Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến 3 dự án luật về tư pháp

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn chủ trì phiên họp. Ảnh: Hồ Long

Sẽ công nhận tương đương đào tạo nghề công chứng ở nước ngoài

Trình bày Tờ trình 3 dự án Luật, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Đặng Hoàng Oanh cho biết, dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều sửa đổi một số quy định về thủ tục công chứng theo hướng đơn giản hóa, quán triệt nguyên tắc khai thác, sử dụng dữ liệu trong quá trình nộp hồ sơ và giải quyết yêu cầu công chứng, nhưng vẫn bảo đảm các nguyên tắc cơ bản của mô hình công chứng nội dung.

Cụ thể, sửa đổi một số khoản của Điều 42 của Luật Công chứng năm 2024 theo hướng đa dạng hóa hình thức của giấy tờ cần nộp trong thành phần hồ sơ yêu cầu công chứng và cách thức công chứng viên (CCV) kiểm tra, khai thác thông tin khi giải quyết yêu cầu công chứng.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định điều hành nội dung phiên họp. Ảnh: Hồ Long

Sửa đổi quy định về thẩm quyền công chứng giao dịch về bất động sản tại Điều 44 của Luật Công chứng năm 2024 theo hướng thay cụm từ “giao dịch về bất động sản” bằng cụm từ “giao dịch có đối tượng là bất động sản” để tránh cách hiểu khác nhau và tranh cãi về những giao dịch về bất động sản cần thực hiện theo thẩm quyền địa hạt.

Sửa đổi Điều 57 của Luật Công chứng năm 2024 theo hướng quy định ngắn gọn, dễ hiểu hơn về quy trình công chứng hợp đồng ủy quyền tại 2 tổ chức hành nghề công chứng, bỏ quy định về việc tổ chức này mà bên nhận ủy quyền đã công chứng phải gửi 1 bản gốc văn bản công chứng hoặc văn bản sửa đổi, bổ sung, thỏa thuận chấm dứt hợp đồng ủy quyền cho tổ chức hành nghề mà bên ủy quyền đã công chứng, nhằm giảm bớt một khâu không cần thiết trong thủ tục công chứng, giúp tiết kiệm thời gian, chi phí cho các bên mà vẫn không ảnh hưởng đến hiệu lực của hợp đồng ủy quyền trong trường hợp này.

Quang cảnh phiên họp. Ảnh: Hồ Long

Sửa đổi khoản 3 Điều 68 của Luật Công chứng năm 2024 theo hướng cho phép cung cấp bản gốc văn bản công chứng cho cơ quan tiến hành tố tụng có yêu cầu để phục vụ việc xác minh, giám định tài liệu trong quá trình tiến hành tố tụng, tuy nhiên cũng quy định rõ phải xác định thời hạn hoàn trả lại, người có trách nhiệm hoàn trả và trách nhiệm trong trường hợp làm mất, hư hỏng bản gốc văn bản công chứng được bàn giao.

Dự án Luật cũng bãi bỏ khoản 2 Điều 19 Luật Công chứng, theo đó, không giao Bộ Tư pháp xây dựng, trình Chính phủ ban hành chiến lược phát triển về lĩnh vực công chứng trong Luật Công chứng. Đồng thời, quy định việc công nhận tương đương đào tạo nghề công chứng ở nước ngoài, việc bổ nhiệm, bổ nhiệm lại, miễn nhiệm công chứng viên được giao cho Chủ tịch UBND cấp tỉnh thay vì giao cho Bộ trưởng Bộ Tư pháp, nhằm đơn giản hóa thủ tục, giảm bớt thời gian giải quyết yêu cầu và làm cơ sở cho việc thực hiện dịch vụ công trực tuyến toàn trình đối với các thủ tục hành chính này.

Không giới hạn địa bàn thực hiện trợ giúp pháp lý

Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý (TGPL) bổ sung các đối tượng: người dân tộc thiểu số thuộc dân tộc rất ít người nhằm thực hiện toàn diện chính sách dân tộc của Đảng và Nhà nước; người có khó khăn về tài chính do gặp thiên tai, dịch bệnh, hỏa hoạn, mất mùa, sự kiện bất khả kháng, tình trạng khẩn cấp theo quy định của pháp luật; cá nhân bị thiệt hại theo quy định của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước và người nước ngoài theo điều ước quốc tế mà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Đặng Hoàng Oanh trình bày Tờ trình 3 dự án Luật. Ảnh: Hồ Long

Về người thực hiện trợ giúp pháp lý, dự thảo Luật bổ sung quy định trợ giúp viên pháp lý chuyển công tác đến Trung tâm TGPL thuộc địa phương khác thì được cấp lại thẻ, vì thẻ trợ giúp viên pháp lý do Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh cấp và quản lý trong phạm vi địa phương, khi chuyển công tác sang địa phương khác và vẫn làm trợ giúp viên pháp lý thì cần thu hồi thẻ ở nơi đã công tác và cấp thẻ ở nơi công tác mới.

Về người có thể trở thành cộng tác viên TGPL, mở rộng nhóm viên chức nhà nước có bằng cử nhân luật, có kinh nghiệm làm công tác pháp luật từ 5 năm trở lên và được sự đồng ý bằng văn bản của cơ quan nơi làm việc để thu hút nguồn lực có trình độ, có kinh nghiệm làm công tác pháp luật tham gia TGPL. Đồng thời, Dự thảo Luật không giới hạn địa bàn được đăng ký làm cộng tác viên TGPL.

Dự thảo Luật cũng sửa đổi điều kiện thành lập Chi nhánh của Trung tâm TGPL theo hướng không giới hạn việc chỉ được thành lập “tại các huyện ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, giao thông không thuận tiện đến Trung tâm TGPL nhà nước và chưa có tổ chức hành nghề luật sư hoặc tổ chức tư vấn pháp luật tham gia TGPL”.

Các đại biểu dự phiên họp. Ảnh: Hồ Long

Theo Tờ trình dự án Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi), dự thảo Luật bổ sung các quy định cơ quan, đơn vị có trách nhiệm cung cấp thông tin do mình nắm giữ trong trường hợp việc cung cấp thông tin là cần thiết để bảo vệ lợi ích công cộng, sức khỏe của cộng đồng (khoản 3 Điều 10, khoản 2 Điều 17, khoản 4 Điều 23). Đối với hồ sơ, tài liệu có chứa cả thông tin công dân không được tiếp cận, thông tin công dân được tiếp cận và các phần thông tin có thể được phân tách hợp lý, các cơ quan, đơn vị xem xét, quyết định cung cấp một phần hồ sơ, tài liệu chứa thông tin công dân được tiếp cận (khoản 4 Điều 10).

Dự thảo Luật điều chỉnh phạm vi thông tin mà UBND cấp xã có trách nhiệm cung cấp: UBND cấp xã chỉ cung cấp thông tin do mình tạo ra; không cung cấp thông tin do mình nhận được (trừ trường hợp quy định tại khoản 3 Điều 10 Luật). Việc điều chỉnh này nhằm bảo đảm phù hợp với nguyên tắc phân cấp, phân quyền, tăng cường trách nhiệm của cơ quan tạo ra thông tin.

Đồng thời, dự thảo Luật quy định kết hợp linh hoạt giữa phương thức truyền thống và ứng dụng công nghệ số nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho người dân trong tiếp cận thông tin.

Các đại biểu dự phiên họp. Ảnh: Hồ Long

Cần thu hẹp phạm vi các giao dịch công chứng bắt buộc

Báo cáo thẩm tra sơ bộ về 3 dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý và Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi), Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Hoàng Thanh Tùng tán thành sự cần thiết, mục đích xây dựng 3 Luật; cơ bản tán thành với phạm vi sửa đổi, bổ sung của các dự án Luật. Đồng thời, đề nghị đánh giá kỹ các khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai thi hành các Luật và những vấn đề phát sinh mới để đề xuất các nội dung sửa đổi, bổ sung, bảo đảm tính khả thi, phù hợp với thực tiễn.

Đối với dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị nghiên cứu, chỉnh lý quy định về tiêu chí đối với các giao dịch phải công chứng tại Điều 3 của Luật Công chứng hiện hành trên cơ sở cập nhật các quy định của pháp luật hiện hành, tham khảo kinh nghiệm quốc tế..., làm cơ sở cho việc quy định các giao dịch phải công chứng theo hướng thu hẹp phạm vi các giao dịch này, tăng cường công chứng tự nguyện, tạo thuận lợi, giảm chi phí tuân thủ pháp luật cho tổ chức, cá nhân.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày Báo cáo thẩm tra sơ bộ về 3 dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý và Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi). Ảnh: Hồ Long

Tiếp tục nghiên cứu, cải tiến mô hình quản lý số lượng văn phòng công chứng theo đơn vị hành chính cấp xã một cách linh hoạt để vừa đáp ứng yêu cầu thực hiện chủ trương sắp xếp đơn vị hành chính các cấp và tổ chức hoạt động chính quyền địa phương 2 cấp, vừa phải hướng đến thay đổi tư duy quản lý đối với các văn phòng công chứng, tránh cạnh tranh không lành mạnh trong hoạt động của các văn phòng, bảo đảm việc phân bố hài hòa, tránh tập trung quá nhiều văn phòng công chứng tại các địa bàn trung tâm, bảo đảm tính khách quan, khả thi, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả trong quản lý hoạt động công chứng.

Đối với dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp nhấn mạnh, cần nghiên cứu đổi mới mạnh mẽ hơn mô hình TGPL theo hướng Nhà nước giữ vai trò thiết kế chính sách, đặt hàng và kiểm soát chất lượng TGPL. Việc thực hiện TGPL sẽ chủ yếu do các tổ chức dịch vụ pháp lý đảm nhiệm nhằm giúp tinh gọn tổ chức bộ máy, tiết kiệm ngân sách để có thể mở rộng thêm được đối tượng thụ hưởng, vừa góp phần nâng cao tính chuyên nghiệp, hiệu quả hoạt động của các tổ chức dịch vụ pháp lý.

Tiếp tục nghiên cứu bổ sung nhóm chủ thể là những người đã nghỉ hưu hoặc tự nguyện xin thôi việc, có năng lực dân sự đầy đủ, phẩm chất đạo đức tốt, đủ sức khỏe và có nguyện vọng thực hiện TGPL được cấp thẻ cộng tác viên TGPL.

Các đại biểu dự phiên họp. Ảnh: Hồ Long

Đối với dự án Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi), Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cho rằng, cần tiếp tục rà soát, bổ sung các thông tin bắt buộc phải công khai trên nền tảng số, các thông tin công dân không được tiếp cận và các thông tin công dân được tiếp cận có điều kiện bảo đảm thống nhất với các luật mới được ban hành và bảo đảm tốt hơn quyền tiếp cận thông tin của công dân, phù hợp với yêu cầu, chủ trương của Đảng về tăng cường kiểm soát quyền lực, đẩy mạnh công khai, minh bạch, trách nhiệm giải trình trong hoạt động của các cơ quan, tổ chức, đơn vị, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực.

Quy định chặt chẽ đối với các thông tin được cung cấp theo yêu cầu tại Điều 23 của dự thảo Luật theo hướng người yêu cầu cung cấp thông tin phải cam kết rõ việc yêu cầu cung cấp thông tin và sử dụng thông tin được cung cấp vào mục đích hợp pháp.

Thanh Hải