Ứng dụng trí tuệ nhân tạo phục vụ cộng đồng

Cơ hội giao tiếp cho người khiếm thính

Từng tiếp cận với AI từ rất sớm, khi mới học lớp 8, em Giáp Thị Thảo Vi, học sinh Trường Trung học phổ thông Việt Yên số 2 đã khám phá ra nhiều điều thú vị từ công cụ mới mẻ này. Ngay khi được thầy, cô giáo thông tin định hướng về Cuộc thi Công dân số tỉnh Bắc Ninh 2025, em càng hào hứng tìm hiểu và quyết định triển khai dự án “AI hỗ trợ người câm giao tiếp”, một giải pháp nhỏ nhưng mang ý nghĩa xã hội lớn.

Em Giáp Thị Thảo Vi tương tác để huấn luyện trợ lý ảo AI hỗ trợ người câm giao tiếp.

Theo Vi, trong đời sống hằng ngày, người khiếm thính vẫn phải đối mặt với nhiều rào cản khi giao tiếp, không phải ai cũng hiểu ngôn ngữ ký hiệu; việc viết tay hoặc sử dụng ứng dụng gõ chữ vừa chậm, vừa thiếu tự nhiên. Ý tưởng dự án “AI hỗ trợ người câm giao tiếp” sử dụng camera của máy tính kết hợp công nghệ thị giác phổ biến như OpenCV, MediaPipe và Python để phân tích dữ liệu để cho ra kết quả dưới dạng văn bản giúp người khiếm thính có thể đọc được.

Cụ thể, ngay khi camera ghi lại chuyển động tay, phần mềm trích xuất các điểm khớp và đối chiếu với dữ liệu đã huấn luyện để phản hồi gần như tức thì. Ở giai đoạn thử nghiệm, trợ lý ảo này có thể nhận diện ký hiệu với độ chính xác cao trong điều kiện ánh sáng tốt. Thời gian phản hồi nhanh, giao diện trực quan giúp người dùng dễ dàng theo dõi.

Vi chia sẻ: “Em mong muốn nhận thêm góp ý để hoàn thiện ý tưởng dự án AI hỗ trợ người khiếm thính giúp họ tự tin hơn tại những nơi công cộng, giúp họ có thêm cơ hội học tập, làm việc và hòa nhập. Trong đó, em sẽ tập trung đưa thêm các công cụ mở rộng bộ dữ liệu ký hiệu, nhận diện câu hoàn chỉnh, tích hợp chuyển văn bản thành giọng nói và phát triển phiên bản di động”. Với chi phí thấp, dễ triển khai, ý tưởng này được đánh giá có tính khả thi cao, đặc biệt trong bối cảnh giáo dục hòa nhập ngày càng được quan tâm.

Trợ lý đắc lực của cán bộ, công chức

Là một trong số ít các ý tưởng thuộc Bảng A - Sáng tạo chuyên nghiệp (dành cho các doanh nghiệp trong lĩnh vực công nghệ, nhóm nghiên cứu công nghệ, chuyên gia công nghệ, lập trình viên chuyên nghiệp), dự án BN-SmartGov của chị Nguyễn Thu Thủy và cộng sự tại Công ty cổ phần Công nghệ Giáo dục Sáng tạo AIE (AI trainers), phường Phù Khê cho thấy sự quan tâm của doanh nghiệp trong việc chung tay nâng cao hiệu quả hoạt động của bộ máy chính quyền cơ sở. Đây là một hệ sinh thái trợ lý AI toàn diện, được thiết kế để hỗ trợ cán bộ trong xử lý nghiệp vụ, soạn thảo văn bản và tương tác với người dân.

Chị Nguyễn Thu Thủy trao đổi cùng các cộng sự về nâng cấp

Trợ lý ảo BN-SmartGov được xây dựng với 3 mô đun chính: Trợ lý nghiệp vụ chuyên sâu, trợ lý soạn thảo, thẩm định văn bản và cổng giao tiếp công dân số. Theo đó, AI được huấn luyện trên các văn bản pháp luật quan trọng như Luật Đất đai, Luật Ngân sách, các nghị định và thông tư liên quan. Nhờ đó, hệ thống có thể bóc tách quy trình nghiệp vụ, tóm tắt văn bản dài hàng trăm trang thành các bước cụ thể. Kết quả thử nghiệm cho thấy độ chính xác đạt trên 95% với các truy vấn pháp lý, thời gian phản hồi chỉ từ 2-5 giây.

Điểm đặc biệt của BN-SmartGov là áp dụng kỹ thuật RAG (Retrieval-Augmented Generation), giúp AI chỉ trả lời dựa trên nguồn dữ liệu đã được kiểm chứng, bảo đảm tính chính xác và pháp lý cao hơn so với các trợ lý ảo thông thường. Hệ thống có thể tự động kiểm tra thể thức văn bản theo Nghị định 30/2020/NĐ-CP, phát hiện lỗi trình bày, cấu trúc và đề xuất chỉnh sửa.

Đồng thời, AI còn hỗ trợ thẩm định báo cáo ngân sách, giúp lãnh đạo nắm bắt nhanh tình hình tài chính mà không cần xử lý thủ công các bảng số liệu phức tạp. Trong khi đó, mô đun “Cổng giao tiếp công dân số” giúp người dân tra cứu thủ tục hành chính, chuẩn bị hồ sơ và gửi phản hồi trực tuyến. Đây là bước tiến quan trọng trong việc rút ngắn khoảng cách giữa chính quyền và người dân, hướng tới mô hình phục vụ 24/7.

“Qua thử nghiệm trợ lý ảo BN-SmartGov, hiệu quả mang lại không chỉ là tiết kiệm thời gian lên tới 80% trong khâu tra cứu văn bản mà còn góp phần chuẩn hóa quy trình, giảm sai sót và nâng cao tính minh bạch. Đặc biệt, dự án tận dụng các nền tảng sẵn có, chi phí triển khai thấp, dự án này hoàn toàn phù hợp với điều kiện của cấp xã, phường hiện nay”, chị Nguyễn Thu Thủy, tác giả dự án cho biết.

Để ý tưởng sớm được ứng dụng thực tế

Có thể thấy, các ý tưởng, sản phẩm tại Cuộc thi Công dân số tỉnh Bắc Ninh 2025 phản ánh xu hướng rõ nét là xây dựng các công cụ AI phục vụ cộng đồng một cách thiết thực nhất. Ngoài lĩnh vực phổ biến là giáo dục, nhiều ứng dụng AI còn hướng tới giải quyết vấn đề của thực tiễn như xử lý rác thải nông thôn, xử lý nghiệp vụ tài liệu, nhận diện bệnh trên cây ăn quả, trợ giúp pháp lý, phát triển du lịch thông minh…

Tuy nhiên qua đánh giá từ vòng sơ loại của Ban Giám khảo cuộc thi, để một ý tưởng đi đến ứng dụng thực tế là cả một chặng đường dài. Những thách thức như thiếu dữ liệu chuẩn hóa, hạn chế về nguồn lực kỹ thuật hay thử nghiệm với người dùng thực tế vẫn đang đặt ra… Điều này đòi hỏi sự đầu tư nghiên cứu nghiêm túc hơn của các tác giả, nhóm tác giả; sự hỗ trợ, đào tạo, định hướng của Ban Tổ chức Cuộc thi cũng như sự quan tâm, đầu tư của các nguồn lực trong xã hội.

Đồng chí Vũ Huy Thiện, Phó Giám đốc Trung tâm Khoa học công nghệ và chuyển đổi số, Sở Khoa học và Công nghệ - Cơ quan thường trực của Ban Tổ chức Cuộc thi chia sẻ: “Những ý tưởng ứng dụng AI phục vụ cộng đồng không chỉ là sản phẩm công nghệ thông thường mà còn là giải pháp xã hội cần được khuyến khích. Chúng tôi kỳ vọng những ý tưởng như thế này sẽ nhận được sự hỗ trợ cần thiết để phát triển, thử nghiệm rộng rãi và sớm ứng dụng trong đời sống, góp phần hình thành một hệ sinh thái số nhân văn, nơi công nghệ phục vụ tích cực cho con người”.