Văn hóa biển - sức hấp dẫn của du lịch Khánh Hòa - Kỳ 2: Phát huy giá trị văn hóa biển, nâng tầm du lịch Khánh Hòa

Trên nền tảng tài nguyên văn hóa biển phong phú, Khánh Hòa đang từng bước kiến tạo cho du lịch một chiều sâu bản sắc: Xem văn hóa biển như hạ tầng mềm định hướng quy hoạch, xây dựng sản phẩm và tổ chức không gian. Từ nền tảng du lịch số hiện đại đến những tuyến trải nghiệm liên vùng, từ vai trò trung tâm của cộng đồng đến tầm nhìn về một điểm đến xanh, tất cả đang hội tụ để tạo dựng một hành lang văn hóa biển đầy triển vọng, một diện mạo du lịch mới hiện đại, bền vững, đậm đà hồn biển.

Xây dựng bản đồ văn hóa biển trên nền tảng số hiện đại

Một trong những hướng đi có thể tạo bước đột phá trong việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa biển gắn với phát triển du lịch là xây dựng “Bản đồ văn hóa biển Khánh Hòa” trên nền tảng số. Đây không đơn thuần là bản đồ các điểm đến mà là một kho dữ liệu số tích hợp về các di tích, lễ hội, nghề truyền thống, tri thức dân gian, ẩm thực, nghệ nhân, những câu chuyện gắn với đời sống cư dân miền biển… cùng nét đặc sắc trong văn hóa truyền thống của cộng đồng các dân tộc anh em trên địa bàn tỉnh, nhất là cộng đồng người Chăm, Raglai và người Việt gắn với không gian tự nhiên trải dài từ đất liền đến Trường Sa.

Khi được xây dựng, cập nhật và chia sẻ trên nền tảng số, “Bản đồ văn hóa biển Khánh Hòa” sẽ không chỉ giúp du khách dễ dàng khám phá những giá trị văn hóa đặc sắc của từng vùng đất mà còn trở thành nguồn dữ liệu phục vụ công tác bảo tồn, xây dựng sản phẩm du lịch, quảng bá hình ảnh Khánh Hòa. Đây cũng là cách đưa di sản vào đời sống số, mở rộng khả năng tiếp cận và tạo thêm những giá trị mới cho văn hóa biển.

Giao diện Nền tảng Du lịch số tỉnh Khánh Hòa.

Thuận lợi lớn để hiện thực hóa ý tưởng này là Khánh Hòa đã có sẵn hạ tầng số làm điểm tựa. Ngày 17-7-2026, Nền tảng Du lịch số tỉnh Khánh Hòa chính thức ra mắt, mở ra phương thức tiếp cận hiện đại, thuận tiện cho du khách và doanh nghiệp. Trên nền tảng này, “Bản đồ văn hóa biển Khánh Hòa” có thể được xây dựng như một lớp dữ liệu chuyên đề, kết nối các địa điểm, câu chuyện, nghệ nhân, lịch lễ hội, sản phẩm cộng đồng và những trải nghiệm đặc sắc. Khi được tích hợp trên cùng một nền tảng, những giá trị văn hóa sẽ được hệ thống hóa và giới thiệu sinh động hơn đến công chúng, đồng thời tạo thêm nguồn dữ liệu phục vụ công tác bảo tồn, nghiên cứu và phát triển sản phẩm du lịch. Qua đó, vừa phát huy hiệu quả đầu tư, vừa đưa di sản đến gần hơn với công chúng. Việc xây dựng “Bản đồ văn hóa biển Khánh Hòa” với sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, chính quyền cơ sở, các viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp lữ hành và cộng đồng chính là cách để mỗi giá trị di sản được tôn vinh đúng tầm.

Song hành với việc xây dựng “Bản đồ văn hóa biển Khánh Hòa” là gìn giữ những “không gian văn hóa sống” - nơi di sản được hình thành, bảo tồn, trao truyền và tiếp tục hiện diện trong đời sống cộng đồng. Đó là bến cá gắn với làng chài, vùng nguyên liệu đất sét của làng gốm, những cánh đồng muối, không gian trình diễn và truyền dạy hò bá trạo, sự tiếp nối của các thế hệ nghệ nhân trẻ. Bảo tồn được những không gian ấy là hướng đi nhân văn, giúp di sản tiếp tục sống và phát triển cùng cộng đồng.

Hành lang văn hóa biển - trục kết nối giàu bản sắc

Từ những điều kiện thuận lợi hiện có, có thể hình dung một “hành lang văn hóa biển Khánh Hòa” kết nối Vân Phong, Nha Trang, Cam Ranh, Ninh Chử, Vĩnh Hy và Cà Ná bằng các tuyến câu chuyện, di sản và trải nghiệm cộng đồng phong phú. Trên trục ấy, mỗi hành trình sẽ mang đến cho du khách một cung bậc cảm xúc riêng.

Làng chài Bích Đầm, phường Nha Trang được định hướng phát triển du lịch cộng đồng. Ảnh: XUÂN THÀNH

Tuyến “Ký ức làng biển” (Nha Trang - Cam Ranh) có thể đưa du khách bắt đầu từ nhịp sống rộn ràng của bến cá buổi sớm, trải nghiệm cùng ngư dân vá lưới, thưởng thức ẩm thực làng chài, thăm đình làng biển và hòa mình vào không khí rộn ràng của Lễ hội Cầu Ngư, hò bá trạo.

Du khách được được trải nghiệm đan lưới cùng người dân làng chài. Ảnh: THANH TRÚC - LÊ NA

Tuyến “Hương nho - vị muối - sắc gốm” (Ninh Chử - Phan Rang - Ninh Phước) mời gọi bằng vườn nho trĩu quả, đồng muối lấp lánh, gốm Bàu Trúc, dệt thổ cẩm và đời sống văn hóa Chăm đặc sắc.

Nghệ nhân làng gốm Chăm Bàu Trúc làm nên những sản phẩm độc đáo. Ảnh: N.T

Tuyến “Từ rừng xuống biển” (Núi Chúa - Vĩnh Hy - Ninh Hải) kết nối du lịch sinh thái rừng, văn hóa Raglai, làng chài ven biển và những rạn san hô rực rỡ.

Công viên đá hoang sơ trong Vườn quốc gia Núi Chúa. Ảnh: HOÀNG ĐỨC

Tuyến “Những vịnh biển và cửa ngõ giao thương” (Vân Phong - Nha Trang - Cam Ranh) kể câu chuyện về những cửa biển, bến cảng và hành trình vươn ra biển lớn của vùng đất.

Điều quan trọng là trong quá trình kết nối, mỗi tiểu vùng cần giữ được bản sắc riêng. Chính sự đa dạng ấy tạo nên chiều sâu và sức hấp dẫn cho toàn bộ hành lang văn hóa biển. Liên kết để làm giàu thêm cho điểm đến, để mỗi nơi kể một câu chuyện riêng và cùng góp phần tạo nên một câu chuyện chung đặc sắc về văn hóa biển Khánh Hòa. Một thương hiệu điểm đến mạnh không chỉ nằm ở những cảnh quan đẹp mà còn ở khả năng khiến du khách nhận ra và nhớ được những nét riêng của từng vùng đất.

Phát huy vai trò của cộng đồng - chủ nhân của di sản

Sức sống của du lịch văn hóa trước hết bắt nguồn từ chính cộng đồng - những người tạo nên, gìn giữ và trao truyền các giá trị di sản qua nhiều thế hệ. Ở Khánh Hòa, cộng đồng ngày càng được đặt vào vị trí trung tâm: Tham gia thiết kế sản phẩm, làm hướng dẫn viên bản địa, xây dựng thương hiệu cộng đồng và cùng hưởng lợi từ hoạt động du lịch.

Du khách chụp hình lưu niệm tại vườn nho thôn Thái An, xã Vĩnh Hải. Ảnh: HỒNG NGUYỆT

Thực tế tại các địa phương ven biển cho thấy những mô hình du lịch cộng đồng đang từng bước tạo được dấu ấn. Tại Vĩnh Hải, Xuân Hải, Ninh Hải và Ninh Phước, nhiều mô hình du lịch cộng đồng đang được vận hành hiệu quả; người dân đã tham gia ngày càng sâu hơn vào quá trình tổ chức và cung cấp các sản phẩm, dịch vụ du lịch. Riêng tại Bàu Trúc, bản giao ước cộng đồng đã đặt ra trách nhiệm trích quỹ cho công tác bảo tồn, giữ gìn vệ sinh làng nghề và xây dựng văn hóa ứng xử văn minh với du khách. Những cách làm này cho thấy khi cộng đồng thực sự trở thành chủ nhân của di sản và là một phần của chuỗi giá trị du lịch, bảo tồn di sản sẽ trở thành nhu cầu tự thân gắn với sinh kế và niềm tự hào của người dân. Đây cũng là cơ sở để tỉnh từng bước xây dựng cơ chế điều phối các mô hình, tạo sức cộng hưởng trên quy mô toàn tỉnh.

Khách du lịch quốc tế tham quan Làng nghề Trường Sơn, phường Nha Trang. Ảnh: XUÂN THÀNH

Từ những hạt nhân ấy, các hợp tác xã du lịch cộng đồng, quỹ bảo tồn, câu lạc bộ nghệ nhân và bộ tiêu chuẩn dịch vụ phù hợp với từng địa phương đang dần được hình thành và phát triển. Cùng với đó là xây dựng hệ văn hóa du lịch văn minh, thân thiện, mến khách: Niêm yết giá công khai, giữ gìn môi trường, trân trọng không gian tín ngưỡng và nghi lễ của người Chăm, Raglai; đồng thời ưu tiên sử dụng sản phẩm và dịch vụ do người địa phương cung cấp. Tất cả góp phần làm nên hình ảnh một Khánh Hòa hiếu khách, nghĩa tình và giàu bản sắc.

Điểm đến xanh, giàu bản sắc và đáng nhớ

Để những câu chuyện văn hóa chạm đến trái tim du khách, việc diễn giải, giới thiệu di sản đang được chú trọng theo hướng sinh động, hiện đại và dễ tiếp cận: Hệ thống bảng thuyết minh, hướng dẫn viên chuyên sâu, phim ngắn, podcast, bản đồ số và mã QR, với hệ thống thuyết minh đa ngôn ngữ (tiếng Việt, Anh, Trung, Hàn, Nga) có thể giúp du khách khám phá di sản theo nhiều cách khác nhau. Tại các không gian văn hóa bản địa, việc tăng cường sử dụng tiếng Chăm, tiếng Raglai góp phần để cộng đồng được trực tiếp kể câu chuyện về văn hóa của mình. Khi ấy, mỗi du khách quốc tế đến Khánh Hòa đều có thể cảm nhận trọn vẹn bản sắc của vùng đất với chiều sâu của lịch sử, văn hóa và đời sống.

Du khách lắng nghe những câu chuyện về nguồn cội, đời sống, tập tục... của đồng bào Raglai. Ảnh: THANH XUÂN

Những nỗ lực trong phát triển du lịch của tỉnh được đền đáp bằng kết quả đáng tự hào. Theo thông tin từ Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, 7 tháng năm 2026, toàn tỉnh đón gần 15,1 triệu lượt khách du lịch, trong đó khách quốc tế khoảng 5,5 triệu lượt; tổng doanh thu du lịch đạt hơn 82.234 tỷ đồng. Đến năm 2030, tỉnh đặt mục tiêu đón 20,5 triệu lượt khách lưu trú và nâng tỷ trọng đóng góp của du lịch trong GRDP lên 15%. Những con số ấy là minh chứng cho sức bật mạnh mẽ và hướng đi đúng đắn của du lịch Khánh Hòa.

Khách du lịch xem show Nàng tiên cá ở Thủy cung Trí Nguyên (đảo Trí Nguyên, phường Nha Trang). Ảnh: XUÂN THÀNH

Cùng với tăng trưởng về lượng khách và doanh thu, Khánh Hòa còn hướng tới những giá trị bền vững: Thời gian lưu trú dài hơn, trải nghiệm văn hóa sâu sắc hơn, cộng đồng địa phương hưởng lợi nhiều hơn, di sản được gìn giữ tốt hơn và môi trường biển ngày càng trong lành. Đó là cách để du lịch Khánh Hòa phát triển hài hòa, vừa hiện đại vừa đậm đà bản sắc.

Với dải không gian văn hóa trải dài từ bắc vào nam, nơi mỗi cửa biển, mỗi làng chài, mỗi nghề truyền thống và mỗi cộng đồng đều có tiếng nói riêng, du lịch Khánh Hòa đang tự tin vươn tới tầm cao mới - phát triển bền vững trên nền móng vững chắc của văn hóa biển, mà biển là điểm khởi đầu, văn hóa là chiều sâu và cộng đồng là sức sống lâu dài cho hành trình mới.

Với dải không gian văn hóa trải dài từ Bắc vào Nam, nơi mỗi cửa biển, mỗi làng chài, mỗi nghề truyền thống và mỗi cộng đồng đều mang một tiếng nói riêng, du lịch Khánh Hòa đang tự tin vươn tới tầm cao mới - phát triển bền vững trên nền tảng vững chắc của văn hóa biển. Ở đó, biển là điểm khởi đầu, văn hóa là chiều sâu và cộng đồng tạo nên sức sống lâu dài cho điểm đến.