Vaccine điều trị ung thư của Nga: Bác sĩ nói gì về kết quả đầu tiên?
Bệnh nhân đầu tiên dùng vaccine ung thư cá thể hóa của Nga không xuất hiện khối u mới sau 4 tháng, các ổ di căn biến mất, song cần thêm bằng chứng.
Sau 4 tháng điều trị bằng vaccine ung thư cá thể hóa Neooncovac của Nga, bệnh nhân đầu tiên được báo cáo không xuất hiện khối u mới và các tổn thương di căn đã biến mất.
Theo RT, ông Alexander Gintsburg, Giám đốc Viện Nghiên cứu Gamaleya, người đứng đầu chương trình thử nghiệm Neooncovac, công bố kết quả này trong cuộc phỏng vấn với Gazeta.ru ngày 11/11. Bệnh nhân mắc u hắc tố, một dạng ung thư da và sẽ tiếp tục được theo dõi trong 3 năm.
Đến nay, 6 người được tiếp cận liệu pháp này. Nga đặt mục tiêu điều trị cho 20 bệnh nhân trước khi kết thúc năm 2026.
ThS.BS Nguyễn Duy Anh, Phó Giám đốc Trung tâm Ung bướu, Xạ trị và Y học hạt nhân Quốc tế Phương Đông, đánh giá đây là tín hiệu tích cực trong nghiên cứu điều trị ung thư, đặc biệt với bệnh nhân ở giai đoạn muộn. Tuy nhiên, cần thêm bằng chứng để khẳng định hiệu quả của vaccine.

Để vaccine trở thành một phương pháp điều trị phổ biến cần thêm thời gian chờ kết quả thử nghiệm quy mô lớn. (Ảnh minh hoạ)
Kết quả ở bệnh nhân đầu tiên có ý nghĩa gì?
Theo bác sĩ Duy Anh, hiệu quả điều trị ung thư thường được đánh giá qua ba mức độ chính: đáp ứng hoàn toàn, khi các tổn thương ung thư không còn được phát hiện; đáp ứng một phần, khi kích thước khối u giảm đáng kể; và bệnh ổn định, khi ung thư chưa có dấu hiệu tiến triển.
Trong đó, đáp ứng hoàn toàn là kết quả đáng mong đợi nhất, nhưng không phải lúc nào cũng đạt được, nhất là ở người bệnh đã có di căn. Với nhóm này, việc khối u thu nhỏ, các tổn thương di căn biến mất hoặc bệnh không xuất hiện thêm ổ mới đều có ý nghĩa quan trọng.
“Ở người bệnh ung thư giai đoạn muộn, việc khối u, hạch di căn tiêu biến hoặc bệnh được giữ ổn định, không xuất hiện thêm ổ di căn mới đã là kết quả đáng mừng. Vì vậy, kết quả ban đầu của vaccine Neooncovac là tín hiệu chuyên môn khả quan”, bác sĩ nhận định.
Theo ông, giá trị của những liệu pháp mới còn nằm ở cơ hội dành cho nhóm bệnh nhân đã sử dụng các phương pháp điều trị thông thường nhưng bệnh vẫn tiến triển. Khi các lựa chọn điều trị ngày càng hạn chế, một phương pháp có thể giúp kiểm soát khối u, kéo dài thời gian sống thêm vài tháng hoặc một năm cũng mang lại ý nghĩa lớn.
Thực tế, sự phát triển của thuốc miễn dịch và thuốc điều trị trúng đích đã giúp nhiều bệnh nhân ung thư giai đoạn muộn có thêm cơ hội sống. Một số trường hợp ung thư giai đoạn 4 đạt đáp ứng hoàn toàn với thuốc miễn dịch. Nhiều bệnh nhân ung thư phổi, vú, đại trực tràng có thể duy trì tình trạng ổn định trong 2-3 năm, thậm chí 4-5 năm.
Dù vậy, bác sĩ Duy Anh lưu ý đáp ứng hoàn toàn không đồng nghĩa chắc chắn khỏi bệnh. Ung thư vẫn có thể tái phát sau một thời gian, đặc biệt ở người bệnh đã có di căn. Tỷ lệ đạt đáp ứng hoàn toàn trong nhóm này cũng còn hạn chế.
Cần thêm dữ liệu trước khi áp dụng rộng rãi
Đánh giá về triển vọng của Neooncovac, bác sĩ Duy Anh cho rằng cần nhìn nhận thận trọng. Những thông tin hiện được công bố chủ yếu đến từ Nga, chưa có dữ liệu kiểm chứng độc lập đủ rộng để xác định chính xác hiệu quả và mức độ an toàn của vaccine.
Theo bác sĩ, thử nghiệm lâm sàng giai đoạn 3 có vai trò quan trọng trong việc xác nhận hiệu quả điều trị và phát hiện những tác dụng không mong muốn ít gặp hoặc xuất hiện muộn. Các nghiên cứu cần được thực hiện trên số lượng bệnh nhân đủ lớn, tại nhiều trung tâm, với quy trình theo dõi và đánh giá chặt chẽ.
“Để vaccine này trở thành phương pháp điều trị phổ biến tại Việt Nam cũng như trên thế giới, cần thêm thời gian chờ kết quả thử nghiệm quy mô lớn và sự thẩm định chính thức của các cơ quan quản lý y tế”, ông nói.
Trong thời gian chờ đợi, bác sĩ khuyến cáo người bệnh không nên tự ý dừng hoặc thay đổi phác đồ đang điều trị khi nghe thông tin về các liệu pháp mới. Việc lựa chọn phương pháp cần căn cứ vào loại ung thư, giai đoạn bệnh, đặc điểm khối u và thể trạng từng người, dưới sự tư vấn của bác sĩ chuyên khoa.
Khác với vaccine phòng bệnh thông thường, vaccine ung thư cá thể hóa được phát triển nhằm kích hoạt hệ miễn dịch nhận diện và tấn công tế bào ung thư của chính người bệnh. Quá trình này bắt đầu bằng việc lấy mẫu mô khối u, phân tích những đặc điểm di truyền và xác định các dấu ấn đặc trưng để thiết kế vaccine phù hợp.
Do được sản xuất dựa trên đặc điểm riêng của từng khối u, loại vaccine này không phải sản phẩm có thể mua bán, sử dụng đại trà như thuốc thông thường. Bác sĩ cảnh báo mỗi khi xuất hiện thông tin về một phương pháp điều trị ung thư mới, người bệnh có thể đối mặt với những lời quảng cáo vaccine xách tay hoặc dịch vụ đưa ra nước ngoài điều trị. Những lời mời chào thiếu căn cứ có thể khiến người bệnh mất tiền, thậm chí bỏ lỡ thời điểm điều trị phù hợp.
Trong khi vaccine điều trị ung thư vẫn đang được nghiên cứu, một số loại vaccine phòng bệnh đã chứng minh hiệu quả trong giảm nguy cơ mắc các ung thư liên quan. Vaccine viêm gan B giúp phòng nhiễm virus viêm gan B, qua đó giảm nguy cơ ung thư gan; vaccine HPV giúp phòng các bệnh do virus HPV gây ra, trong đó có ung thư cổ tử cung và một số ung thư vùng hậu môn, sinh dục, hầu họng.
Đây vẫn là những biện pháp dự phòng có giá trị đã được áp dụng rộng rãi, bên cạnh việc khám sức khỏe, tầm soát phù hợp với độ tuổi và nguy cơ của từng người.


