Ưu đãi thuế phải khuyến khích doanh nghiệp mở rộng quy mô

Tại phiên họp Chính phủ thường kỳ ngày 3/8, Thủ tướng Lê Minh Hưng yêu cầu Bộ Tài chính khẩn trương đề xuất các giải pháp về thuế nhằm thúc đẩy sản xuất kinh doanh, trong đó ưu tiên doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh và cá nhân.

Thủ tướng giao Bộ Tài chính nghiên cứu sửa đổi Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp theo hướng giảm thuế cho các nhóm đối tượng này để có thể áp dụng ngay trong năm 2026.

Song song đó, Chính phủ cũng yêu cầu nghiên cứu mở rộng phạm vi điều chỉnh của dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa theo hướng bổ sung hộ kinh doanh và cá nhân, qua đó tạo động lực chuyển đổi từ hộ kinh doanh sang doanh nghiệp, nhất là mô hình doanh nghiệp một chủ.

Tạo thêm nguồn lực cho doanh nghiệp tăng trưởng

Theo các chuyên gia, thời gian qua, hàng loạt chính sách hỗ trợ cho doanh nghiệp đã được ban hành có tác động rất lớn đến doanh nghiệp, hộ kinh doanh và người dân. Nổi bật nhất là chính sách giảm 2% thuế giá trị gia tăng được kéo dài đến hết năm 2026.

Bên cạnh chính sách hỗ trợ về thuế, doanh nghiệp nhỏ và vừa cần hỗ trợ về vốn và nâng cao năng lực quản trị.

Ghi nhận thực tế từ cộng đồng doanh nghiệp, ông Nguyễn Hữu Hưng, Giám đốc Công ty TNHH Hưng Phát (Hà Nội) chia sẻ việc giảm thuế giá trị gia tăng xuống 8% đã giúp đơn vị tiết kiệm hơn 1 tỷ đồng chi phí. Số tiền này đã được tái đầu tư vào máy móc và mở rộng sản xuất.

Bên cạnh đó, hàng loạt chính sách giảm thuế nhập khẩu ưu đãi, giảm thuế bảo vệ môi trường, giảm thuế giá trị gia tăng và thuế tiêu thụ đặc biệt đã được ban hành. Những động thái này nhằm ổn định nguồn cung và kiềm chế đà tăng giá nhiên liệu, giảm bớt áp lực chi phí cho toàn nền kinh tế.

Hiệu quả của các chính sách này được minh chứng bằng những con số ấn tượng. Theo dữ liệu từ Cục Thuế (Bộ Tài chính), trong 6 tháng đầu năm 2026, tổng số tiền thuế được giảm cho người dân và doanh nghiệp đạt khoảng 55.125 tỷ đồng. Trong đó, việc giảm thuế giá trị gia tăng từ 10% xuống 8% đã giúp doanh nghiệp giữ lại khoảng 21.890 tỷ đồng. Đặc biệt, việc đưa thuế bảo vệ môi trường đối với xăng dầu về mức 0 đồng mỗi lít đã giải tỏa đáng kể gánh nặng vận hành với khoản hỗ trợ tương đương 26.635 tỷ đồng.

Thêm vào đó là việc áp dụng thuế tiêu thụ đặc biệt 0% đối với xăng giúp tiết kiệm 3.700 tỷ đồng và quyết định chấm dứt thu lệ phí môn bài từ đầu năm 2026 giúp các cơ sở kinh doanh nhỏ lẻ giữ lại thêm 2.900 tỷ đồng. Những hỗ trợ tài chính trực tiếp này đã góp phần quan trọng giúp GDP 6 tháng đầu năm 2026 đạt mức tăng trưởng 8,18%.

Phân tích sâu hơn về cấu trúc thuế mới, TS. Phạm Nữ Mai Anh, giảng viên Khoa Thuế và Hải quan, Học viện Tài chính, đánh giá cao việc áp dụng ba mức thuế thu nhập doanh nghiệp thay vì một mức phổ thông như trước đây.

Cụ thể, mức thuế 15% áp dụng cho doanh nghiệp có doanh thu năm không quá 3 tỷ đồng đã giúp nhóm doanh nghiệp siêu nhỏ giải phóng nguồn vốn lưu động, cải thiện tính thanh khoản để tái đầu tư trong bối cảnh chi phí đầu vào leo thang. Đồng thời, mức thuế 17% dành cho doanh nghiệp có doanh thu từ trên 3 tỷ đến 50 tỷ đồng cũng tạo nguồn lực cần thiết để các đơn vị này đổi mới sáng tạo và nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường.

Không dừng lại ở đó, việc Chính phủ tiếp tục yêu cầu sửa Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp, theo hướng giảm thuế thu nhập cho nhóm doanh nghiệp vừa và nhỏ, cá nhân, hộ kinh doanh, áp dụng ngay năm nay. Đồng thời, tạo cơ chế khuyến khích các hộ kinh doanh chuyển đổi sang mô hình doanh nghiệp, hứa hẹn sẽ tạo ra những bứt phá mới cho nền kinh tế trong giai đoạn tới.

Xây dựng hệ thống thuế suất đa bậc xóa bỏ tâm lý ngại lớn

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh không nên chỉ dừng ở việc giảm thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp. Điều cần làm trước hết là rà soát, điều chỉnh lại tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Ông Nguyễn Văn Phụng, chuyên gia cao cấp về thuế, nguyên Phó vụ trưởng Vụ Chính sách thuế (nay là Cục Quản lý, giám sát chính sách thuế, phí và lệ phí - Bộ Tài chính), khuyến nghị cần rà soát lại tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa. Theo ông Phụng, ngưỡng doanh thu không quá 3 tỷ đồng đã lạc hậu so với quy mô nền kinh tế hiện nay. Do đó, cần nâng ngưỡng này để nhiều doanh nghiệp hơn nữa có thể tiếp cận được các chính sách ưu đãi.

Đồng thời, chuyên gia này nhấn mạnh chính sách thuế phải được thiết kế tổng thể và tính đến đặc thù từng ngành nghề dựa trên cơ sở dữ liệu về doanh thu và lợi nhuận biên để tạo ra không gian phát triển thực sự cho cộng đồng doanh nghiệp.

Đồng tình, TS Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam cho biết ở các khu vực doanh nghiệp vừa và nhỏ, cá nhân, hộ kinh doanh với hàng triệu thực thể kinh doanh, chiếm đến 98% doanh nghiệp hoặc khu vực bán chính thức đang lo ngại về các vấn đề liên quan đến thuế, bắt đầu xuất hiện tâm lý bất an về khả năng tồn tại trong bối cảnh hiện nay.

Một ví dụ được nêu là phản ứng của các hộ kinh doanh bằng cách chia nhỏ quy mô hoạt động để né ngưỡng doanh thu hoặc nghĩa vụ thuế.

“Đây là phản ứng hoàn toàn dễ hiểu dưới tác động của chính sách. Không chỉ hộ kinh doanh, ngay cả các doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ cũng có thể lựa chọn duy trì doanh thu dưới ngưỡng quy định để được miễn hoặc giảm thuế. Điều này vô hình trung lại khuyến khích tình trạng “li ti hóa” doanh nghiệp thay vì thúc đẩy họ mở rộng quy mô. Đây là những tác động chính sách cần được tính toán đầy đủ hơn”, ông Bình phân tích.

Từ góc độ thực thi, TS. Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP. Hà Nội, cho rằng các chính sách thuế đã giúp doanh nghiệp duy trì dòng tiền để trả lương và mua nguyên liệu. Tuy nhiên, ông đề xuất khi sửa đổi Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp cần thiết kế theo hướng tạo động lực cho doanh nghiệp mở rộng quy mô.

Ông kiến nghị nghiên cứu giảm thuế theo ba bậc gồm mức 12% cho doanh nghiệp có doanh thu dưới 3 tỷ đồng, mức 15% cho doanh nghiệp có doanh thu từ 3 đến 50 tỷ đồng và mức 17% cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa còn lại. Theo ông, chính sách này nên được áp dụng ngay từ kỳ tính thuế năm 2026 và kéo dài ít nhất hai năm để doanh nghiệp yên tâm xây dựng kế hoạch đầu tư dài hạn.

Ông Bùi Mạnh Toàn, Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Vietnox khẳng định ưu đãi thuế là công cụ quan trọng để doanh nghiệp tăng tốc. Tuy nhiên, ông Toàn cũng lưu ý bên cạnh thuế cần có sự kết hợp đồng bộ với các chính sách hỗ trợ về vốn và nâng cao năng lực quản trị.