Ứng dụng công nghệ trong giám sát thị trường số

Gian lận thương mại dịch chuyển sang môi trường số

Trong bối cảnh kinh tế số phát triển nhanh chóng, tình trạng buôn bán hàng giả, hàng nhái và các hành vi gian lận thương mại đã thay đổi cả về hình thức lẫn quy mô. Từ những điểm nóng vùng biên giới, chợ truyền thống, các hành vi buôn lậu, gian lận thượng mại đã lan sang các nền tảng thương mại điện tử, mạng xã hội, livestream bán hàng với thủ đoạn tinh vi hơn, khó kiểm soát hơn.

Thực trạng trên đòi hỏi một cách tiếp cận mới về thể chế, công nghệ và phối hợp liên ngành để kiểm soát hiệu quả tình trạng buôn bán hàng giả, hàng nhái và gian lận thương mại trong môi trường số.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, PGS.TS Ngô Trí Long - chuyên gia kinh tế cho rằng, một trong những nguyên nhân chính khiến gian lận thương mại ngày càng phổ biến trên không gian mạng là sự thiếu đồng bộ và chưa theo kịp của thể chế, hạ tầng kỹ thuật và năng lực thực thi.

Nhiều cơ quan quản lý chưa có công cụ phân tích dữ liệu lớn (big data), trí tuệ nhân tạo (AI) hay công nghệ giám sát tự động để phát hiện vi phạm trên hàng trăm nghìn gian hàng online. Việc thiếu định danh người bán khiến các đối tượng gian lận thường dùng tài khoản ảo, thay đổi địa chỉ liên tục, hoặc sử dụng hình thức cộng tác viên trung gian để tránh bị phát hiện.

“Gian lận thương mại trong môi trường số không chỉ gây thiệt hại kinh tế trước mắt, mà còn ảnh hưởng sâu rộng đến niềm tin thị trường và uy tín quốc gia. Người tiêu dùng mất lòng tin khi liên tục gặp phải sản phẩm kém chất lượng, bị lừa đảo nhưng không thể truy vết người bán hoặc khiếu nại. Doanh nghiệp chân chính bị bóp méo cạnh tranh, vì không thể chịu nổi áp lực giá rẻ từ hàng nhập lậu, hàng giả”, PGS. TS Ngô Trí Long nêu thực tế.

Cần tăng cường ứng dụng công nghệ vào công tác kiểm soát hàng hóa trên môi trường số. Ảnh minh họa

Dùng công nghệ số để giám sát

Cũng theo PGS.TS Ngô Trí Long, để chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả hiệu quả trong môi trường số, cần sự chuyển biến căn bản từ tư duy “kiểm tra, xử lý” sang “phòng ngừa, kiểm soát thông minh”.

Với vai trò là cơ quan chủ lực trong bảo vệ thị trường và người tiêu dùng, ngành Công Thương cần hướng tới việc xây dựng Trung tâm giám sát thị trường số quốc gia, vận hành bằng công nghệ cao để phát hiện và xử lý vi phạm thương mại điện tử theo thời gian thực; hỗ trợ doanh nghiệp sản xuất chân chính tiếp cận nền tảng số minh bạch.

Cụ thể, định danh điện tử người bản là điều kiện bắt buộc, các sàn thương mại điện tử, mạng xã hội phải liên kết với dữ liệu VneID, mã số thuế cá nhân/doanh nghiệp để định danh người bán. Từ đó, tăng khả năng truy vết, nâng cao trách nhiệm và giảm gian lận.

Áp dụng công nghệ giám sát thị trường số, khuyến khích sử dụng Al, big data, công cụ crawling (thu thập dữ liệu tự động) để phát hiện bất thường trong giá cả, từ khóa tìm kiếm, sản phẩm nhái thương hiệu; kết nối dữ liệu thuế, giao dịch, phản ánh người tiêu dùng để cảnh báo sớm rủi ro.

Đồng thời, cần nâng cấp khung pháp lý và chế tài xử phạt; thúc đẩy truyền thông và xây dựng hệ sinh thái tin cậy; tăng cường phối hợp giữa nhà nước, sàn thương mại điện tử, hiệp hội, ngành hàng để thiết lập hệ thống gắn “huy hiệu xác thực cho người bán uy tín, tăng niềm tin thị trường.

Phong Lâm