Vận dụng 'đòn bẩy' phát triển từ phân cấp, ủy quyền

Với kết quả ban đầu từ những chỉ đạo đúng hướng sẽ mở ra cơ hội lớn cho cấp xã chủ động, sáng tạo trong công tác điều hành để toàn bộ máy hoạt động hiệu lực - hiệu năng - hiệu quả, góp phần thúc đẩy kinh tế thành phố tăng trưởng hai con số trong năm 2026 và những năm tiếp theo.

Cơ hội lịch sử

Khai thác tối đa tiềm năng, tính ưu việt của mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, tính đến nay, Hà Nội đã phân cấp, ủy quyền 842 nhiệm vụ và 357 thủ tục hành chính cho cấp xã. Con số này dự kiến được nâng lên thành 926 nhiệm vụ và 410 thủ tục ngay trong tháng 4-2026. Đây là khối lượng thẩm quyền được phân cấp, ủy quyền chưa từng có tiền lệ, bao phủ toàn diện các lĩnh vực, từ đầu tư xây dựng, đất đai, môi trường đến quản lý đô thị, kinh tế, văn hóa - xã hội...

Ý nghĩa căn bản của việc phân cấp, ủy quyền nằm ở nguyên tắc quản trị hiện đại. Trước đây, không ít dự án dân sinh thiết thực ở phường, xã - ảnh hưởng trực tiếp đến hàng trăm, hàng nghìn hộ dân - lại phải chờ phê duyệt từ cấp trên cách xa thực địa. Phân cấp mạnh mẽ như tại Hà Nội đã thu hẹp khoảng cách đó, đưa quyền quyết định về đúng nơi có đủ thông tin và chịu trách nhiệm trực tiếp nhất. Đó là cơ sở để thúc đẩy tiến độ, nâng cao chất lượng phục vụ nhân dân và tăng cường tính minh bạch, trách nhiệm trong quản lý.

Đối với các xã, phường, đây là cơ hội lịch sử. Được trao gần 1.000 nhiệm vụ đồng nghĩa với việc cấp ủy, chính quyền cấp xã có thể chủ động giải quyết hầu hết những vấn đề người dân và doanh nghiệp trên địa bàn cần, không còn phải đùn đẩy lên trên hay chờ đợi qua nhiều tầng nấc trung gian. Một xã, phường biết tận dụng thẩm quyền này có thể rút ngắn đáng kể thời gian giải quyết thủ tục, cải thiện môi trường đầu tư, nâng cao đời sống dân sinh và từ đó tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội thực chất ngay tại địa bàn. Mục tiêu tăng trưởng hai con số đòi hỏi các xã, phường phải nhận thức sâu sắc cơ hội từ phân cấp, ủy quyền để vận dụng tối đa và kiến tạo phát triển.

Tuy nhiên, Thông báo số 325-TB/TU, Kết luận của đồng chí Nguyễn Văn Phong, Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội tại cuộc họp về tình hình triển khai thực hiện việc phân cấp, ủy quyền trên địa bàn thành phố ngày 20-3-2026, cũng chỉ ra một số tồn tại, hạn chế cần sớm khắc phục. Đó là: Cơ chế, chính sách chưa thật sự đồng bộ, toàn diện, thiếu tính tổng thể, còn thiên về xử lý tình huống; việc xử lý giữa các sở, ngành, địa phương chưa đồng đều; năng lực đội ngũ cán bộ thực thi ở một số nơi chưa đáp ứng yêu cầu; cơ chế phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi, định mức, đơn giá chưa theo kịp yêu cầu thực tiễn…

Để việc phân cấp, ủy quyền được thông suốt, phát huy hiệu quả cao nhất, Phó Bí thư Thành ủy Nguyễn Văn Phong chỉ đạo các cấp, ngành khẩn trương hoàn thiện việc phân cấp, ủy quyền và cải cách thủ tục hành chính trên cơ sở kế thừa kết quả đã triển khai, đánh giá đầy đủ tình hình, kết quả thực hiện, những tồn tại, hạn chế và nguyên nhân cũng như trách nhiệm cụ thể của từng cơ quan, đơn vị…

Xây dựng hệ thống tổng thể và hoàn thiện

Từ quan điểm chỉ đạo của Thành ủy về phân cấp, ủy quyền và chỉ đạo của đồng chí Phó Bí thư Thành ủy Nguyễn Văn Phong, đặt trong bối cảnh hiện tại, để tháo gỡ khó khăn, biến phân cấp, ủy quyền thành lợi thế, thành “đòn bẩy” phát triển, Đảng ủy 126 xã, phường giữ vai trò quyết định. Đây không phải là lúc cấp ủy có thể đứng ngoài với lý do “phân cấp là việc của chính quyền”. Với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp hiện nay, các Đảng ủy phải là lực lượng “cầm lái” toàn bộ quá trình: Định hướng chính trị, lãnh đạo bộ máy, kiểm soát quyền lực và chịu trách nhiệm cuối cùng trước Đảng và nhân dân về hiệu quả thực thi thẩm quyền được phân cấp.

Nhiệm vụ trước tiên và căn bản nhất của Đảng ủy các xã, phường là lãnh đạo nâng cao năng lực thực thi của đội ngũ cán bộ, công chức. Bí thư Đảng ủy phải nắm rõ từng vị trí, từng con người: Ai đủ năng lực xử lý lĩnh vực nào, ai cần bồi dưỡng thêm, ai cần thay thế. Đào tạo cán bộ, công chức phải được triển khai theo chuẩn vị trí việc làm, gắn với kỹ năng thực tiễn của từng nhóm nhiệm vụ được phân cấp và phải có cơ chế đánh giá, sàng lọc thực chất, bố trí cán bộ phù hợp với yêu cầu của nhiệm vụ mới.

Nhiệm vụ thứ hai là phải chủ động kiến nghị tháo gỡ vướng mắc và truy câu trả lời đến cùng. Tinh thần chỉ đạo của thành phố đã được nêu rất rõ trong các hội nghị: “Cấp xã có vướng mắc phải kiến nghị ngay, đã kiến nghị phải theo đuổi, truy câu trả lời đến cùng”. Đảng ủy phải “thể chế hóa” yêu cầu này thành nền nếp làm việc cụ thể như giao cán bộ theo dõi từng kiến nghị, đặt thời hạn phản hồi, không để bất kỳ vướng mắc nào “chìm” trong im lặng. Khi thực sự cần thiết, phải báo cáo thẳng lên cấp cao hơn mà không ngại ngùng.

Ngoài ra, Đảng ủy các xã, phường phải lãnh đạo đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số gắn với phân cấp. Cắt giảm tối đa các khâu trung gian không cần thiết, chuẩn hóa quy trình, ứng dụng mạnh mẽ công nghệ thông tin không chỉ là nhiệm vụ kỹ thuật mà còn là trách nhiệm chính trị mà cấp ủy phải chủ trì, thúc đẩy…

Bên cạnh trách nhiệm của cấp xã, cần nhấn mạnh rõ trách nhiệm của các sở, ban, ngành thành phố. Phân cấp xong cho cơ sở không có nghĩa là hết trách nhiệm. Ngược lại, các sở, ngành phải chuyển mạnh từ vai trò phê duyệt, kiểm soát sang vai trò hướng dẫn chuyên môn, hỗ trợ kỹ thuật và kiến tạo điều kiện cho cơ sở thực thi. Mỗi lĩnh vực phân cấp phải có cơ chế phối hợp rõ ràng, vừa bảo đảm ngân sách, nhân lực, vừa kịp thời giải đáp vướng mắc, không để xảy ra tình trạng lúng túng hay bế tắc.

Trước tiên, các sở, ngành phải cùng thành phố rà soát, xử lý các nhóm việc đang gây ách tắc, phiền hà cho người dân và doanh nghiệp; đánh giá toàn diện nội dung, phạm vi, năng lực đáp ứng tại 126 xã, phường, trên cơ sở đó hoàn thiện “Đề án tổng thể về phân cấp, ủy quyền trên toàn thành phố”. Đi đôi với đó là việc kiểm tra công vụ đối với việc phân cấp, ủy quyền tại các sở, ngành, xã, phường, gắn với rà soát, đánh giá năng lực đội ngũ cán bộ, công chức, nhất là người đứng đầu cấp xã, phường…

Gần 1.000 nhiệm vụ được phân cấp cho cấp xã không phải con số thống kê thông thường. Đây là tuyên ngôn về một mô hình quản trị Thủ đô mới: Gần dân hơn, nhanh hơn, trách nhiệm hơn. Đây là lúc cấp xã tập trung, sở ngành hỗ trợ cùng đưa phân cấp, ủy quyền xứng đáng là “đòn bẩy” phát triển trong giai đoạn mới.