Ứng dụng công nghệ số trong công tác quản lý, bảo vệ rừng

Lực lượng Kiểm lâm Ninh Bình sử dụng flycam cảm biến để rà soát, kiểm tra hiện trạng rừng.

Chủ động ứng dụng công nghệ số

Trên màn hình máy tính, từng khoảnh rừng được hiển thị bằng các lớp bản đồ số với ranh giới, tọa độ và hiện trạng cụ thể. Ở những khu vực núi đá hiểm trở, khó tiếp cận, thiết bị bay không người lái có thể thay con người quan sát từ trên cao. Những biến động bất thường của rừng, khu vực có nguy cơ cháy hay dấu hiệu xâm hại tài nguyên rừng nhờ đó được phát hiện sớm hơn qua ảnh vệ tinh, hệ thống thông tin địa lý và các thiết bị chuyên dụng.

Đó là những thay đổi đang diễn ra trong công tác quản lý, bảo vệ rừng tại Ban Quản lý rừng phòng hộ, đặc dụng Ninh Bình. Với 35 cán bộ, viên chức và người lao động, trong khi địa bàn quản lý rộng hơn 12.400 ha, nhiều khu vực núi đá, đất ngập nước có địa hình phức tạp, việc ứng dụng công nghệ đang trở thành “công cụ” đắc lực cho mỗi cán bộ kiểm lâm.

Nhiều năm làm công tác kỹ thuật tại Ban Quản lý rừng phòng hộ, đặc dụng Ninh Bình, anh Đinh Văn Quỳnh đã chứng kiến sự thay đổi khá rõ trong phương thức quản lý rừng. Nếu trước đây bản đồ giấy, la bàn, máy định vị là những công cụ quen thuộc thì nay cán bộ có thêm bản đồ số, ảnh vệ tinh, phần mềm chuyên ngành và thiết bị bay không người lái hỗ trợ.

Anh Quỳnh cho biết: “Trước đây, muốn kiểm tra một khu vực có dấu hiệu biến động, cán bộ phải trực tiếp tiếp cận hiện trường, sử dụng la bàn, bản đồ giấy, máy định vị. Với những khu vực núi đá vôi, địa hình chia cắt hoặc xa đường giao thông, việc xác minh có thể mất nhiều thời gian và công sức”.

Từ khi áp dụng các phần mềm quản lý rừng như MapInfo, GIS, MicroStation, ảnh vệ tinh, flycam, flycam cảm biến và các công cụ chuyên dụng góp phần quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả quản lý và bảo vệ rừng.

Theo anh Quỳnh, giá trị dễ nhận thấy nhất của công nghệ là giúp cán bộ mở rộng phạm vi quan sát và nhanh chóng xác định những khu vực có dấu hiệu bất thường. Thay vì phải tổ chức lực lượng kiểm tra trên diện rộng, thông tin từ ảnh vệ tinh, bản đồ số hoặc flycam có thể giúp khoanh vùng vị trí cần tập trung kiểm tra. Với những khu vực địa hình hiểm trở, thiết bị bay không người lái còn hỗ trợ quan sát từ xa trước khi cán bộ tiếp cận hiện trường.

Điều này đặc biệt có ý nghĩa tại những khu vực có giá trị cao về đa dạng sinh học như Khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước Vân Long - nơi đang bảo tồn nhiều loài động, thực vật quý hiếm. Địa bàn rộng, địa hình phức tạp, hoạt động du lịch và dịch vụ phát triển khiến yêu cầu bảo vệ rừng, phòng cháy, chữa cháy rừng và bảo tồn hệ sinh thái luôn được đặt ở mức cao.

Cán bộ Ban Quản lý rừng phòng hộ, đặc dụng Ninh Bình theo dõi hiện trạng, ranh giới từng khoảnh rừng thông qua các phần mềm công nghệ.

Nhờ áp dụng công nghệ, đẩy mạnh hoạt động tuần tra, kiểm soát đã góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, bảo vệ rừng; truy quét, ngăn chặn kịp thời các hành vi khai thác, thu gom, vận chuyển lâm sản trái pháp luật.

Trong 6 tháng đầu năm, đơn vị đã phối hợp với các lực lượng chức năng phát hiện, xử lý nhiều hành vi khai thác thực vật rừng ngoài gỗ và bắt động vật rừng trái quy định của pháp luật với tổng số tiền phạt 67 triệu đồng; tịch thu 1 cây sim, 1 cá thể chồn bạc má Bắc và 15 cây muội hồng.

Lực lượng chức năng cũng phát hiện các vụ vi phạm trên đất rừng phòng hộ tại phường Yên Sơn; tại xã Đồng Thái phát hiện 1 cá thể don bị thương, 1 lán trại, thu giữ 23 bẫy kiềng đã gỉ sét và phát hiện 1 vụ ken gốc cây rừng trong khu vực rừng phòng hộ núi đá.

Từ những thay đổi tại Ban Quản lý rừng phòng hộ, đặc dụng Ninh Bình có thể thấy, chuyển đổi số đang dần đi vào từng khâu của công tác quản lý, bảo vệ rừng. Khi dữ liệu từ bản đồ số, ảnh vệ tinh, thiết bị bay không người lái và thông tin thực địa được kết nối, giá trị của công nghệ không còn dừng lại ở hỗ trợ tuần tra, mà đang từng bước trở thành một “công cụ giữ rừng” trong điều kiện mới.

Trở thành “công cụ giữ rừng” đắc lực và hiệu quả

Sau sáp nhập, tổng diện tích rừng và diện tích chưa thành rừng trên địa bàn tỉnh Ninh Bình đạt gần 40.000 ha. Không gian quản lý rộng hơn, trong khi yêu cầu về bảo vệ rừng, phòng cháy, chữa cháy rừng và bảo tồn đa dạng sinh học ngày càng cao đang đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức quản lý của ngành Lâm nghiệp.

Thời gian qua, Chi cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm tỉnh đã từng bước đưa công nghệ thông tin và các nền tảng số vào hoạt động chuyên môn. Bên cạnh các phần mềm dùng chung phục vụ quản lý, điều hành, các phần mềm chuyên ngành được khai thác để cảnh báo mất rừng, phát hiện sớm cháy rừng từ ảnh vệ tinh, cập nhật diễn biến rừng, quản lý cơ sở dữ liệu và hỗ trợ cán bộ tuần tra, kiểm tra rừng bằng điện thoại thông minh.

Các công cụ như MapInfo, GIS, phần mềm SMART, SMART Mobile... từng bước thay đổi cách thu thập và sử dụng thông tin rừng. Thay vì những thông tin nằm rời rạc trên bản đồ giấy và hồ sơ, dữ liệu về vị trí, tọa độ, tuyến tuần tra, hiện trạng tài nguyên rừng hay dấu hiệu xâm hại được số hóa để cập nhật, đối chiếu và khai thác phục vụ công tác chuyên môn.

Cùng với các phần mềm chuyên ngành, thiết bị bay không người lái ngày càng phát huy vai trò trong kiểm tra hiện trạng rừng và hỗ trợ phòng cháy, chữa cháy rừng, đặc biệt ở những vị trí địa hình hiểm trở mà con người khó tiếp cận.

Anh Đinh Vũ Mạnh, cán bộ Phòng Phát triển và Sử dụng rừng, Chi cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm tỉnh cho biết: “Flycam cảm biến có thể hỗ trợ nhiều nhiệm vụ trong thực tế, từ phát hiện biến động rừng, kiểm tra hiện trạng đến quan sát, phát hiện và kiểm đếm một số loài. Khi hình ảnh, dữ liệu từ thiết bị bay được kết hợp với bản đồ số và thông tin thu thập ngoài thực địa, cán bộ có thêm căn cứ để đánh giá hiện trạng và xác định khu vực cần kiểm tra”.

Cán bộ Kiểm lâm hướng dẫn người dân tham gia các nhóm Zalo để kịp thời nắm bắt, phản ánh các thông tin về rừng.

Tuy nhiên, trong bối cảnh công nghệ ngày càng phát triển, các nguy cơ cháy rừng, xâm hại tài nguyên rừng và những hành vi vi phạm cũng ngày càng khó phát hiện, yêu cầu đặt ra đối với lực lượng quản lý, bảo vệ rừng ngày càng cao. Cán bộ không chỉ cần vững nghiệp vụ, am hiểu địa bàn mà còn phải có khả năng sử dụng thành thạo các phần mềm chuyên ngành, thiết bị công nghệ và khai thác hiệu quả dữ liệu số. Vì vậy, nâng cao năng lực số cho đội ngũ cán bộ được xác định là nhiệm vụ phải thực hiện song hành với đầu tư thiết bị và phần mềm.

Theo ông Phạm Anh Trung, Phó Chi cục trưởng Chi cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm tỉnh, thời gian tới, ngành tiếp tục đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trong quản lý, bảo vệ và phát triển rừng; khai thác hiệu quả các phần mềm chuyên ngành, dữ liệu ảnh vệ tinh, GIS và thiết bị bay không người lái. Cùng với đó là tăng cường đào tạo, bồi dưỡng để cán bộ làm chủ công nghệ, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong điều kiện mới.

Một nhiệm vụ quan trọng khác là tiếp tục hoàn thiện cơ sở dữ liệu về tài nguyên rừng và tăng khả năng chia sẻ thông tin giữa lực lượng kiểm lâm, chủ rừng với chính quyền cơ sở. Dữ liệu càng đầy đủ, chính xác và được cập nhật thường xuyên thì việc theo dõi diễn biến rừng, cảnh báo nguy cơ cháy và xác định những khu vực có dấu hiệu bị xâm hại càng nhanh chóng, sát thực tế.

Chuyển đổi số đang góp phần thay đổi phương thức trong quản lý, bảo vệ rừng, nhưng công nghệ chỉ thực sự phát huy giá trị khi được vận hành bởi đội ngũ có đủ năng lực và gắn chặt với thực tiễn địa bàn. Việc tiếp tục hoàn thiện dữ liệu tài nguyên rừng, đầu tư công nghệ và nâng cao kỹ năng số cho lực lượng chuyên môn sẽ là nền tảng để ngành Kiểm lâm Ninh Bình quản lý rừng chủ động, chính xác và hiệu quả hơn; qua đó góp phần bảo vệ tài nguyên rừng, gìn giữ đa dạng sinh học và cảnh quan sinh thái của địa phương.