Vách núi ngăn tầm mắt, vạch sóng nối lòng người

Hứng sóng “rơi”

Anh Bàn Phúc Trình cầm điện thoại, bước đến cây gỗ cao hơn một mét cắm cạnh mép cột nhà sàn, trên buộc sẵn sợi dây. Trước đây, điện thoại được luồn vào đó cố định để bắt những vạch sóng chập chờn. Nếu không được, anh và nhiều người dân Lân Đặt phải leo lên ngọn núi sau bản mới có thể liên lạc với bên ngoài.

“Giờ thì khác rồi”, anh Trình cười nói, khi chiếc điện thoại trong tay đã có thể nghe gọi, kết nối internet di động ngay tại Lân Đặt.

Bản nằm sâu trong vùng lõi Khu bảo tồn thiên nhiên Hữu Liên, Lạng Sơn. Sau khi đi đò tới gần hồ Con Mèo, tôi và đoàn công tác chỉ cách Lân Đặt 1 km theo đường chim bay. Nhưng để đặt chân tới bản, chúng tôi mất hơn 1 tiếng vượt đường núi.

Có những đoạn dốc cao, đá tai mèo sắc nhọn lởm chởm dưới chân. Đường mòn quanh co men theo sườn núi, chỉ cần sơ sẩy là có thể trượt ngã. Quãng đường ngắn trên bản đồ hóa ra lại là hành trình không dễ dàng.

Theo ông Nguyễn Quang Hòa, Chủ tịch UBND xã Hữu Liên, bản Lân Đặt có khoảng 16 hộ dân, chưa có điện lưới quốc gia, giao thông đi lại còn nhiều khó khăn. Trước đây, người dân gần như bị tách khỏi nhịp kết nối thường ngày của cuộc sống bên ngoài.

Có điện thoại nhưng không có sóng, chiếc smartphone chỉ dùng để xem giờ, chụp ảnh.

Ông Hòa cho biết, trước kia, mỗi khi cần nắm tình hình tại bản, cán bộ xã thường tranh thủ những ngày chợ phiên để gặp bà con. Có việc cần trao đổi gấp, thông tin đôi khi phải chuyển qua trưởng thôn, nhờ những điểm bắt được sóng chập chờn trên đèo núi.

Mùa mưa lũ, sự cách trở càng rõ rệt. Nước dâng cao ở khu vực thảo nguyên Đồng Lâm dưới chân núi có thể khiến đường vào bản bị chia cắt. Thiếu phương tiện liên lạc khiến việc nắm bắt tình hình và hỗ trợ người dân thêm bị động.

Bởi thế, khi kể về ngày Lân Đặt có sóng di động, điều người dân nhắc đến trước tiên không phải tốc độ mạng hay công nghệ mới. Đó là niềm vui được nghe tiếng người thân ở đầu dây bên kia.

“Tối nào cũng gọi điện cho con”, anh Trình nói.

Chúng tôi nhờ anh thử gọi video cho con gái. Đầu dây bên kia chưa bắt máy, nhưng dòng chữ “Đang đổ chuông” hiện lên trên màn hình cũng đủ khiến anh vui vẻ. Một thao tác bình thường, nhưng ở Lân Đặt, đó là điều người dân đã mong đợi từ lâu.

Vượt núi, băng rừng mang sóng về bản

Ngày Quốc khánh năm 2026, mạng di động về với Lân Đặt.

Để đưa sóng về nơi đây, Viettel phải giải bài toán không dễ: vận chuyển thiết bị, vật liệu và nhân lực vào nơi xe cơ giới không thể tiếp cận, trong khi bản chưa có điện lưới phục vụ thi công.

Ông Đỗ Thanh Trung, Trưởng phòng Hạ tầng Viettel tỉnh Lạng Sơn, cho biết ô tô chỉ có thể đưa vật tư đến điểm tập kết bên ngoài. Từ đó, lực lượng thi công phải đi thuyền hơn 3 km, rồi tiếp tục đi bộ, leo núi khoảng 1,5 km mới đến bản.

Xi măng, cát, sỏi, thanh sắt và thiết bị trạm phát sóng đều phải được tính toán kỹ trước khi vận chuyển. Những bộ phận có thể chia nhỏ được chuẩn bị thành từng phần để dễ mang vác. Có thời điểm, thiết bị bay không người lái được sử dụng hỗ trợ, nhưng không phải vật liệu nào cũng có thể đưa vào bằng cách này.

Với những phần việc còn lại vẫn phải dựa vào sức người. Bà con địa phương cũng góp sức vận chuyển vật liệu, tự nguyện hiến đất làm vị trí xây dựng trạm.

Ông Nguyễn Văn Thụ, Giám đốc Chi nhánh Công trình Viettel Lạng Sơn, cho biết do địa bàn không có điện lưới, đơn vị phải tính toán thiết kế chi tiết từ trước. Thiết bị được chuẩn bị để đưa vào bản, sau đó lắp ráp, kết nối tại chỗ, hạn chế tối đa những công đoạn cần máy móc thi công trực tiếp.

Từ khâu thiết kế, vận chuyển vật tư đến lắp đặt và đưa trạm vào hoạt động, toàn bộ quá trình kéo dài khoảng 40 ngày.

Dựng được trạm giữa núi rừng mới chỉ giải quyết một nửa bài toán. Muốn mạng di động hoạt động ổn định, thiết bị phải được cấp điện liên tục, trong khi Lân Đặt chưa có điện lưới quốc gia.

Viettel lựa chọn sử dụng năng lượng mặt trời kết hợp ắc quy lưu trữ. Theo ông Thụ, hệ thống được tính toán để trạm có thể vận hành khoảng một tuần ngay cả khi không có ánh nắng mặt trời. Nhưng nguồn điện không chỉ phục vụ thiết bị viễn thông. Với những hộ dân chưa có điện lưới, việc sạc pin điện thoại cũng là một trở ngại.

Bởi vậy, đơn vị bố trí hai điểm năng lượng mặt trời theo đặc điểm phân bố dân cư thành hai cụm. Một điểm vừa cấp điện cho trạm phát sóng, vừa hỗ trợ người dân sạc điện thoại. Điểm còn lại được đặt cách trạm chính khoảng 1 km, để bà con ở cụm dân cư khác có chỗ sạc máy mà không phải đi quá xa.

Theo ông Trung, một trong những khoảnh khắc đáng nhớ nhất với đội ngũ thi công là cuộc gọi đầu tiên được thực hiện tại bản, giữa người mẹ ở Lân Đặt và người con đang làm công nhân tại Bắc Ninh.

Về mặt kỹ thuật, đó chỉ là một cuộc gọi bình thường. Nhưng với người mẹ từng phải tìm đến điểm có sóng trên núi mới liên lạc được với con, ý nghĩa của cuộc gọi ấy không hề nhỏ.

Phóng viên gọi video qua ứng dụng Viettel Tammi với người dân tại Lân Đặt.

Với anh Bàn Phúc Trình, việc có sóng mang lại niềm vui thiết thực. “Tôi và toàn thể bà con trong bản cảm thấy vô cùng vui mừng và hạnh phúc. Trước đây khi chưa có sóng, bà con ở trong này hoàn toàn bị biệt lập, không biết thông tin ở bên ngoài. Từ ngày có mạng internet, bà con có thể theo dõi thời sự, nắm bắt các tin tức xã hội và biết được mọi người ở bên ngoài đang làm gì”.

Hạ tầng viễn thông mở ra cơ hội mới

Ông Nguyễn Quang Hòa, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Hữu Liên, giới thiệu với anh Trình về video quảng bá du lịch địa phương trên mạng xã hội.

Tại Lân Đặt, kết nối di động mở ra những thay đổi cụ thể trong đời sống. Theo ông Nguyễn Quang Hòa, địa phương đang phát huy vai trò của các Tổ công nghệ số cộng đồng, hướng dẫn người dân từng bước làm quen với ứng dụng và thủ tục hành chính trực tuyến.

“Hạ tầng viễn thông sẽ giúp bà con học hỏi kinh nghiệm, quảng bá cảnh đẹp và nông sản địa phương trên các nền tảng mạng xã hội, thu hút khách du lịch đến trải nghiệm du lịch cộng đồng, từ đó nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống bền vững”, ông Hoà nhận định.

Lân Đặt là một trong 100 điểm tại Lạng Sơn thuộc nhiệm vụ xóa lõm sóng năm 2026 mà Chính phủ và Bộ Quốc phòng giao Tập đoàn Viettel triển khai. Theo kế hoạch, 1.337 trạm được xây dựng tại 23 tỉnh, thành để xử lý 1.856 điểm lõm sóng, gồm 788 thôn, bản và 1.068 cụm dân cư từ 50 người trở lên chưa có sóng di động ổn định, thuộc Chương trình cung cấp dịch vụ viễn thông công ích đến năm 2030.

Tốc độ mạng ghi nhận trên 100 Mbps, đảm bảo kết nối nhanh chóng với các hoạt động trên không gian số.

Theo Thượng tá Lê Duy Dương, Giám đốc Viettel Lạng Sơn, với quyết tâm của Tập đoàn, nhiều vị trí tưởng chừng không thể thi công bằng phương pháp thông thường đã được tìm ra lời giải. Ở những nơi xe cơ giới không thể tiếp cận, đơn vị đề xuất sử dụng thiết bị bay không người lái (drone) để vận chuyển vật tư, thiết bị; với các tuyến cáp phải đi qua đầm, hồ rộng, những phương án kỹ thuật mới cũng được tính toán để phù hợp với địa hình thực tế.

“Có những bài toán kỹ thuật rất phức tạp, không thể chỉ giải quyết bằng kinh nghiệm thông thường”, ông Dương chia sẻ, đồng thời cho biết quá trình triển khai nhận được sự hỗ trợ sát sao từ Ban Quản lý dự án và Tổng công ty Mạng lưới Viettel (VTN). Các cán bộ kỹ thuật được cử trực tiếp xuống địa bàn, phối hợp cùng chi nhánh xử lý những vướng mắc phát sinh hàng ngày, giúp các phương án thi công từng bước được tháo gỡ.

Để giải quyết những điểm lõm sóng, ngoài doanh nghiệp viễn thông còn có sự tham gia của các lực lượng quân đội và chính quyền địa phương.

Thực hiện kế hoạch của Bộ Quốc phòng và Quân khu 1, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh phối hợp với Viettel đã khảo sát địa bàn, tổ chức lực lượng và triển khai kéo cáp tại các khu vực được xác định.

Đại tá Đàm Sĩ Bách, Phó Chỉ huy trưởng kiêm Tham mưu trưởng Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Lạng Sơn, cho biết: “Chúng tôi xác định phục vụ Nhân dân là bổn phận và trách nhiệm của cán bộ, chiến sĩ lực lượng vũ trang tỉnh.

Lạng Sơn là địa bàn còn nhiều khó khăn, việc đưa dịch vụ viễn thông đến với bà con có ý nghĩa rất to lớn: vừa giúp người dân tiếp cận thông tin tuyên truyền sớm, vừa hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời góp phần bảo đảm củng cố quốc phòng - an ninh tại địa phương”.

Đại tá Đàm Sĩ Bách (thứ 4 từ bên phải) đến thăm, động viên cán bộ, chiến sĩ thực hiện nhiệm vụ kéo dây cáp tại xã Tân Tiến, Lạng Sơn. (Ảnh: VH)

Cây gỗ từng dùng để làm cột hứng sóng đã được anh Trình rút bỏ.

Rời Lân Đặt, chúng tôi lại men theo con đường rừng, dò từng bước qua những vạt đá dốc. Núi vẫn cao, bản vẫn xa, nhưng người dân giờ đã có thể gọi cho người thân ngay từ nhà mình.

Hành trình đưa sóng di động 4G, 5G đến những bản làng xa xôi đang tiếp tục. Từ tiếng “Alo” thời 2G tới những cuộc gọi video, công nghệ vẫn mang sứ mệnh giữ nhịp kết nối những khoảng cách xa - gần.