn, gây tích tụ chất hữu cơ làm gia tăng nguy cơ ô nhiễm và dịch bệnh; thức ăn viên công nghiệp đã được nghiên cứu, thử nghiệm nhưng chưa phổ biến trong điều kiện lồng nuôi biển hở; khoảng 98% tôm hùm được xuất bán sống, tỷ lệ chế biến sâu gần như chưa đáng kể; thị trường phụ thuộc lớn vào Trung Quốc. Những hạn chế trên cho thấy, phát triển ngành tôm không thể chỉ dựa vào mở rộng quy mô nuôi mà cần đổi mới đồng bộ từ con giống, thức ăn, công nghệ nuôi đến chế biến và tiêu thụ. Đặc biệt, việc tổ chức lại không gian nuôi, kiểm soát sức tải môi trường và hình thành các chuỗi liên kết sản xuất là yêu cầu cấp thiết.

Hướng đến phát triển bền vững

Giai đoạn 2026 - 2030, tỉnh xác định nhiều nhiệm vụ trọng tâm về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số nhằm nâng cao hiệu quả chuỗi sản xuất tôm. Trong đó, ưu tiên nghiên cứu công nghệ sinh sản nhân tạo, hoàn thiện quy trình ương dưỡng tôm hùm giống sạch bệnh, phấn đấu đến năm 2029 chủ động được 30 - 50% nguồn giống trong nước, giảm 80% rủi ro dịch bệnh từ nguồn giống nhập lậu. Cùng với đó, tỉnh tập trung hoàn thiện công nghệ sản xuất thức ăn viên chìm chậm tan, chịu được sóng gió biển hở, hướng đến thay thế 40 - 60% thức ăn cá tạp tươi vào năm 2028, giảm 35% ô nhiễm hữu cơ tại các đầm, vịnh. Đối với hạ tầng nuôi, mục tiêu đến năm 2030 chuyển đổi 50% lồng nuôi sang vật liệu HDPE chịu bão, tích hợp hệ thống neo, thiết bị cho ăn tự động và camera AI dưới nước.

Nuôi tôm thẻ chân trắng tại trang trại nuôi trồng thủy sản Chính Mỹ (phường Hòa Thắng).

Nuôi tôm thẻ chân trắng tại trang trại nuôi trồng thủy sản Chính Mỹ (phường Hòa Thắng).

Ở lĩnh vực tôm nước lợ, tỉnh tiếp tục nhân rộng quy trình Semi Biofloc 3 giai đoạn, ứng dụng vi sinh và công nghệ tuần hoàn nước nhằm nâng năng suất, giảm hệ số chuyển đổi thức ăn và tăng lợi nhuận từ 25 - 30%. Đồng thời, thông qua nền tảng WebGIS, công nghệ IoT quan trắc môi trường và Blockchain truy xuất nguồn gốc, tỉnh đặt mục tiêu đến năm 2027 có 100% vùng nuôi tôm hùm, tôm nước lợ tập trung và trại giống được cấp mã số định danh. Đây sẽ là cơ sở để quản lý vùng nuôi, giám sát môi trường, kiểm soát dịch bệnh và minh bạch nguồn gốc sản phẩm.

Theo ông Nguyễn Trọng Chánh - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, để phát triển bền vững ngành tôm, cần đổi mới đồng bộ từ phương thức sản xuất đến tổ chức thị trường. Tỉnh sẽ tập trung triển khai đồng bộ về công nghệ giống, thức ăn, hạ tầng nuôi biển và quản lý môi trường; đồng thời khuyến khích liên kết giữa nhà quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp và người nuôi. Qua đó, từng bước hình thành chuỗi sản xuất hiện đại, nâng cao giá trị sản phẩm, giảm tác động đến môi trường và tăng khả năng cạnh tranh trên thị trường.

Cùng với giải pháp công nghệ, tỉnh định hướng đẩy nhanh phân vùng, giao mặt nước biển ổn định; hỗ trợ người dân chuyển đổi lồng HDPE, tiếp cận vốn tín dụng và bảo hiểm rủi ro. Các hợp tác xã nuôi tôm công nghệ cao được khuyến khích hình thành, liên kết với doanh nghiệp thông qua hợp đồng tiêu thụ dài hạn. Tỉnh cũng hướng đến phát triển nuôi biển hở, nuôi tôm trên bờ bằng công nghệ tuần hoàn RAS, đầu tư chế biến sâu và logistics lạnh, mở rộng thị trường xuất khẩu chính ngạch... Qua đó, không chỉ nâng cao giá trị kinh tế mà còn góp phần phát triển kinh tế biển theo hướng xanh và bền vững.

MÃ PHƯƠNG

Nguồn Khánh Hòa: http://www.baokhanhhoa.vn/khoa-hoc-cong-nghe/202611/ung-dung-cong-nghe-nang-tam-chuoi-san-xuat-tom-8ab0311/