Ứng dụng công nghệ số, nâng tầm hiệu quả hoạt động của cơ quan dân cử

Ứng dụng triệt để công nghệ số vào mọi quy trình nghị sự. Ảnh: ST

Hiện đại hóa hoạt động dân cử bằng công nghệ số

Trong bối cảnh đất nước đang bước vào kỷ nguyên mới, Quốc hội đã thể hiện vai trò tiên phong, dẫn dắt trong cuộc cách mạng đổi mới phương thức hoạt động, lấy ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số toàn diện làm động lực đột phá. Đối với hệ thống HĐND các cấp, kết quả đạt được của Quốc hội là nguồn cảm hứng, vừa là yêu cầu cấp thiết nhằm đổi mới hoạt động giám sát, quyết định các vấn đề quan trọng của địa phương và tăng cường kết nối với cử tri.

Tại Hội nghị toàn quốc triển khai phương hướng, nhiệm vụ nhiệm kỳ 2026-2031 của HĐND các cấp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đánh giá, nhiệm kỳ vừa qua, HĐND các cấp đã có nhiều đổi mới toàn diện, thực chất, hiệu quả hơn. Cùng với việc đổi mới nội dung và phương thức hoạt động, HĐND các cấp đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số; góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động, tăng cường tính công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình.

Thực tế tại nhiều địa phương cho thấy, chuyển đổi số đang từng bước tạo ra những thay đổi rõ nét trong hoạt động của cơ quan dân cử.

Sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính, HĐND TP. Hồ Chí Minh đã chủ động, tích cực triển khai Nghị quyết số 57 NQ/TW của Bộ Chính trị bằng nhiều giải pháp phù hợp với đặc thù hoạt động của cơ quan dân cử. Điểm nhấn là việc xây dựng và đưa vào vận hành Cổng thông tin điện tử HĐND Thành phố; thực hiện số hóa, tích hợp toàn bộ dữ liệu của HĐND 3 địa phương trước đây; đồng thời kết nối với HĐND 168 xã, phường, đặc khu.

Hệ thống này không chỉ phục vụ tra cứu, khai thác thông tin mà còn hỗ trợ tổ chức họp trực tuyến, biểu quyết điện tử và điều hành thống nhất hoạt động của HĐND trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Đây được xem là bước tiến quan trọng trong quá trình hiện đại hóa hoạt động của cơ quan dân cử, góp phần nâng cao hiệu quả quản trị và chất lượng phục vụ người dân.

Trong khi đó, TP. Hải Phòng lại ghi dấu ấn về ứng dụng công nghệ số và tư liệu trực quan trong hoạt động giải trình, chất vấn. Thay vì chỉ dựa vào báo cáo giấy hoặc số liệu tổng hợp, các phiên họp của HĐND Thành phố thường xuyên sử dụng video phóng sự, hình ảnh khảo sát thực tế, phỏng vấn người dân tại hiện trường để phục vụ làm rõ các vấn đề được đưa ra giải trình, chất vấn.

Những hình ảnh về các điểm tập kết rác quá tải, các dự án chậm tiến độ kéo dài hay những trụ sở xuống cấp, bỏ hoang, cho thuê, liên doanh, liên kết sai mục đích… đã tạo nên tác động trực quan mạnh mẽ, giúp đại biểu có thêm cơ sở để phân tích, truy vấn trách nhiệm của các cơ quan liên quan. Cách làm này không chỉ nâng cao chất lượng tranh luận mà còn hạn chế tình trạng báo cáo chung chung, né tránh trách nhiệm.

Xác định chuyển đổi số là xu hướng tất yếu, trong nhiệm kỳ này, HĐND TP.Hải Phòng đặt mục tiêu tiếp tục xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu phục vụ hoạt động giải trình, chất vấn theo hướng liên thông, đồng bộ; tăng cường sử dụng dữ liệu hình ảnh, bản đồ số và các nền tảng số để nâng cao hiệu quả các phiên chất vấn, giải trình.

Hướng tới xây dựng HĐND số và cơ quan dân cử thông minh

Nếu TP. Hồ Chí Minh và Hải Phòng đang tạo dấu ấn bằng những giải pháp cụ thể trong vận hành và giám sát thì TP. Hà Nội được xem là địa phương đi đầu trong xây dựng mô hình HĐND số toàn diện.

Nhận thức sâu sắc vai trò của chuyển đổi số, ngay từ đầu nhiệm kỳ 2026-2031, Đoàn đại biểu Quốc hội và HĐND thành phố Hà Nội đã triển khai Đề án chuyển đổi số toàn diện hoạt động của khối cơ quan dân cử, đồng thời xây dựng Kho cơ sở dữ liệu dùng chung của Đoàn đại biểu Quốc hội và HĐND các cấp.

Lãnh đạo Trung ương và thành phố Hà Nội thực hiện nghi thức khai trương nền tảng Điều hành của Đoàn ĐBQH và HĐND thành phố. Ảnh: hanoimoi.vn

Chủ tịch HĐND thành phố Hà Nội Phùng Thị Hồng Hà nhấn mạnh: “Chuyển đổi số không đơn thuần là ứng dụng công nghệ mà là quá trình đổi mới toàn diện tư duy quản trị, phương thức điều hành và cách thức phục vụ nhân dân; chuyển từ quản lý dựa trên kinh nghiệm sang quản trị bằng dữ liệu, công khai, minh bạch và lấy người dân làm trung tâm”.

Từ quan điểm đó, Hà Nội đã xây dựng lộ trình chuyển đổi số theo từng cấp độ trưởng thành số, với ba nhóm giải pháp trọng tâm. Trước hết là tái cấu trúc quy trình nghiệp vụ và xây dựng nền tảng điều hành tập trung. Thay vì “số hóa cơ học” các quy trình cũ, Hà Nội tiến hành rà soát, thiết kế lại toàn bộ quy trình hoạt động. Hệ thống quản lý văn bản, điều hành, theo dõi nhiệm vụ và phòng họp không giấy tờ được tích hợp trên một nền tảng thống nhất, triển khai đến toàn bộ HĐND cấp xã, phường.

Hiện nay, Đoàn ĐBQH và HĐND Thành phố Hà Nội đã vận hành nền tảng điều hành tập trung tích hợp 9 phân hệ phần mềm cốt lõi trên hệ thống xác thực tập trung (SSO), triển khai tới 126 HĐND xã, phường với hơn 3.200 tài khoản sử dụng. Nền tảng này cho phép xử lý toàn bộ văn bản, lịch công tác, theo dõi nhiệm vụ và đánh giá tiến độ công việc trên một giao diện thống nhất, góp phần chuẩn hóa hoạt động của cơ quan dân cử theo hướng hiện đại.

Song song với đó, Thành phố xây dựng kho dữ liệu dùng chung phục vụ giám sát và ra quyết sách. Kho dữ liệu này tích hợp đồng bộ các nguồn dữ liệu điều hành, giám sát, tiếp xúc cử tri và dữ liệu chuyên ngành; đồng thời kết nối với các sở, ngành để chia sẻ dữ liệu theo thời gian thực.

“Thông qua các bảng điều khiển trực quan, Thường trực HĐND có thể theo dõi kịp thời các chỉ số quan trọng về đầu tư công, ngân sách, giáo dục, y tế và nhiều lĩnh vực khác, từ đó nâng cao chất lượng giám sát và hỗ trợ ban hành chính sách sát thực tiễn” - Chủ tịch HĐND thành phố Hà Nội thông tin.

Đặc biệt, Hà Nội đang từng bước phát triển mô hình “Đại biểu số” thông qua ứng dụng AI. Các nền tảng số hỗ trợ đại biểu tra cứu văn bản pháp luật, tổng hợp thông tin dư luận xã hội, phân tích dữ liệu và phục vụ hoạt động chất vấn, giám sát. Việc ứng dụng dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo sẽ giúp hoạt động nghị trường chuyển mạnh từ “nghe báo cáo” sang “phân tích dữ liệu và phản biện chính sách dựa trên dữ liệu gốc”.

Hà Nội xác định, giai đoạn 2026-2030 tập trung chuẩn hóa nền tảng, hoàn thiện Quản trị dựa trên dữ liệu; giai đoạn 2031-2035 hướng tới mô hình "Mặc định số" trong đó dữ liệu trở thành nền tảng cho mọi điều hành. “Tầm nhìn đến năm 2045 hướng tới một Hệ sinh thái dân cử thông minh, nơi công nghệ AI sẽ mô phỏng, dự báo chính xác các tác động kinh tế - xã hội của chính sách trước khi đại biểu bấm nút thông qua tại nghị trường” - bà Phùng Thị Hồng Hà nhấn mạnh.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy, quá trình chuyển đổi số trong hoạt động của HĐND các cấp vẫn đang đối mặt với không ít khó khăn như dữ liệu còn phân tán, việc chia sẻ thông tin giữa các cơ quan chưa đồng bộ, các công cụ AI hỗ trợ đại biểu còn trong giai đoạn hoàn thiện và hành lang pháp lý cho hoạt động dân cử trên môi trường số vẫn cần tiếp tục được bổ sung.

Để thúc đẩy quá trình này, Chủ tịch HĐND thành phố Phùng Thị Hồng Hà và nhiều ý kiến cho rằng cần sớm xây dựng khung kiến trúc tổng thể cho hoạt động của Đoàn đại biểu Quốc hội và HĐND số trên phạm vi toàn quốc; phát triển kho dữ liệu dùng chung của hệ thống cơ quan dân cử; tăng cường liên thông dữ liệu giữa cơ quan hành pháp và cơ quan dân cử; đồng thời triển khai đồng bộ các nền tảng số dùng chung nhằm bảo đảm tính kết nối, tránh đầu tư dàn trải.

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang trở thành động lực phát triển mới của đất nước, việc xây dựng HĐND số không chỉ là yêu cầu tất yếu của tiến trình hiện đại hóa nền quản trị quốc gia mà còn là giải pháp quan trọng để nâng cao chất lượng hoạt động của cơ quan dân cử. Đây cũng là nền tảng để hình thành hệ sinh thái cơ quan dân cử thông minh, nơi dữ liệu và trí tuệ nhân tạo hỗ trợ hiệu quả cho quá trình hoạch định, giám sát và quyết định chính sách vì sự phát triển bền vững của mỗi địa phương và đất nước.