Ứng dụng truyền thông tương tác trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong kỷ nguyên số

SỰ HÌNH THÀNH CỦA TRUYỀN THÔNG TƯƠNG TÁC

Sự phát triển mạnh mẽ của khoa học-công nghệ, đặc biệt là Internet, mạng xã hội, trí tuệ nhân tạo (AI) và các nền tảng số, đã tạo ra những biến đổi sâu sắc trong cấu trúc và phương thức vận hành của hoạt động truyền thông. Nếu trong thời kỳ truyền thông đại chúng truyền thống, thông tin chủ yếu được truyền tải theo mô hình tuyến tính, một chiều từ chủ thể phát tin đến công chúng tiếp nhận, thì sự bùng nổ của công nghệ số đã làm thay đổi căn bản mối quan hệ này.

Công chúng không còn chỉ giữ vai trò là đối tượng tiếp nhận thông tin một cách thụ động, mà trở thành chủ thể tham gia trực tiếp vào quá trình sản xuất, chia sẻ, phản hồi và lan tỏa thông tin. Sự dịch chuyển từ mô hình truyền thông một chiều sang mô hình truyền thông đa chiều, lấy người dùng làm trung tâm, đã tạo tiền đề cho sự hình thành và phát triển của truyền thông tương tác (interactive media) như một xu hướng nổi bật của truyền thông hiện đại.

Truyền thông tương tác là phương thức truyền thông dựa trên nền tảng công nghệ số, cho phép chủ thể truyền thông và công chúng tham gia trao đổi thông tin theo cơ chế đa chiều, liên tục và gần như tức thời. Khác với mô hình truyền thông đại chúng truyền thống, truyền thông tương tác không chỉ tạo điều kiện để công chúng tiếp nhận thông tin mà còn khuyến khích họ chủ động phản hồi, bình luận, chia sẻ, sáng tạo và lan tỏa nội dung, qua đó tác động trực tiếp đến quá trình hình thành, phân phối và định hướng thông tin trong xã hội.

Sự phát triển của truyền thông tương tác không chỉ tạo ra một phương thức truyền thông mới mà còn hình thành một hệ sinh thái truyền thông số đa dạng, trong đó các nền tảng công nghệ, chủ thể truyền thông, nhà sáng tạo nội dung và công chúng được kết nối chặt chẽ thông qua quá trình tương tác liên tục. Khác với hệ thống truyền thông truyền thống vốn được tổ chức theo mô hình tuyến tính với vai trò trung tâm của các cơ quan báo chí, phát thanh và truyền hình, hệ sinh thái truyền thông tương tác được vận hành trên nền tảng kết nối số, nơi mọi chủ thể đều có thể tham gia sản xuất, phân phối, chia sẻ và phản hồi thông tin theo thời gian thực. Đặc trưng này làm cho quá trình truyền thông không còn diễn ra theo chiều dọc mà chuyển sang cấu trúc mạng lưới đa chiều, với sự tham gia đồng thời của nhiều chủ thể và nhiều nền tảng khác nhau.

Một là, mạng xã hội. Đây là loại hình tiêu biểu nhất của truyền thông tương tác hiện đại. Facebook, TikTok, YouTube, Instagram, X hay Threads đều cho phép người dùng vừa tiếp nhận vừa sản xuất và lan truyền nội dung. Điểm đáng chú ý là thuật toán của các nền tảng này thường ưu tiên các nội dung có tính cảm xúc mạnh, gây tranh cãi hoặc tạo tương tác cao. Điều đó khiến môi trường truyền thông số trở thành không gian cạnh tranh quyết liệt về ảnh hưởng nhận thức xã hội.

Mạng xã hội là loại hình tiêu biểu nhất của truyền thông tương tác hiện đại. (Ảnh minh họa: Canva)

Hai là, livestream và video ngắn. Livestream và video ngắn đang trở thành công cụ truyền thông có sức ảnh hưởng đặc biệt lớn đối với giới trẻ. Theo Báo cáo Digital Việt Nam 2025, thời lượng người dùng dành cho video ngắn tiếp tục tăng mạnh trên toàn cầu. Các hình thức này có ưu thế về tốc độ truyền tải thông tin, tính trực quan và khả năng kích thích cảm xúc mạnh mẽ.

Ba là, podcast và truyền thông âm thanh số. Podcast đang phát triển nhanh như một hình thức truyền thông tương tác mới nhờ khả năng cá nhân hóa trải nghiệm tiếp nhận thông tin. Người dùng không chỉ nghe mà còn có thể bình luận, chia sẻ và tham gia cộng đồng nội dung.

Bốn là, trí tuệ nhân tạo tạo sinh. Sự xuất hiện của ChatGPT, Gemini, Claude, Midjourney, Sora… đang mở ra một giai đoạn mới của truyền thông tương tác, nơi con người có thể tương tác trực tiếp với hệ thống trí tuệ nhân tạo để tạo lập văn bản, hình ảnh, video và nội dung truyền thông. AI không chỉ thay đổi cách sản xuất nội dung mà còn làm thay đổi cấu trúc quyền lực truyền thông toàn cầu.

ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN CỦA TRUYỀN THÔNG TƯƠNG TÁC

Truyền thông tương tác có những đặc trưng cơ bản, phản ánh sự khác biệt so với mô hình truyền thông đại chúng truyền thống, đồng thời tạo nên những biến đổi sâu sắc trong quá trình sản xuất, phân phối và tiếp nhận thông tin.

Thứ nhất, tính đa chiều và phản hồi tức thời. Nếu truyền thông truyền thống chủ yếu vận hành theo mô hình “một phát - nhiều nhận” thì truyền thông tương tác tạo ra cấu trúc truyền thông đa chiều, nơi công chúng có thể phản hồi, tranh luận, chia sẻ, bình luận hoặc tái sản xuất thông tin gần như ngay lập tức. Quá trình giao tiếp không còn khép kín mà trở thành mạng lưới trao đổi liên tục. Chính đặc điểm này khiến thông tin trong môi trường số lan truyền với tốc độ cực nhanh và có khả năng tạo hiệu ứng xã hội mạnh hơn rất nhiều so với truyền thông truyền thống.

Thứ hai,tính cá nhân hóa nội dung. Sự phát triển của dữ liệu lớn (Big Data), trí tuệ nhân tạo và thuật toán nền tảng cho phép các hệ thống truyền thông số cá nhân hóa nội dung tới từng người dùng dựa trên hành vi, sở thích, thói quen và tâm lý tiếp nhận thông tin. Theo Shoshana Zuboff trong cuốn sách The Age of Surveillance Capitalism: The Fight for a Human Future at the New Frontier of Power (2019), dữ liệu người dùng đang trở thành “nguồn tài nguyên chiến lược” của các nền tảng số nhằm kiểm soát hành vi và định hướng nhận thức xã hội. Điều này khiến truyền thông tương tác có khả năng “đánh trúng” tâm lý công chúng ở mức độ rất sâu sắc.

Dữ liệu người dùng đang trở thành “nguồn tài nguyên chiến lược” của các nền tảng số nhằm kiểm soát hành vi và định hướng nhận thức xã hội. Điều này khiến truyền thông tương tác có khả năng “đánh trúng” tâm lý công chúng ở mức độ rất sâu sắc.

Thứ ba, tính tham gia và đồng sáng tạo nội dung. Trong môi trường truyền thông tương tác, công chúng không còn đứng ngoài quá trình truyền thông mà trở thành chủ thể tham gia trực tiếp vào việc kiến tạo thông tin. Các hình thức livestream, reaction, duet, podcast, video ngắn, bình luận, hashtag hay cộng đồng trực tuyến đều thể hiện rõ tính chất đồng sáng tạo nội dung này. Henry Jenkins gọi đây là “văn hóa tham gia” (participatory culture), nơi công chúng có khả năng can dự trực tiếp vào quá trình sản xuất và lưu thông thông tin.

Thứ tư, tính lan truyền mạng lưới. Thông tin trong môi trường truyền thông tương tác không lan truyền theo mô hình tuyến tính mà theo cấu trúc mạng lưới xã hội. Một nội dung có thể được chia sẻ, tái tạo, biến đổi và lan tỏa theo cấp số nhân trong thời gian ngắn. Đây là cơ sở hình thành các “hiệu ứng đám đông”, “bão truyền thông”, “viral content” hay các chiến dịch truyền thông xã hội quy mô lớn.

Những đặc trưng trên cho thấy truyền thông tương tác là một hiện tượng truyền thông mang tính hai mặt, vừa tạo ra nhiều cơ hội phát triển, vừa đặt ra những thách thức mới đối với hoạt động truyền thông và quản trị thông tin. Ở phương diện tích cực, trước hết, nó tạo điều kiện mở rộng quyền tiếp cận thông tin và thúc đẩy dân chủ hóa truyền thông. Công chúng có nhiều cơ hội bày tỏ ý kiến, tham gia đối thoại và phản hồi xã hội hơn so với trước đây.

Với tốc độ truyền tải thông tin nhanh chóng, truyền thông tương tác giúp rút ngắn khoảng cách không gian và thời gian, tạo ra khả năng kết nối xã hội rộng lớn chưa từng có, với có khả năng tạo dựng cộng đồng, huy động xã hội và lan tỏa các giá trị tích cực với quy mô lớn. Đặc biệt, đây cũng là phương thức tạo điều kiện phát huy tính sáng tạo của cá nhân và cộng đồng, thúc đẩy sự phát triển của kinh tế sáng tạo, công nghiệp nội dung số và truyền thông đa nền tảng.

Bên cạnh đó, truyền thông tương tác còn có thể tạo ra hiệu ứng đám đông và hiện tượng cực đoan, quá khích trên không gian mạng. Với khả năng lan truyền theo cấp số nhân và cơ chế tương tác tức thời, một thông tin chưa được kiểm chứng hoặc chỉ phản ánh một phần sự việc có thể nhanh chóng trở thành tâm điểm của dư luận. Trong nhiều trường hợp, thay vì chờ đợi thông tin chính thức hoặc kết luận của cơ quan có thẩm quyền, một bộ phận người dùng đã vội vàng cắt ghép thông tin, suy diễn, quy kết động cơ, gán ghép quan điểm, đồng thời kêu gọi tẩy chay, công kích hoặc gây sức ép đối với cá nhân, tổ chức liên quan.

Xu hướng này hình thành một dạng "xét xử bằng mạng xã hội", trong đó cảm xúc đám đông nhiều khi lấn át các nguyên tắc khách quan, thượng tôn pháp luật và chuẩn mực đạo đức truyền thông. Đây là hiện tượng đáng quan ngại, không chỉ xâm hại quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức mà còn làm gia tăng nguy cơ phân cực dư luận, xói mòn niềm tin xã hội và tác động tiêu cực đến môi trường thông tin lành mạnh. Nguy hiểm hơn, những hiện tượng này còn có thể bị các thế lực thù địch, phản động và phần tử cơ hội chính trị lợi dụng để khuếch đại thông tin sai lệch, dẫn dắt dư luận, gây nhiễu loạn thông tin và từng bước làm suy giảm niềm tin của Nhân dân đối với Đảng và Nhà nước.

Sự phát triển của truyền thông tương tác là xu hướng khách quan gắn liền với tiến trình chuyển đổi số và sự biến đổi của xã hội hiện đại. Theo Báo cáo Digital 2025, Việt Nam hiện có hơn 78 triệu người sử dụng internet, chiếm khoảng 79% dân số; số lượng người dùng mạng xã hội đạt trên 72 triệu người. Trung bình mỗi người Việt dành hơn 6 giờ/ngày cho internet và gần 2,5 giờ/ngày cho mạng xã hội . Những con số này cho thấy không gian mạng đã trở thành một không gian xã hội quan trọng, có ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình hình thành nhận thức, định hướng dư luận và lan tỏa các giá trị chính trị, văn hóa, xã hội, đặc biệt đối với thế hệ trẻ.

Trong bối cảnh đó, các thế lực thù địch, phản động và phần tử cơ hội chính trị đã triệt để lợi dụng đặc tính lan truyền nhanh, tính tương tác cao và khả năng huy động đám đông của các nền tảng số để thực hiện các hoạt động chống phá trên lĩnh vực tư tưởng. Các thông tin xuyên tạc hiện nay không còn tồn tại chủ yếu dưới dạng bài viết truyền thống mà được "đóng gói" dưới nhiều hình thức hấp dẫn như video ngắn, podcast, infographic, meme, livestream hay các bài viết mang danh nghĩa "phản biện xã hội", "phân tích độc lập", "khai phóng tư duy" nhằm tạo cảm giác khách quan, hiện đại và dễ tiếp cận, nhất là đối với giới trẻ.

Cùng với đó, cơ chế vận hành của các thuật toán nền tảng thường ưu tiên những nội dung gây tranh cãi, kích thích cảm xúc hoặc có mức độ tương tác cao, khiến các thông tin sai lệch, xuyên tạc và cực đoan có khả năng lan truyền nhanh hơn so với các nguồn tin chính thống. Thực tiễn cho thấy, trong nhiều vụ việc phức tạp về an ninh, trật tự và tư tưởng thời gian qua, các nền tảng truyền thông tương tác đều bị lợi dụng như một công cụ để khuếch đại thông tin, dẫn dắt dư luận và tạo sức ép xã hội.

Nhận thức rõ yêu cầu bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong môi trường truyền thông số, thời gian qua, các cơ quan chức năng đã tăng cường công tác quản lý thông tin trên không gian mạng, chủ động theo dõi, phát hiện, ngăn chặn và xử lý các hành vi phát tán thông tin sai sự thật, xuyên tạc, chống phá Đảng và Nhà nước. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy, chỉ tập trung vào các biện pháp ngăn chặn là chưa đủ. Cùng với nhiệm vụ "chống", các cấp, các ngành đã ngày càng chú trọng nhiệm vụ "xây", chủ động khai thác các nền tảng truyền thông tương tác để lan tỏa thông tin chính thống, tuyên truyền chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, định hướng dư luận xã hội và củng cố niềm tin của Nhân dân. Đây là sự chuyển biến quan trọng từ tư duy quản lý thông tin sang tư duy chủ động chiếm lĩnh không gian truyền thông số, lấy thông tin tích cực, chính xác và kịp thời làm nền tảng để tạo sức đề kháng trước các thông tin xấu, độc và các quan điểm sai trái, thù địch.

Thực tiễn thời gian qua cho thấy, nhiều cơ quan báo chí, cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị-xã hội và lực lượng vũ trang đã chủ động khai thác hiệu quả các nền tảng truyền thông tương tác trong công tác tuyên truyền, định hướng dư luận và đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Nhiều chương trình chính luận, chuyên đề như Việt Nam hôm nay, Đối diện, Chống diễn biến hòa bình cùng hệ thống các nền tảng số như Facebook Thông tin Chính phủ, Bộ Công an, Phòng, chống ma túy - Công an Thành phố Hồ Chí Minh và hàng trăm fanpage, kênh TikTok, YouTube của các cơ quan báo chí, lực lượng vũ trang và tổ chức chính trị-xã hội đã thu hút đông đảo người theo dõi, tạo sức lan tỏa tích cực và góp phần định hướng dư luận trên không gian mạng.

Bên cạnh vai trò của các cơ quan, tổ chức, sự tham gia chủ động của người dân trên các nền tảng truyền thông tương tác ngày càng trở thành một nguồn lực quan trọng trong công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Nhiều cá nhân, nhà sáng tạo nội dung (KOLs, KOCs), các nhóm cộng đồng và chiến dịch truyền thông tự phát đã tích cực lan tỏa những giá trị về lịch sử dân tộc, lòng yêu nước, bản sắc văn hóa và niềm tin vào sự phát triển của đất nước. Các video lịch sử ngắn trên TikTok, podcast kể chuyện lịch sử, dự án số hóa di sản, chiến dịch truyền thông nhân dịp các ngày lễ lớn của đất nước hay các hoạt động sáng tạo nội dung hướng về biển, đảo, chủ quyền quốc gia đã thu hút hàng triệu lượt xem, chia sẻ và tương tác, đặc biệt trong giới trẻ.

Truyền thông tương tác không chỉ đổi mới phương thức tuyên truyền, giáo dục chính trị, tư tưởng mà còn nâng cao hiệu quả bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong môi trường số. (Ảnh minh họa: Canva)

Có thể thấy, truyền thông tương tác không chỉ đổi mới phương thức tuyên truyền, giáo dục chính trị, tư tưởng mà còn nâng cao hiệu quả bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong môi trường số. Thông qua việc ứng dụng đa dạng các hình thức truyền thông đa phương tiện và cơ chế tương tác hai chiều, thông tin chính thống được truyền tải nhanh chóng, sinh động và phù hợp hơn với nhu cầu tiếp nhận của công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ. Đồng thời, khả năng phản hồi tức thời và lan tỏa rộng khắp của các nền tảng số tạo điều kiện phát hiện sớm, xử lý kịp thời các thông tin sai lệch, góp phần định hướng dư luận và đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch.

Bên cạnh đó, việc kết hợp truyền thông tương tác với dữ liệu lớn (Big Data), trí tuệ nhân tạo (AI) và các công cụ phân tích dữ liệu cho phép nâng cao năng lực theo dõi, dự báo diễn biến tư tưởng, dư luận xã hội, chuyển từ tư duy "phản ứng" sang chủ động dự báo và quản trị thông tin. Quan trọng hơn, truyền thông tương tác còn thúc đẩy sự tham gia của người dân với tư cách là chủ thể sáng tạo và lan tỏa thông tin, góp phần hình thành cộng đồng mạng có trách nhiệm, tăng cường đồng thuận xã hội và củng cố niềm tin của nhân dân đối với Đảng và Nhà nước.

Trong thời gian tới, cùng với sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, Internet vạn vật (IoT), mạng 5G/6G và các nền tảng số thế hệ mới, không gian mạng sẽ tiếp tục trở thành môi trường chủ yếu diễn ra các hoạt động kinh tế, văn hóa, xã hội và đời sống chính trị. Truyền thông tương tác vì vậy sẽ tiếp tục giữ vai trò là phương thức truyền thông chủ đạo, tác động ngày càng sâu sắc đến quá trình hình thành nhận thức, định hướng dư luận và kiến tạo niềm tin xã hội.

Trong thời gian tới, truyền thông tương tác vì vậy sẽ tiếp tục giữ vai trò là phương thức truyền thông chủ đạo, tác động ngày càng sâu sắc đến quá trình hình thành nhận thức, định hướng dư luận và kiến tạo niềm tin xã hội. (Ảnh minh họa: Canva)

Điều đó đồng nghĩa với việc công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng sẽ đứng trước những yêu cầu ngày càng cao và phức tạp hơn. Các thế lực thù địch sẽ tiếp tục lợi dụng những thành tựu công nghệ mới, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo tạo sinh, thuật toán nền tảng và các hình thức truyền thông đa phương tiện để gia tăng các hoạt động xuyên tạc, thao túng thông tin và chiến tranh nhận thức.

Trong bối cảnh đó, việc chủ động làm chủ công nghệ, phát huy hiệu quả truyền thông tương tác, nâng cao năng lực quản trị truyền thông số, xây dựng hệ sinh thái truyền thông chính thống có sức lan tỏa lớn và phát huy vai trò của toàn xã hội trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng sẽ trở thành yêu cầu cấp thiết, có ý nghĩa chiến lược đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong kỷ nguyên phát triển mới.

Để đáp ứng nhiệm vụ trên, các cơ quan báo chí, truyền thông cần tiếp tục phát huy vai trò nòng cốt trên mặt trận tư tưởng, văn hóa; chủ động đổi mới tư duy và phương thức truyền thông theo hướng lấy nền tảng số và truyền thông tương tác làm trọng tâm. Không chỉ thực hiện tốt chức năng thông tin, tuyên truyền, báo chí cần trở thành lực lượng tiên phong trong việc chiếm lĩnh không gian mạng, dẫn dắt dư luận xã hội, lan tỏa thông tin chính thống và các giá trị tích cực, đồng thời kịp thời phát hiện, phản bác các thông tin sai lệch, quan điểm sai trái, thù địch.

______________

Báo chí cần trở thành lực lượng tiên phong trong việc chiếm lĩnh không gian mạng, dẫn dắt dư luận xã hội, lan tỏa thông tin chính thống và các giá trị tích cực, đồng thời kịp thời phát hiện, phản bác các thông tin sai lệch, quan điểm sai trái, thù địch.

______________

Cùng với việc ứng dụng mạnh mẽ trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và các công nghệ truyền thông mới, báo chí cần xây dựng các sản phẩm truyền thông hiện đại, tăng cường tính tương tác với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ, qua đó nâng cao sức hấp dẫn, sức thuyết phục và hiệu quả của công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

Đồng thời, cần phát huy vai trò hạt nhân trong việc kết nối các chủ thể truyền thông chính thống, huy động sự tham gia của đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học, người có ảnh hưởng và đông đảo người dân, hình thành hệ sinh thái truyền thông số lành mạnh, tạo sức mạnh tổng hợp trong đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trên không gian mạng.

Để truyền thông tương tác thực sự phát huy hiệu quả, cần có hệ thống giải pháp đồng bộ từ tư duy nhận thức, thể chế quản lý, nguồn nhân lực đến công nghệ, nội dung và phương thức tổ chức thực hiện.

ĐỔI MỚI TƯ DUY VỀ BẢO VỆ NỀN TẢNG TƯ TƯỞNG CỦA ĐẢNG TRONG MÔI TRƯỜNG TRUYỀN THÔNG SỐ

Điều quan trọng đầu tiên là cần đổi mới tư duy về công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong điều kiện truyền thông số phát triển mạnh mẽ. Nếu trước đây hoạt động tuyên truyền chủ yếu dựa trên mô hình truyền thông tuyến tính, một chiều, thì hiện nay môi trường truyền thông đã chuyển sang cấu trúc mạng lưới với tính đa trung tâm, phi biên giới và tương tác liên tục.

Trong môi trường đó, công chúng không còn là đối tượng tiếp nhận thụ động mà đã trở thành chủ thể tham gia sản xuất, chia sẻ và lan truyền thông tin. Điều này đòi hỏi công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không thể chỉ dừng lại ở việc “cung cấp thông tin đúng”, mà phải hướng tới khả năng dẫn dắt dư luận, tạo đồng thuận xã hội và hình thành “sức đề kháng tư tưởng” cho cộng đồng. Cần chuyển mạnh từ tư duy “tuyên truyền một chiều” sang tư duy “đối thoại, tương tác và kiến tạo niềm tin”, trong đó, hiệu quả của công tác truyền thông không chỉ được đo bằng số lượng thông tin phát đi mà còn được đánh giá thông qua khả năng tạo lập đối thoại xã hội, dẫn dắt dư luận, hình thành sự đồng thuận và xây dựng niềm tin của công chúng đối với các chủ trương, đường lối của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước

Đặc biệt, cần tiếp tục quán triệt quan điểm bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng không chỉ là nhiệm vụ của các cơ quan tuyên giáo, báo chí hay lực lượng chuyên trách, mà là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Trong bối cảnh truyền thông tương tác phát triển mạnh mẽ, cần xây dựng hệ sinh thái truyền thông số đồng bộ, phát huy sự tham gia của các cơ quan báo chí, đội ngũ trí thức, văn nghệ sĩ, nhà khoa học, chuyên gia công nghệ, lực lượng sáng tạo nội dung số và đông đảo người dùng mạng.

XÂY DỰNG HỆ SINH THÁI TRUYỀN THÔNG SỐ CHÍNH THỐNG CÓ SỨC CẠNH TRANH CAO

Một trong những hạn chế hiện nay là nhiều nội dung chính thống dù có độ chính xác cao nhưng chưa đủ hấp dẫn, thiếu tính tương tác và chưa theo kịp ngôn ngữ truyền thông mới của công chúng số, đặc biệt là giới trẻ. Trong khi đó, các thế lực thù địch lại tận dụng rất tốt công nghệ truyền thông hiện đại để sản xuất các nội dung ngắn, nhanh, kích thích cảm xúc và dễ lan truyền.

Vì vậy, cần xây dựng hệ sinh thái truyền thông số chính thống đủ mạnh, có khả năng cạnh tranh trực tiếp trên không gian mạng. Hệ sinh thái này không chỉ bao gồm báo chí điện tử mà còn phải mở rộng sang các nền tảng mạng xã hội, video ngắn, podcast, livestream, đồ họa tương tác, nền tảng dữ liệu số và các hình thức truyền thông đa phương tiện mới.

Các cơ quan báo chí, truyền thông cần chuyển mạnh từ tư duy “đưa tin” sang tư duy “sản xuất trải nghiệm truyền thông”. Nội dung chính trị , tư tưởng để tiếp cận hiệu quả giới trẻ cần được kể bằng ngôn ngữ hiện đại, trực quan và có tính tương tác cao. Những chủ đề về lịch sử Đảng, chủ quyền quốc gia, thành tựu phát triển đất nước hay giá trị của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh hoàn toàn có thể được thể hiện dưới dạng video animation, podcast đối thoại, infographic động, phim tài liệu số, storytelling hay các chiến dịch truyền thông cộng đồng trên nền tảng số.

Đặc biệt, cần quan tâm phát triển các “hạt nhân truyền thông tích cực” trên mạng xã hội. Trong thời đại số, sức ảnh hưởng không chỉ đến từ cơ quan báo chí mà còn đến từ các KOLs, influencers, nhà sáng tạo nội dung và cộng đồng trực tuyến. Nếu biết phát huy lực lượng này theo định hướng tích cực, đây sẽ là nguồn lực quan trọng góp phần lan tỏa thông tin chính thống và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên môi trường số.

NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG NGUỒN NHÂN LỰC TRUYỀN THÔNG CHÍNH TRỊ TRONG THỜI ĐẠI SỐ

Con người vẫn là yếu tố quyết định hiệu quả của mọi hoạt động truyền thông. Vì vậy, cần xây dựng đội ngũ cán bộ làm công tác tư tưởng, báo chí, truyền thông có trình độ lý luận vững vàng, tư duy số hiện đại và khả năng thích ứng với môi trường truyền thông mới.

Trong thực tế, một bộ phận cán bộ truyền thông chính trị hiện nay vẫn còn hạn chế về kỹ năng số, khả năng tương tác mạng xã hội và phương pháp truyền tải thông tin phù hợp với công chúng trẻ. Điều này dẫn tới khoảng cách nhất định giữa truyền thông chính thống với đời sống truyền thông số đang biến đổi rất nhanh.

Do đó, cần đẩy mạnh đào tạo nguồn nhân lực truyền thông số theo hướng liên ngành giữa lý luận chính trị, báo chí truyền thông, công nghệ số và khoa học dữ liệu. Đội ngũ này không chỉ cần giỏi chuyên môn tuyên truyền mà còn phải hiểu tâm lý công chúng số, nắm bắt thuật toán nền tảng, kỹ năng sản xuất nội dung đa phương tiện và khả năng xử lý khủng hoảng truyền thông trong môi trường mạng.

Song song với đó, cần xây dựng lực lượng chuyên trách có khả năng phát hiện sớm, phân tích và phản bác hiệu quả các thông tin sai trái, xuyên tạc trên không gian mạng. Việc phản bác không thể chỉ dừng ở phủ nhận chung chung mà phải dựa trên dữ liệu, lập luận khoa học và kỹ năng truyền thông hiện đại để tạo sức thuyết phục đối với công chúng.

ĐẨY MẠNH ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ SỐ VÀ TRÍ TUỆ NHÂN TẠO TRONG CÔNG TÁC BẢO VỆ NỀN TẢNG TƯ TƯỞNG

Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang làm thay đổi căn bản phương thức sản xuất, phân phối và tiếp nhận thông tin. Vì vậy, muốn nâng cao hiệu quả bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, cần chủ động ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI). Hiện nay, các thế lực thù địch đã tận dụng AI để tạo video giả mạo (deepfake), sản xuất tin giả tự động, thao túng dư luận và cá nhân hóa nội dung chống phá. Điều đó cho thấy nếu chậm đổi mới công nghệ, chúng ta sẽ gặp nhiều bất lợi trong cuộc đấu tranh trên không gian mạng.

Trong kỷ nguyên số, cần chủ động ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI) để nâng cao hiệu quả bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. (Ảnh minh họa: Canva)

Do đó, cần đầu tư xây dựng các hệ thống phân tích dữ liệu lớn (Big Data), giám sát xu hướng dư luận xã hội và phát hiện sớm các chiến dịch truyền thông chống phá. Trí tuệ nhân tạo có thể hỗ trợ nhận diện tin giả, phân tích mức độ lan truyền thông tin, đánh giá xu hướng cảm xúc xã hội và hỗ trợ phản ứng truyền thông theo thời gian thực. Bên cạnh đó, công nghệ số cũng cần được ứng dụng để đổi mới phương thức giáo dục chính trị, tư tưởng. Các nền tảng học tập trực tuyến, thực tế ảo (VR), thực tế tăng cường (AR), bảo tàng số hay dữ liệu lịch sử tương tác có thể giúp việc truyền tải kiến thức chính trị, lịch sử trở nên sinh động và hấp dẫn hơn đối với thế hệ trẻ.

TĂNG CƯỜNG GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐ VÀ NĂNG LỰC "MIỄN DỊCH THÔNG TIN" CHO CÔNG CHÚNG

Một trong những giải pháp căn cơ và bền vững nhất để bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng là nâng cao năng lực tiếp nhận và phản biện thông tin của người dân, đặc biệt là thanh niên, học sinh, sinh viên.

Trong môi trường truyền thông số hiện nay, người dùng mỗi ngày phải tiếp xúc với lượng thông tin khổng lồ, trong đó có nhiều nội dung sai lệch, xuyên tạc hoặc thao túng cảm xúc. Nếu thiếu kỹ năng số và khả năng kiểm chứng thông tin, công chúng rất dễ trở thành đối tượng bị dẫn dắt. Vì vậy, cần đưa giáo dục kỹ năng số, kỹ năng truyền thông và năng lực nhận diện tin giả trở thành một nội dung quan trọng trong hệ thống giáo dục và truyền thông xã hội. Không chỉ dạy người học “tiếp nhận thông tin”, mà quan trọng hơn là giúp họ biết đặt câu hỏi, kiểm chứng nguồn tin, phân tích động cơ truyền thông và nhận diện các thủ đoạn thao túng dư luận.

Đặc biệt, cần chú trọng giáo dục thế giới quan khoa học, bản lĩnh chính trị và lý tưởng sống cho thế hệ trẻ. Trong điều kiện toàn cầu hóa và giao thoa văn hóa mạnh mẽ hiện nay, việc xây dựng “sức đề kháng tư tưởng” phải bắt đầu từ nền tảng nhận thức, giá trị và niềm tin xã hội.

HOÀN THIỆN CƠ CHẾ PHỐI HỢP GIỮA CÁC LỰC LƯỢNG TRONG BẢO VỆ NỀN TẢNG TƯ TƯỞNG TRÊN KHÔNG GIAN MẠNG

Không gian mạng là môi trường phức tạp, đa chủ thể và xuyên biên giới. Vì vậy, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan Đảng, Nhà nước, lực lượng an ninh mạng, cơ quan báo chí, tổ chức chính trị-xã hội, doanh nghiệp công nghệ và cộng đồng người dùng.

Cần xây dựng cơ chế phối hợp liên ngành trong xử lý khủng hoảng truyền thông, phản bác thông tin sai trái và định hướng dư luận xã hội. Trong nhiều trường hợp, tốc độ phản ứng truyền thông có ý nghĩa quyết định đối với hiệu quả định hướng dư luận. Bên cạnh đó, cần tăng cường hợp tác với các nền tảng công nghệ xuyên biên giới nhằm kiểm soát nội dung vi phạm pháp luật Việt Nam, hạn chế lan truyền thông tin độc hại và bảo vệ chủ quyền quốc gia trên không gian mạng.

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ trên phạm vi toàn cầu, sự phát triển của truyền thông tương tác không chỉ làm thay đổi phương thức tiếp nhận và lan truyền thông tin, mà còn đang tái cấu trúc không gian tư tưởng, văn hóa và đời sống chính trị-xã hội của các quốc gia.

Thực tiễn cho thấy, truyền thông tương tác vừa là thách thức, vừa là cơ hội quan trọng đối với công tác tư tưởng hiện nay. Nếu không kịp thời thích ứng, không gian mạng rất dễ trở thành môi trường để các thế lực thù địch, phản động và phần tử cơ hội chính trị lan truyền thông tin sai trái, xuyên tạc, gây nhiễu loạn nhận thức và làm xói mòn niềm tin xã hội.

Ngược lại, nếu được khai thác đúng hướng, truyền thông tương tác sẽ trở thành công cụ đặc biệt hiệu quả để lan tỏa thông tin chính thống, củng cố niềm tin của nhân dân, tăng cường đối thoại xã hội, phát huy vai trò chủ thể của quần chúng trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

Trong kỷ nguyên số, cuộc đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không chỉ diễn ra trên lĩnh vực lý luận hay chính trị truyền thống, mà còn diễn ra từng ngày, từng giờ trên các nền tảng số, trong các tương tác xã hội và trong dòng chảy thông tin toàn cầu. Vì vậy, làm chủ truyền thông tương tác chính là làm chủ một không gian chiến lược mới của công tác tư tưởng; đồng thời là điều kiện quan trọng để củng cố niềm tin xã hội, giữ vững trận địa tư tưởng của Đảng và tạo động lực tinh thần cho sự phát triển bền vững của đất nước trong thời kỳ mới.

--------------------------------

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Ban Chấp hành Trung ương Đảng (2026), Quy định số 19-QĐ/TW ngày 08/4/2026 về công tác chính trị, tư tưởng trong Đảng, Hà Nội. https://tulieuvankien.dangcongsan.vn/van-ban-cua-dang/quy-dinh-so-19-qd-tw-ngay-08-4-2026-cua-ban-chap-hanh-trung-uong-dang-19-qd-tw-ve-cong-tac-chinh-tri-tu-tuong-trong-dang.html.

2. Alvin Toffler (2016), Làn sóng thứ ba (Chu Tiến Anh dịch), NXB Thế giới, Hà Nội.

3. Phạm Minh Tuấn, Truyền thông đại chúng và sự chuyển mình trong thời đại số, Nxb Lao động - Xã hội, 2021, tr.220.

4. Vũ Hoài Phương, Nguyễn Thị Thu Hiền (2025), Xây dựng “lá chắn số” bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong kỷ nguyên mới, Tạp chí Cộng sản. https://www.tapchicongsan.org.vn/web/guest/dau-tranh-phan-bac-cac-luan-dieu-sai-trai-thu-dich/chi-tiet/-/asset_publisher/YqSB2JpnYto9/content/xay-dung-la-chan-so-bao-ve-nen-tang-tu-tuong-cua-dang-trong-ky-nguyen-moi, Machunwangliu Kamei, Participatory Communication for Development, In book: Communication for Development- Alternate Spaces (pp.153-162)Publisher: Unity Education Foundation

5. We Are Social & Meltwater (2025), Báo cáo Digital Việt Nam 2025, https://wearesocial.com/digital-2025

6. Zuboff, Shoshana. The Age of Surveillance Capitalism: The Fight for a Human Future at the New Frontier of Power. New York: PublicAffairs, 2019.