Ung thư đường tiêu hóa, phát hiện tổn thương sớm chỉ là bước đầu

PV: Thưa ông, tại Hội nghị Nội soi tiêu hóa can thiệp toàn quốc lần thứ II, báo cáo của ông cho thấy, gánh nặng ung thư đường tiêu hóa tại Việt Nam là lớn, điều đó đặt ra vấn đề gì đối với chuyên ngành nội soi tiêu hóa?

PGS.TS.BS Nguyễn Công Long: Nếu tính 4 ung thư đường tiêu hóa: đại trực tràng, gan, dạ dày và thực quản, mỗi năm Việt Nam có hơn 56.000 ca mắc mới và hơn 41.000 trường hợp tử vong. Hơn 1/3 số ca tử vong do ung thư ở Việt Nam nằm trong nhóm bệnh mà chuyên ngành tiêu hóa trực tiếp tham gia chẩn đoán và điều trị.

PGS.TS.BS Nguyễn Công Long, Chủ tịch Hội Nội soi tiêu hóa can thiệp Việt Nam. Ảnh: Lê Việt.

Điều đó cho thấy nâng cao chất lượng nội soi can thiệp không chỉ là vấn đề của riêng chuyên ngành tiêu hóa mà là vấn đề sức khỏe cộng đồng. Tiên lượng ung thư tiêu hóa phụ thuộc rất lớn vào giai đoạn bệnh được phát hiện.

Với ung thư đại trực tràng, nội soi đại tràng không chỉ có vai trò phát hiện ung thư mà còn có thể phát hiện và xử trí các tổn thương tiền ung thư. Khi phát hiện và cắt được adenoma, chúng ta có thể can thiệp vào quá trình tiến triển từ tổn thương tiền ung thư đến ung thư.

PV: Như vậy, nội soi đại tràng cần được nhìn nhận như thế nào trong phát hiện sớm ung thư đại trực tràng?

PGS.TS.BS Nguyễn Công Long: Nội soi đại tràng không chỉ đơn thuần là nhìn thấy một khối u khi ung thư đã hình thành. Điều quan trọng là phải phát hiện được những tổn thương sớm và đánh giá chính xác tổn thương đó.

Trong thực hành hiện nay, bác sĩ nội soi cần trả lời được nhiều câu hỏi: Đây là tổn thương gì? Có phải ung thư hay không? Ranh giới tổn thương ở đâu? Mức độ xâm lấn đến đâu và có thể điều trị qua nội soi hay không?

Nhìn thấy tổn thương mới chỉ là bước đầu. Đối với tổn thương tiền ung thư và ung thư tiêu hóa sớm, người bệnh còn cần được đánh giá chính xác, lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp và thực hiện kỹ thuật đạt yêu cầu. Cuộc chiến chống ung thư tiêu hóa không thể chỉ diễn ra trong phòng mổ hay khoa ung bướu. Nó phải bắt đầu từ ngay trong phòng nội soi. Đây cũng là lý do chất lượng nội soi cần phải được đặt lên hàng đầu.

PV: Vậy điều gì quyết định một cuộc nội soi có chất lượng?

PGS.TS.BS Nguyễn Công Long: Chất lượng phải được nhìn từ toàn bộ quá trình, chứ không chỉ ở hình ảnh cuối cùng. Người bệnh cần được chuẩn bị đúng, lựa chọn đúng chỉ định, thực hiện thủ thuật đúng kỹ thuật, sau đó được theo dõi và xử trí biến chứng nếu có.

Đối với nội soi đại tràng, việc chuẩn hóa chất lượng cần bao gồm cả quy trình thực hiện và các chỉ số chất lượng như mức độ làm sạch ruột, tỷ lệ nội soi hoàn tất đến manh tràng, tỷ lệ phát hiện u tuyến và thời gian rút ống soi.

Khi đã có những tiêu chuẩn chung, bác sĩ và cơ sở y tế có thể đánh giá được chất lượng thực hành của mình thay vì chỉ dựa vào số lượng ca nội soi thực hiện.

PV: Ông đã đặt câu hỏi trong hội nghị đó là làm thế nào để những thành công tại một số trung tâm chuyên sâu có thể được mở rộng thành một hệ thống nội soi có chất lượng đồng đều hơn, điều này có ý nghĩa như thế nào đối với các cơ sở y tế?

PGS.TS.BS Nguyễn Công Long: Nội soi tiêu hóa hiện nay đã phát triển rất xa so với trước đây. Nội soi không chỉ giúp chẩn đoán mà ngày càng đóng vai trò quan trọng trong điều trị, với nhiều kỹ thuật can thiệp giúp người bệnh tránh được những cuộc phẫu thuật không cần thiết.

Chính vì vậy, cần tăng cường chuyển giao kỹ thuật từ các trung tâm chuyên sâu đến những cơ sở có đủ điều kiện để người bệnh có cơ hội tiếp cận sớm hơn với chẩn đoán và điều trị các bệnh đường tiêu hóa. Nhưng kỹ thuật càng cao thì yêu cầu về đào tạo càng lớn. Chuyển giao một kỹ thuật không có nghĩa là chỉ hướng dẫn bác sĩ thực hiện một thủ thuật. Người được chuyển giao phải hiểu đầy đủ về chỉ định, chống chỉ định, lựa chọn người bệnh, kỹ thuật thực hiện, theo dõi sau can thiệp và xử trí biến chứng.

Do đó, đào tạo và chuyển giao phải đi cùng với chuẩn hóa. Cần có chương trình đào tạo và quy trình chuyên môn thống nhất, đánh giá năng lực trước khi bác sĩ thực hiện độc lập và có cơ chế hỗ trợ chuyên môn sau chuyển giao.

Điều quan trọng nhất vẫn là an toàn người bệnh. Không thể mở rộng kỹ thuật mà bỏ qua các điều kiện cần thiết để bảo đảm chất lượng. Mỗi cơ sở y tế phải được đánh giá phù hợp với năng lực thực tế, từ nhân lực, trang thiết bị đến khả năng xử trí biến chứng.

PV: Theo ông, khi chuẩn hóa được thực hiện, người bệnh sẽ được hưởng lợi như thế nào?

PGS.TS.BS Nguyễn Công Long: Mục tiêu cuối cùng của chuẩn hóa và chuyển giao kỹ thuật vẫn là người bệnh.

Vấn đề đặt ra là làm thế nào để những tiến bộ của khoa học kỹ thuật không chỉ tập trung tại một số trung tâm chuyên sâu mà có thể được triển khai rộng hơn tại các cơ sở đủ điều kiện. Người bệnh cần có cơ hội tiếp cận kỹ thuật phù hợp thuận tiện hơn, trong điều kiện bảo đảm chất lượng và an toàn.

Tuy nhiên, chuyển giao không thể chỉ dừng ở việc chuyển giao một kỹ thuật. Chúng ta phải chuyển giao cả kiến thức, quy trình, tiêu chuẩn chất lượng và kinh nghiệm xử trí những tình huống phát sinh.

Với những kỹ thuật điều trị tổn thương tiền ung thư và ung thư tiêu hóa sớm, yêu cầu này càng quan trọng. Phát hiện được một tổn thương sớm mới chỉ là bước đầu. Để người bệnh thực sự được hưởng lợi, toàn bộ quá trình từ đánh giá tổn thương, lựa chọn phương pháp đến điều trị và theo dõi đều phải được thực hiện đúng.

Khi các cơ sở xây dựng được năng lực thực chất và duy trì được chất lượng, người bệnh có thể tiếp cận dịch vụ phù hợp thuận tiện hơn, còn các trung tâm chuyên sâu có điều kiện tập trung vào những trường hợp nặng và phức tạp hơn.