Vận dụng phương pháp Hồ Chí Minh: Kiên định nguyên tắc, sâu sát thực tiễn

Thượng tá, Tiến sĩ Nguyễn Tùng Lâm, Chủ nhiệm bộ môn, Khoa Tư tưởng Hồ Chí Minh, Trường Sĩ quan Chính trị giảng dạy tại học đường. (Ảnh: Trường Sĩ quan Chính trị)

Việc bổ sung nội dung “phương pháp Hồ Chí Minh” trong Chỉ thị số 07-CT/TW của Bộ Chính trị đặt ra yêu cầu vận dụng cách tư duy và giải quyết vấn đề của Người vào thực tiễn. Theo Thượng tá, Tiến sĩ Nguyễn Tùng Lâm, Chủ nhiệm bộ môn, Khoa Tư tưởng Hồ Chí Minh, Trường Sĩ quan Chính trị, người cán bộ cần biết phân tích tình hình, kiên định nguyên tắc và lựa chọn cách làm phù hợp với yêu cầu nhiệm vụ.

Chỉ thị số 07-CT/TW ngày 13/7/2026 của Bộ Chính trị về “Đẩy mạnh học tập, thực hành tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh trong giai đoạn phát triển mới” nhấn mạnh yêu cầu vận dụng sáng tạo tư tưởng của Người vào thực hiện nhiệm vụ trọng tâm, các đột phá chiến lược của địa phương, cơ quan, đơn vị; đồng thời, đổi mới công tác nghiên cứu, tuyên truyền, giáo dục, tăng cường đối thoại và xử lý tình huống thực tiễn, gắn với nhiệm vụ được giao.

Điểm đáng chú ý là Chỉ thị xác định rõ nội dung “phương pháp Hồ Chí Minh” bên cạnh tư tưởng, đạo đức và phong cách. Đây không chỉ là yêu cầu học tập những quan điểm của Người mà còn đòi hỏi nắm vững cách tư duy, phân tích tình hình, xác định vấn đề trọng tâm và lựa chọn bước đi phù hợp để giải quyết công việc. Chỉ thị đồng thời nhấn mạnh thực hành phương pháp, phong cách làm việc dân chủ, khoa học, hiệu quả, sâu sát thực tiễn; phát huy bản lĩnh, tư duy đổi mới, tinh thần dám nghĩ, dám nói, dám làm, dám chịu trách nhiệm, dám hành động vì lợi ích chung.

Từ yêu cầu đó, việc vận dụng phương pháp Hồ Chí Minh phải bảo đảm kiên định nguyên tắc nhưng không cứng nhắc, tôn trọng thực tiễn nhưng không xa rời định hướng, chủ động đổi mới nhưng không tùy tiện. Đối với nhà trường quân đội, yêu cầu này cần được cụ thể hóa trong giảng dạy, đào tạo, giúp học viên biết vận dụng phương pháp tư duy và giải quyết vấn đề vào hoạt động quân sự, công tác đảng, công tác chính trị.

Trao đổi với phóng viên Báo Nhân Dân, Thượng tá, Tiến sĩ Nguyễn Tùng Lâm cho rằng, điều quan trọng là giúp học viên hình thành năng lực phân tích tình hình, xác định đúng bản chất vấn đề và lựa chọn biện pháp phù hợp với từng hoàn cảnh; qua đó khắc phục cách làm giáo điều, máy móc, nâng cao khả năng vận dụng sáng tạo phương pháp Hồ Chí Minh trong thực tiễn công tác.

Nắm vững các phương pháp cơ bản của Chủ tịch Hồ Chí Minh

Theo Thượng tá, Tiến sĩ Nguyễn Tùng Lâm, người cán bộ không chỉ cần có kiến thức, phẩm chất tốt mà còn phải biết phân tích tình hình, lựa chọn phương pháp và tổ chức thực hiện nhiệm vụ khoa học, hiệu quả. Vì vậy, trong giảng dạy, giảng viên cần giúp học viên hiểu rõ nội dung, giá trị và điều kiện vận dụng các phương pháp cơ bản của Chủ tịch Hồ Chí Minh, từ đó biết lựa chọn, kết hợp và vận dụng sáng tạo vào giải quyết những vấn đề cụ thể trong thực tiễn công tác.

Trước hết, cần giúp học viên nhận diện và nắm vững bảy phương pháp cơ bản của Chủ tịch Hồ Chí Minh, gồm: lý luận gắn liền với thực tiễn, tôn trọng quy luật khách quan; xác định mục tiêu chiến lược và nhiệm vụ trọng tâm; “Dĩ bất biến ứng vạn biến”, giải quyết biện chứng mối quan hệ giữa chiến lược và sách lược; tạo lực, lập thế và nắm bắt thời cơ; nêu gương gắn với tự phê bình và phê bình; bồi dưỡng, sử dụng và phát huy vai trò của cán bộ; biết thắng từng bước. Những phương pháp này giúp người cán bộ nhận thức đúng tình hình, xác định nhiệm vụ trọng tâm, kiên định nguyên tắc nhưng linh hoạt trong xử lý tình huống, phát huy sức mạnh tập thể và lựa chọn bước đi phù hợp với điều kiện thực tế.

Các phương pháp trên không tồn tại biệt lập mà có mối quan hệ chặt chẽ, bổ sung cho nhau. Vì vậy, học viên cần hiểu được logic vận dụng, biết kết hợp giữa kiên định nguyên tắc với linh hoạt trong xử lý tình huống, giữa xác định đúng mục tiêu với lựa chọn bước đi và tổ chức thực hiện phù hợp. Điều quan trọng không phải là áp dụng máy móc từng phương pháp, mà là biết căn cứ vào yêu cầu nhiệm vụ, đặc điểm tình hình và điều kiện cụ thể để lựa chọn cách vận dụng thích hợp.

Thượng tá, Tiến sĩ Nguyễn Tùng Lâm, Chủ nhiệm bộ môn, Khoa Tư tưởng Hồ Chí Minh, Trường Sĩ quan Chính trị,

Để đạt được điều đó, theo Thượng tá, Tiến sĩ Nguyễn Tùng Lâm, cần tăng cường liên hệ nội dung lý luận với những tình huống sát thực tiễn công tác ở đơn vị. Chẳng hạn, trước một vấn đề tư tưởng nảy sinh, học viên phải biết phân tích nguyên nhân khách quan và chủ quan, xác định nội dung trọng tâm cần giải quyết, lựa chọn biện pháp phù hợp và phát huy vai trò của các tổ chức, lực lượng trong tổ chức thực hiện. Qua đó, từng bước rèn luyện khả năng phân tích, phán đoán, lựa chọn phương pháp và xử lý vấn đề một cách chủ động, sáng tạo.

Việc giúp học viên nắm vững các phương pháp cơ bản của Chủ tịch Hồ Chí Minh vì thế không chỉ dừng ở ghi nhớ hay hiểu đúng nội dung, mà hướng tới hình thành năng lực tư duy và hành động thực tiễn. Đây là cơ sở để người cán bộ chính trị vận dụng linh hoạt phương pháp công tác, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong những điều kiện và hoàn cảnh khác nhau.

Tôn trọng quy luật khách quan, khắc phục bệnh chủ quan, duy ý chí

Trong phương pháp Hồ Chí Minh, nguyên tắc gắn lý luận với thực tiễn, tôn trọng quy luật khách quan có ý nghĩa quan trọng đối với việc nâng cao năng lực lãnh đạo, quản lý và tổ chức thực hiện nhiệm vụ của cán bộ chính trị trong Quân đội. Theo Thượng tá, Tiến sĩ Nguyễn Tùng Lâm, nguyên tắc này đòi hỏi mỗi cán bộ phải nắm vững đường lối, quan điểm của Đảng, đồng thời biết vận dụng phù hợp với đặc điểm, tình hình và nhiệm vụ cụ thể của cơ quan, đơn vị; xuất phát từ thực tiễn để xác định chủ trương, biện pháp, đồng thời căn cứ vào thực tiễn để kiểm nghiệm tính đúng đắn và hiệu quả của quá trình tổ chức thực hiện.

Đặc biệt, trước yêu cầu xây dựng Quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, người cán bộ chính trị phải không ngừng nâng cao năng lực tư duy lý luận, bám sát thực tiễn, chủ động nắm bắt tình hình, dự báo vấn đề và vận dụng linh hoạt các biện pháp công tác theo yêu cầu nhiệm vụ.

Trong công tác đảng, công tác chính trị, nhất là giáo dục chính trị, quản lý tư tưởng và xây dựng đơn vị, cán bộ phải sâu sát cơ sở, nắm chắc tình hình bộ đội, phân tích đúng nguyên nhân của những vấn đề nảy sinh để lựa chọn nội dung, hình thức và phương pháp tiến hành phù hợp. Đồng thời, cần kết hợp lý luận với tổng kết thực tiễn, kịp thời điều chỉnh những nhận định, biện pháp không còn phù hợp, khắc phục tình trạng vận dụng lý luận máy móc, làm việc theo kinh nghiệm đơn thuần hoặc đề ra biện pháp thiếu căn cứ thực tiễn.

Một yêu cầu quan trọng khác là kiên quyết khắc phục bệnh chủ quan, duy ý chí, giáo điều, hình thức và chạy theo thành tích. Cán bộ chính trị phải tôn trọng sự thật khách quan, đánh giá đúng khả năng và điều kiện thực tế, không áp đặt mong muốn chủ quan, không đề ra mục tiêu vượt quá khả năng thực hiện hoặc chỉ chú trọng báo cáo thành tích mà xem nhẹ hiệu quả thực chất. Đây cũng là cơ sở để nâng cao chất lượng công tác lãnh đạo, chỉ đạo, bảo đảm các chủ trương, biện pháp được xác định phù hợp với điều kiện cụ thể của cơ quan, đơn vị.

Trước những thay đổi nhanh chóng, phức tạp của môi trường thông tin và không gian mạng, công tác giáo dục chính trị, tư tưởng, bản lĩnh chính trị cho cán bộ, chiến sĩ trong Quân đội đứng trước những yêu cầu mới.

Chỉ thị số 07-CT/TW đặt ra yêu cầu tăng cường kỷ luật phát ngôn, văn hóa ứng xử của cán bộ, đảng viên trên không gian mạng; chủ động lan tỏa thông tin chính thống, tích cực, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch và thông tin xấu độc. Vận dụng phương pháp Hồ Chí Minh vào nhiệm vụ này đòi hỏi cán bộ chính trị phải xuất phát từ tình hình thực tế, chủ động nhận diện những vấn đề tư tưởng nảy sinh, không chủ quan, phiến diện hoặc chỉ dựa vào thông tin một chiều để đánh giá tình hình.

Thượng tá, Tiến sĩ Nguyễn Tùng Lâm, Chủ nhiệm bộ môn, Khoa Tư tưởng Hồ Chí Minh, Trường Sĩ quan Chính trị, Bộ Quốc phòng giảng dạy cho các học viên. (Ảnh: Trường Sĩ quan Chính trị)

Theo Thượng tá, Tiến sĩ Nguyễn Tùng Lâm, cán bộ chính trị không chỉ nắm tình hình qua báo cáo, giao ban, sinh hoạt mà phải thường xuyên sâu sát đơn vị, lắng nghe tâm tư, nguyện vọng, quan tâm đến hoàn cảnh và những vấn đề nảy sinh trong cuộc sống của cán bộ, chiến sĩ. Đồng thời, cần chủ động nhận diện thông tin sai lệch, những xu hướng dư luận có thể tác động đến tư tưởng bộ đội trên không gian mạng; trên cơ sở đó, đánh giá đúng tình hình, xác định đúng nguyên nhân và kịp thời đề ra biện pháp phù hợp.

Cùng với việc chủ động nắm chắc tình hình, cần phát huy dân chủ, gần gũi bộ đội, kết hợp giáo dục, thuyết phục với nêu gương và lan tỏa những giá trị tích cực. Cán bộ chính trị cần tạo môi trường cởi mở để bộ đội mạnh dạn bày tỏ suy nghĩ, trao đổi những vấn đề còn băn khoăn; tăng cường đối thoại trong sinh hoạt chi bộ, sinh hoạt Đoàn và Ngày Chính trị và văn hóa tinh thần.

Khi xuất hiện những diễn biến tư tưởng phức tạp, cần bình tĩnh xem xét thực chất vấn đề, kết hợp chặt chẽ các biện pháp giáo dục, thuyết phục với yêu cầu chấp hành kỷ luật Quân đội; kiên quyết đấu tranh với nhận thức sai trái nhưng đồng thời phải chân thành, trách nhiệm, tôn trọng và chia sẻ với bộ đội. Phát huy vai trò của tổ chức đảng, người chỉ huy và các tổ chức quần chúng trong phối hợp nắm bắt, định hướng, giải quyết tư tưởng sẽ góp phần ngăn ngừa những vấn đề nhỏ tích tụ thành vấn đề phức tạp.

Theo Thượng tá, Tiến sĩ Nguyễn Tùng Lâm, vận dụng phương pháp Hồ Chí Minh đòi hỏi cán bộ chính trị phải sâu sát thực tiễn, gần gũi bộ đội, nắm chắc tình hình và giải quyết vấn đề tư tưởng một cách khoa học, khách quan, thấu tình đạt lý. Qua đó, góp phần củng cố bản lĩnh chính trị, nâng cao khả năng tự nhận diện, sàng lọc thông tin và xây dựng ý chí quyết tâm cho cán bộ, chiến sĩ, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.