Ung thư vú: Vì sao phụ nữ không nên tầm soát theo một 'công thức chung'?

Ung thư vú vẫn là loại ung thư phổ biến hàng đầu ở phụ nữ trên toàn cầu. Trong nhiều năm, thông điệp quen thuộc được đưa ra là phụ nữ nên chụp nhũ ảnh định kỳ từ tuổi 40 hoặc 50 để phát hiện bệnh sớm. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của y học chính xác, nhiều chuyên gia cho rằng cách tiếp cận “cào bằng” này đang bộc lộ những hạn chế nhất định. Thay vào đó, xu hướng mới là xây dựng chiến lược tầm soát ung thư vú dựa trên nguy cơ cá nhân nhằm tối ưu hiệu quả, giảm can thiệp không cần thiết và nâng cao chất lượng sống cho người bệnh.

Tầm soát ung thư vú: Phát hiện sớm nhưng không phải lúc nào cũng tối ưu

Tầm soát ung thư vú từ lâu được xem là “lá chắn” quan trọng giúp phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm, từ đó gia tăng cơ hội điều trị thành công. Tuy nhiên, các nghiên cứu trong nhiều thập kỷ gần đây cho thấy hiệu quả của chương trình tầm soát đại trà không đơn giản như những gì cộng đồng vẫn hình dung.

Chuyên gia cảnh báo mô hình tầm soát ung thư vú đại trà bộc lộ nhiều hạn chế. Ảnh: minh họa

Nhiều bằng chứng khoa học ghi nhận việc chụp nhũ ảnh định kỳ giúp giảm tỷ lệ tử vong do ung thư vú, nhưng mức giảm không quá lớn nếu so với những tiến bộ vượt bậc trong điều trị hiện đại. Trong khi đó, số trường hợp phát hiện tổn thương tiền ung thư hoặc ung thư tại chỗ ngày càng tăng, nhưng tỷ lệ ung thư vú giai đoạn muộn lại không giảm tương ứng.

Điều này làm dấy lên những tranh luận về nguy cơ “chẩn đoán quá mức” và “điều trị quá mức”. Không ít phụ nữ phải trải qua các thủ thuật xâm lấn, phẫu thuật hoặc chịu áp lực tâm lý kéo dài đối với những tổn thương có thể tiến triển rất chậm hoặc không ảnh hưởng đáng kể đến tuổi thọ.

Theo các chuyên gia, mục tiêu của tầm soát không chỉ là phát hiện càng nhiều ca bệnh càng tốt mà quan trọng hơn là phát hiện đúng người, đúng thời điểm và mang lại lợi ích thực sự cho sức khỏe lâu dài.

Vì sao không thể áp dụng một lịch tầm soát cho tất cả phụ nữ?

Một trong những thay đổi quan trọng của y học hiện đại là nhận thức rằng nguy cơ mắc ung thư vú ở mỗi phụ nữ hoàn toàn khác nhau.

Có những người mang đột biến gen BRCA1, BRCA2 hoặc TP53 khiến nguy cơ mắc ung thư vú cao gấp nhiều lần dân số chung. Ngược lại, cũng có những phụ nữ gần như không có yếu tố nguy cơ đáng kể.

Bên cạnh yếu tố di truyền, tiền sử gia đình, mật độ mô tuyến vú, tiền sử tổn thương vú lành tính, tình trạng nội tiết, tuổi sinh con đầu lòng, béo phì, lối sống và nhiều yếu tố môi trường khác đều có thể ảnh hưởng đến khả năng xuất hiện ung thư.

Chính vì vậy, việc yêu cầu mọi phụ nữ thực hiện cùng một loại xét nghiệm với cùng tần suất là chưa phản ánh đúng bản chất khác biệt của từng cá thể.

PGS-TS-BS Cung Thị Tuyết Anh - Bộ môn Ung bướu, Trường Đại học Y dược TP.HCM cho rằng xu hướng hiện nay của ung bướu thế giới là cá thể hóa mọi quyết định y khoa, từ dự phòng, tầm soát đến điều trị. Theo bà, việc đánh giá đầy đủ các yếu tố nguy cơ giúp bác sĩ xây dựng chiến lược theo dõi phù hợp cho từng người bệnh, tránh bỏ sót nhóm nguy cơ cao nhưng cũng hạn chế các can thiệp không cần thiết ở nhóm nguy cơ thấp.

“Không phải tất cả phụ nữ đều có cùng nguy cơ mắc ung thư vú. Vì vậy, tầm soát cần được thiết kế dựa trên hồ sơ nguy cơ cá nhân thay vì áp dụng đồng loạt một mô hình cho tất cả”, chuyên gia nhấn mạnh.

Để hiện thực hóa chiến lược cá thể hóa, nhiều mô hình đánh giá nguy cơ đã được phát triển và ứng dụng trên thế giới như Gail Model, Tyrer-Cuzick hay BCSC.

Các công cụ này cho phép bác sĩ tổng hợp nhiều dữ liệu liên quan đến tuổi tác, tiền sử gia đình, đặc điểm mô vú, tiền sử sinh sản và các yếu tố lâm sàng khác để tính toán nguy cơ mắc ung thư vú trong 5 năm hoặc suốt cuộc đời.

Từ kết quả đó, mỗi phụ nữ sẽ có một “bản đồ sức khỏe” riêng.

Đối với nhóm nguy cơ trung bình, việc chụp nhũ ảnh định kỳ từ tuổi 40 vẫn được xem là giải pháp phù hợp. Tuy nhiên, với nhóm nguy cơ cao, bác sĩ có thể chỉ định tầm soát sớm hơn, kết hợp thêm cộng hưởng từ (MRI) hoặc các phương pháp hình ảnh chuyên sâu khác nhằm nâng cao khả năng phát hiện tổn thương.

Trong một số trường hợp đặc biệt, các biện pháp dự phòng bằng thuốc hoặc phẫu thuật giảm nguy cơ cũng có thể được cân nhắc sau khi đánh giá kỹ lưỡng lợi ích và nguy cơ.

Theo PGS-TS-BS Cung Thị Tuyết Anh, việc phân tầng nguy cơ không chỉ giúp sử dụng hiệu quả nguồn lực y tế mà còn mang lại lợi ích trực tiếp cho người bệnh. Những phụ nữ có nguy cơ cao sẽ được theo dõi sát hơn, trong khi nhóm nguy cơ thấp có thể tránh được các xét nghiệm lặp lại không cần thiết.

Quyền được lựa chọn dựa trên thông tin đầy đủ

Một điểm thay đổi quan trọng khác trong tư duy tầm soát hiện đại là đặt người phụ nữ vào vị trí trung tâm của quá trình ra quyết định.

Thay vì chỉ nhận một khuyến cáo mang tính áp đặt, phụ nữ cần được tư vấn đầy đủ về lợi ích, hạn chế và các nguy cơ tiềm ẩn của từng phương pháp tầm soát.

Khi hiểu rõ khả năng phát hiện sớm bệnh, nguy cơ dương tính giả, khả năng phải sinh thiết hoặc can thiệp không cần thiết, người phụ nữ sẽ chủ động hơn trong việc lựa chọn giải pháp phù hợp với hoàn cảnh và nhu cầu của bản thân.

Các thử nghiệm quốc tế gần đây như WISDOM cũng đang củng cố bằng chứng cho thấy chiến lược tầm soát dựa trên nguy cơ có thể mang lại hiệu quả tương đương, thậm chí tối ưu hơn so với mô hình chụp nhũ ảnh hàng năm cho tất cả phụ nữ.

Trong bối cảnh y học bước vào kỷ nguyên cá thể hóa, ung thư vú không còn được nhìn nhận theo cách tiếp cận đại trà. Thay vào đó, mỗi phụ nữ cần được đánh giá như một cá thể riêng biệt với những yếu tố nguy cơ và nhu cầu chăm sóc sức khỏe khác nhau.

Thông điệp quan trọng nhất không phải là “đi tầm soát càng nhiều càng tốt”, mà là tầm soát đúng người, đúng thời điểm và đúng phương pháp. Khi đó, việc phát hiện sớm ung thư vú mới thực sự phát huy giá trị, giúp bảo vệ sức khỏe, nâng cao chất lượng sống và gia tăng cơ hội sống còn cho phụ nữ trong thời đại y học chính xác.