Vạch trần sự hấp dẫn giả tạo của thuốc lá thế hệ mới

Hưởng ứng Ngày Thế giới Không Thuốc lá 31/5/2026, Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá phối hợp tổ chức Hội thảo “Vạch trần sự hấp dẫn giả tạo - Hành động để đẩy lùi nạn nghiện nicotine và thuốc lá”.

Thông điệp được đưa ra trong bối cảnh các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới đang ngày càng len lỏi vào đời sống giới trẻ thông qua những hình thức quảng bá tinh vi trên môi trường số.

Theo đại diện Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá, ngành công nghiệp thuốc lá đang sử dụng nhiều chiến lược tiếp thị mới nhằm tạo dựng hình ảnh “hiện đại”, “ít độc hại”, “thời thượng” đối với các sản phẩm chứa nicotine, đặc biệt nhắm vào thanh thiếu niên, phụ nữ và người trẻ tuổi.

Những nội dung quảng bá trá hình trên mạng xã hội, hoạt động tài trợ, tiếp thị thông qua người nổi tiếng đang làm gia tăng nguy cơ nghiện nicotine trong cộng đồng.

Ths.BS Phan Thị Hải, Phó Giám đốc Quỹ phòng, chống tác hại thuốc lá phát biểu khai mạc hội thảo.

Các chuyên gia y tế khẳng định, dù dưới bất kỳ hình thức nào, thuốc lá và các sản phẩm chứa nicotine đều gây hại cho sức khỏe. Không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến người sử dụng, khói thuốc còn gây tác động nghiêm trọng tới những người xung quanh, đặc biệt là phụ nữ và trẻ em.

Gia tăng nguy cơ nghiện nicotine trong giới trẻ

Một trong những vấn đề đáng lo ngại hiện nay là sự gia tăng nhanh chóng của thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng trong thanh thiếu niên.

Theo số liệu được công bố tại hội thảo, nếu năm 2019 tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử ở nhóm học sinh từ 13 đến 17 tuổi là 2,6%, thì đến năm 2023, khảo sát tại 11 tỉnh, thành phố cho thấy tỷ lệ này đã tăng lên 8,1%.

Các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới hiện không còn chỉ tồn tại dưới dạng thuốc lá điếu truyền thống mà được thiết kế với nhiều hương vị hấp dẫn, bao bì bắt mắt và hình ảnh gắn với công nghệ hiện đại. Không ít sản phẩm được quảng bá như một lựa chọn “ít hại hơn”, tạo cảm giác an toàn giả tạo đối với người sử dụng, đặc biệt là thanh thiếu niên.

Tuy nhiên, phía sau vẻ ngoài đó vẫn là nicotine - chất gây nghiện mạnh có thể ảnh hưởng nghiêm trọng tới sự phát triển não bộ, khả năng học tập, cảm xúc và sức khỏe tâm thần của trẻ em và người trẻ tuổi.

Đại diện Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá cho rằng, nguy cơ nghiện nicotine đang trẻ hóa và len sâu vào trường học, gia đình cũng như đời sống xã hội. Đây không còn đơn thuần là một xu hướng tiêu dùng mới mà đã trở thành vấn đề sức khỏe cộng đồng cần được kiểm soát khẩn cấp.

Tăng cường chính sách để bảo vệ sức khỏe cộng đồng

Bên cạnh những thách thức mới, công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá tại Việt Nam thời gian qua đã ghi nhận nhiều kết quả tích cực nhờ sự phối hợp của các bộ, ngành, địa phương và truyền thông.

Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá cùng các chính sách liên quan đã tạo hành lang pháp lý quan trọng để xây dựng môi trường không khói thuốc, kiểm soát quảng cáo, khuyến mại và tài trợ của ngành công nghiệp thuốc lá, tăng cường cảnh báo sức khỏe, hỗ trợ cai nghiện và nâng cao nhận thức cộng đồng.

Tại hội thảo, Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá cũng thông tin về việc Việt Nam vừa được Tổ chức Y tế Thế giới trao Giải thưởng Ngày Thế giới Không Thuốc lá toàn cầu cho bốn đơn vị thuộc Bộ Y tế, gồm Vụ Pháp chế, Viện Chiến lược và Chính sách Y tế, Trung tâm Chống độc Bệnh viện Bạch Mai và Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá. Giải thưởng ghi nhận những nỗ lực nổi bật của Việt Nam trong xây dựng và triển khai chính sách bảo vệ cộng đồng trước tác hại của thuốc lá.

Theo đánh giá của các chuyên gia, những cải cách gần đây, trong đó có chính sách tăng thuế thuốc lá được kỳ vọng sẽ giúp khoảng 2,1 triệu người bỏ thuốc hoặc không hút thuốc vào năm 2031, ngăn ngừa khoảng 700.000 ca tử vong sớm trong những thập kỷ tới và tăng thêm khoảng 24.000 tỷ đồng cho ngân sách nhà nước mỗi năm.

Đáng chú ý, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết 173/2024/QH15 cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, vận chuyển, chứa chấp và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng. Đây được xem là bước đi mạnh mẽ nhằm bảo vệ sức khỏe nhân dân, đặc biệt là thế hệ trẻ trước nguy cơ nghiện nicotine.

Trong năm 2026, Bộ Y tế sẽ tiếp tục sửa đổi và trình Chính phủ, Quốc hội Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá nhằm khắc phục những khoảng trống pháp lý hiện nay, phù hợp với thực tiễn mới và bảo vệ thành quả phòng, chống tác hại thuốc lá đã được xây dựng trong nhiều năm qua.