Vai trò chiến lược của Starlink trong các cuộc xung đột và khủng hoảng toàn cầu

Dịch vụ internet vệ tinh Starlink, do tập đoàn SpaceX của Elon Musk phát triển, đã vượt qua mục tiêu cung cấp internet tại các vùng hẻo lánh để trở thành một thành phần chiến lược trong các cuộc xung đột hiện đại. Trong hơn 4 năm qua, hệ thống này đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì liên lạc khi hạ tầng viễn thông truyền thống bị phá hủy hoặc bị phong tỏa bởi các chính quyền sở tại.

Xương sống liên lạc trong chiến tranh tại Ukraine

Kể từ tháng 2.2022, khi hạ tầng cáp quang và mạng di động của Ukraine bị thiệt hại nặng nề do pháo kích, Starlink đã được kích hoạt để trở thành mạng liên lạc kỹ thuật số chủ chốt. Quân đội, chính phủ và người dân Ukraine dựa vào hệ thống này để phối hợp tác chiến, truyền tải thông tin thực tế từ tiền tuyến một cách ổn định.

Hệ thống internet vệ tinh Starlink được thiết lập nhiều nơi ở Ukraine trong bối cảnh bị Nga tấn công - Ảnh: Reuters

Elon Musk từng khẳng định tầm quan trọng của hệ thống này khi tuyên bố vào tháng 3.2025 rằng toàn bộ tiền tuyến của Ukraine có thể sụp đổ nếu Starlink bị ngắt kết nối. Tuy nhiên, hệ thống cũng gặp phải những thách thức kỹ thuật. Điển hình vào tháng 9.2025, một sự cố mất kết nối đã ảnh hưởng đến hơn 50.000 người dùng, gây gián đoạn các hoạt động quân sự tại thực địa.

Giải pháp cho các khu vực bị cô lập tại Myanmar và Sudan

Tại Myanmar, sau các biến động chính trị năm 2021, Starlink trở thành phương án thay thế quan trọng khi mạng internet truyền thống bị kiểm soát nghiêm ngặt. Các nhóm cứu trợ và nhân viên y tế đã sử dụng công nghệ này để duy trì hoạt động nhân đạo và chia sẻ thông tin với cộng đồng quốc tế. Đáng chú ý, SpaceX cũng đã vô hiệu hóa hơn 2.500 thiết bị Starlink bị các nhóm tội phạm lợi dụng tại khu vực biên giới Myanmar - Thái Lan.

Trong khi đó tại Sudan, dù không được hỗ trợ chính thức, Starlink vẫn là "phao cứu sinh" duy nhất giúp người dân liên lạc với gia đình và tìm kiếm sự trợ giúp trong bối cảnh nội chiến kéo dài. Điều này cho thấy khả năng vượt qua ranh giới địa lý và chính trị của internet vệ tinh tại các môi trường bị kiểm soát nghiêm ngặt.

Đối phó với phong tỏa internet tại Iran

Đầu năm 2026, khi Iran thực hiện đợt phong tỏa internet toàn quốc diện rộng, một bộ phận người dân và người biểu tình đã sử dụng Starlink để duy trì kết nối. Dữ liệu từ NetBlocks cho thấy khả năng kết nối không qua vệ tinh tại quốc gia này có thời điểm chỉ đạt 1% so với mức bình thường.

Starlink của Elon Musk đóng vai trò quan trọng trong các cuộc xung đột hiện đại - Ảnh: Reuters

Mặc dù chính quyền Iran đã ban hành luật cấm và áp dụng các biện pháp gây nhiễu, các chùm tín hiệu Starlink vẫn hoạt động tại một số khu vực biên giới. Tính đến tháng 6.2025, Elon Musk xác nhận các chùm tín hiệu đã được bật cho khu vực này, dù số lượng thiết bị đầu cuối vẫn còn hạn chế do chi phí và rào cản pháp lý.

Thách thức về an ninh không gian và pháp lý quốc tế

Sự hiện diện của Starlink làm nảy sinh nhiều tranh luận về chủ quyền không gian mạng và an ninh vũ trụ. Việc SpaceX vận hành mạng lưới vệ tinh khổng lồ với hơn 9.450 vệ tinh (trong đó 8.244 vệ tinh đang hoạt động) khiến quỹ đạo Trái đất tầm thấp trở nên chật chội, gia tăng nguy cơ va chạm.

Nhiều quốc gia như Trung Quốc bày tỏ lo ngại về rủi ro an ninh và sự kiểm soát của một công ty tư nhân đối với các vấn đề chính trị toàn cầu. Việc một thực thể thương mại đóng vai trò lớn trong các chiến dịch quân sự đặt ra câu hỏi về trách nhiệm pháp lý của cả SpaceX và chính phủ Mỹ khi công nghệ này tác động trực tiếp đến sự ổn định của các khu vực xung đột.

Tuệ Nhân