Vân Đình: Bảo tồn Phủ Ứng Thiên gắn với phát triển công nghiệp văn hóa

Nhận diện giá trị

Gắn với tín ngưỡng thờ Mẫu Liễu Hạnh, Phủ Ứng Thiên lưu giữ những giá trị lịch sử, văn hóa, kiến trúc và tín ngưỡng được bồi đắp qua nhiều thế hệ. Di tích được xếp hạng cấp thành phố năm 2025; năm 2026, xã Vân Đình định hướng tu bổ, tôn tạo và nghiên cứu quy hoạch tổng thể di tích, hướng tới phát huy giá trị di sản gắn với phát triển văn hóa, du lịch.

Đây cũng là yêu cầu đặt ra đối với xã Vân Đình trong việc vừa bảo tồn các giá trị gốc, vừa khai thác hợp lý tiềm năng của di tích trong đời sống đương đại.

Quang cảnh Hội thảo. Ảnh: Duy Khánh

Tại Hội thảo, một trong những vấn đề được các chuyên gia quan tâm là định hướng bảo quản, tu bổ di tích với yêu cầu gìn giữ tính nguyên bản và phát huy giá trị di sản.

TS Nguyễn Tri Phương, Trường Đại học Văn hóa Hà Nội phân tích các nguy cơ có thể phát sinh trong quá trình khai thác di sản. Trong đó có nguy cơ thương mại hóa, sân khấu hóa nghi lễ, tu bổ làm ảnh hưởng đến cấu trúc gốc, quá tải không gian và bất cập trong phối hợp quản lý. Từ những vấn đề này, yêu cầu đặt ra là phải xác định rõ phạm vi bảo vệ di tích, tăng cường tham vấn cộng đồng và phân định trách nhiệm giữa các chủ thể tham gia quản lý, bảo tồn, phát huy giá trị di sản. Đây là cơ sở để các giải pháp được triển khai có trọng tâm, tránh xung đột giữa mục tiêu bảo tồn với nhu cầu tham quan, sinh hoạt tín ngưỡng và phát triển các hoạt động văn hóa.

Phát huy di sản thành nguồn lực phát triển

Bên cạnh bảo tồn vật thể, việc phát huy giá trị tín ngưỡng thờ Mẫu Liễu Hạnh và các thực hành văn hóa gắn với Phủ Ứng Thiên được xác định là một hướng nghiên cứu quan trọng. Những giá trị này có thể tạo nền tảng để hình thành các sản phẩm văn hóa đặc trưng, mở rộng hoạt động tìm hiểu di sản và tăng cường kết nối với những điểm đến văn hóa, tín ngưỡng khác.

Quang cảnh Phủ Ứng Thiên. Ảnh: Duy Khánh

GS.TS Trịnh Sinh – Đại học Văn hóa Hà Nội cho rằng, sức hấp dẫn du lịch của Phủ Ứng Thiên cần được nhìn nhận từ ba yếu tố “thiên thời, địa lợi, nhân hòa”. Trong đó, lợi thế địa lý của Vân Đình nằm ở khả năng kết nối với các đầu mối giao thông và không gian phát triển mới của khu vực phía Nam Hà Nội.

Tuy nhiên, theo ông Trịnh Sinh, lợi thế vị trí và hạ tầng mới là một phần điều kiện phát triển. Yếu tố “nhân hòa” có ý nghĩa quan trọng, bởi Phủ Ứng Thiên đã có di sản vật thể và lễ hội được duy trì hằng năm. Nếu biết khai thác những giá trị lịch sử, văn hóa này, đồng thời tạo điều kiện để người dân địa phương tham gia vào các hoạt động du lịch và hưởng lợi thiết thực, di tích có thể trở thành điểm đến văn hóa có sức hấp dẫn.

Ở góc độ phát triển công nghiệp văn hóa, PGS. TS Nguyễn Quốc Hùng, thành viên Hội Di sản văn hóa Việt Nam, nguyên Phó Cục trưởng Cục Di sản văn hóa đề xuất cần hệ thống hóa tư liệu, số hóa thông tin di tích, xây dựng tài liệu giáo dục di sản và nâng cao năng lực cho đội ngũ hướng dẫn. Cùng với đó, có thể nghiên cứu kết nối di tích với các giá trị văn hóa, ẩm thực, nghề thủ công và những điểm đến khác để mở rộng khả năng lan tỏa của di sản.

Việc phát triển sản phẩm cần đi cùng bảo vệ di tích, nâng cao nhận thức cộng đồng và bảo đảm người dân địa phương được tham gia vào quá trình gìn giữ, trao truyền, giới thiệu di sản.

Tầm nhìn dài hạn

Phát biểu tại hội thảo, Chủ tịch UBND xã Vân Đình Nguyễn Ngọc Điệp chia sẻ: Trên cơ sở các ý kiến khoa học và những vấn đề được trao đổi tại Hội thảo, UBND xã Vân Đình xác định công tác bảo vệ và phát huy giá trị Phủ Ứng Thiên là một nhiệm vụ cần được thực hiện lâu dài, có sự tham gia của nhiều chủ thể và phải được đặt trên nền tảng khoa học, pháp luật và thực tiễn.

Chủ tịch UBND xã Vân Đình Nguyễn Ngọc Điệp phát biểu tại Hội thảo. Ảnh: Duy Khánh

Trong thời gian tới, xã Vân Đình sẽ tiếp tục quan tâm nghiên cứu, hoàn thiện việc nhận diện và hệ thống hóa các giá trị của di tích; phối hợp với các cơ quan chuyên môn, các nhà khoa học, các chuyên gia để có thêm cơ sở khoa học phục vụ công tác bảo tồn, quản lý và phát huy giá trị Phủ Ứng Thiên.

Xã xác định, định hướng phát triển công nghiệp văn hóa gắn với di sản cần chú trọng công tác bảo quản, tu bổ, tôn tạo di tích theo hướng cấp thiết, phù hợp với các giá trị gốc và cảnh quan hiện hữu. Qua đó, vừa bảo vệ tính nguyên bản, sự tôn nghiêm của di tích, vừa đáp ứng nhu cầu thực hành tín ngưỡng, kết nối không gian văn hóa và trải nghiệm di sản của người dân, du khách trong khu vực.

“Chúng tôi xác định đây là quá trình cần có tầm nhìn dài hạn, không nóng vội, không chạy theo việc khai thác đơn thuần, mà phải bảo đảm hài hòa giữa bảo tồn di sản, phát huy giá trị văn hóa và phát triển kinh tế - xã hội, để di sản thực sự trở thành nguồn lực cho sự phát triển bền vững của địa phương” – Chủ tịch UBND xã Vân Đình nhấn mạnh.

Từ những vấn đề được trao đổi tại hội thảo, việc cụ thể hóa các kiến nghị thành nhiệm vụ ưu tiên, xác định lộ trình thực hiện và phát huy vai trò của cộng đồng sẽ là những yếu tố quan trọng để bảo tồn Phủ Ứng Thiên hiệu quả. Khi các giá trị gốc được tôn trọng, di sản được quản lý bài bản và hoạt động phát huy được tổ chức phù hợp, Phủ Ứng Thiên sẽ có thêm điều kiện trở thành điểm nhấn văn hóa của Vân Đình, đóng góp vào định hướng phát triển công nghiệp văn hóa bền vững của khu vực phía Nam Hà Nội.