Văn hóa công vụ: 'Hạ tầng mềm' cho cải cách hành chính, chuyển đổi số

Ngày 19/1/2026, Bộ Công Thương ban hành Quyết định số 103/QĐ-BCT thành lập Ban Chỉ đạo phát triển văn hóa công vụ ngành Công Thương, đánh dấu bước đi mới trong triển khai Đề án Văn hóa công vụ của Chính phủ.

Xung quanh vấn đề này, phóng viên Báo Công Thương đã trao đổi với TS. Lê Cao Thanh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược, Trường Đại học Công Thương TP. Hồ Chí Minh.

Theo các chuyên gia, văn hóa công vụ chính là hạ tầng thể chế mềm của môi trường kinh doanh. Ảnh: Thừa Ngọc

Văn hóa công vụ trước yêu cầu phát triển mới

- Thưa ông, ông đánh giá như thế nào về ý nghĩa của việc Bộ Công Thương thành lập Ban Chỉ đạo phát triển văn hóa công vụ ngành Công Thương trong giai đoạn hiện nay?

TS. Lê Cao Thanh: Trước hết, cần nhìn nhận rằng văn hóa là nền tảng ứng xử của xã hội, định hướng cách con người suy nghĩ, hành động và xây dựng các mối quan hệ xã hội. Văn hóa công vụ không chỉ phản ánh hình ảnh của bộ máy nhà nước mà còn quyết định chất lượng thực thi công vụ và mức độ tin cậy của xã hội. Vì vậy, xây dựng văn hóa công vụ chính là xây dựng nền tảng mềm cho hiệu quả quản trị.

Từ góc độ đó, việc Bộ Công Thương thành lập Ban Chỉ đạo phát triển văn hóa công vụ có ý nghĩa rất quan trọng, thể hiện bước chuyển từ định hướng sang hành động, đưa văn hóa công vụ trở thành một nội dung quản trị có mục tiêu, trách nhiệm và cơ chế thực thi rõ ràng.

Trong bối cảnh cải cách hành chính và chuyển đổi số, yêu cầu đặt ra không chỉ là đổi mới công nghệ mà còn là đổi mới tư duy phục vụ. Công nghệ có thể giúp bộ máy vận hành nhanh hơn, nhưng văn hóa công vụ mới quyết định bộ máy vận hành tốt hơn. Có thể xem việc thành lập Ban Chỉ đạo là một thông điệp quản trị của Bộ Công Thương: lấy con người và văn hóa thực thi làm động lực cho phát triển trong giai đoạn mới.

- Theo ông, sau nhiều năm triển khai Đề án Văn hóa công vụ theo Quyết định 1847/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, những yêu cầu mới nào đang đặt ra đối với đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức ngành Công Thương?

TS. Lê Cao Thanh: Sau nhiều năm triển khai Đề án Văn hóa công vụ theo Quyết định số 1847/QĐ-TTg, nhận thức về chuẩn mực ứng xử, tinh thần trách nhiệm và đạo đức công vụ đã có chuyển biến tích cực. Tuy nhiên, bối cảnh phát triển mới đang đặt ra những yêu cầu cao hơn đối với đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức ngành Công Thương.

TS. Lê Cao Thanh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược, Trường Đại học Công Thương TP. Hồ Chí Minh. Ảnh: NVCC

Yêu cầu hiện nay không chỉ là thực hiện đúng quy trình mà phải tạo ra giá trị phục vụ. Đội ngũ công chức cần chuyển từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo phát triển, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm; hiệu quả công vụ được đo bằng mức độ hài lòng, tính minh bạch và chất lượng tác động của chính sách.

Bên cạnh đó, chuyển đổi số đang làm thay đổi phương thức quản trị nhà nước, đòi hỏi mỗi cán bộ phải nâng cao năng lực số, khả năng làm việc trên nền tảng dữ liệu và xây dựng trách nhiệm công vụ trong môi trường số. Công nghệ càng phát triển thì yêu cầu về liêm chính và trách nhiệm giải trình càng cao.

Để phát triển ngành, cần có đội ngũ cán bộ phát triển đồng thời ba năng lực: bản lĩnh chính trị, chuyên môn hiện đại và văn hóa phục vụ chuyên nghiệp để đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Nền tảng cho cải cách hành chính và chuyển đổi số

- Bộ Công Thương đang đẩy mạnh cải cách hành chính và chuyển đổi số. Theo ông, các mục tiêu này có mối liên hệ như thế nào với việc xây dựng văn hóa công vụ?

TS. Lê Cao Thanh: Tôi cho rằng, cải cách hành chính, chuyển đổi số và xây dựng văn hóa công vụ không phải là ba mục tiêu tách rời, mà là ba trụ cột có quan hệ tương hỗ, trong đó văn hóa công vụ giữ vai trò nền tảng quyết định mức độ thành công của hai quá trình còn lại.

Cải cách hành chính về bản chất là cải cách cách thức Nhà nước phục vụ người dân và doanh nghiệp; còn chuyển đổi số là thay đổi công cụ và phương thức thực thi công vụ. Tuy nhiên, nếu không có sự thay đổi về tư duy, thái độ và chuẩn mực hành xử của đội ngũ cán bộ, công chức thì việc cải cách rất dễ dừng lại ở việc đơn giản hóa thủ tục trên giấy tờ hoặc số hóa quy trình theo lối cũ. Nói cách khác, có thể chuyển đổi công nghệ nhanh, nhưng chuyển đổi chất lượng phục vụ chỉ diễn ra khi có chuyển đổi về văn hóa.

Ngành Công Thương đang thúc đẩy mạnh mẽ xây dựng nền hành chính hiện đại, dữ liệu mở và dịch vụ công trực tuyến, văn hóa công vụ cần được tái định vị theo hướng chuyên nghiệp hơn, minh bạch hơn và trách nhiệm hơn. Mỗi cán bộ không chỉ là người thực thi quy định mà còn là người tạo dựng trải nghiệm phục vụ cho người dân và cộng đồng doanh nghiệp.

Vì vậy, xây dựng văn hóa công vụ chính là tạo ra “hạ tầng mềm” cho cải cách hành chính và chuyển đổi số. Khi văn hóa đổi mới được hình thành, công nghệ sẽ phát huy hiệu quả; ngược lại, nếu thiếu nền tảng văn hóa phù hợp thì chuyển đổi số khó tạo ra giá trị thực chất và bền vững.

- Trong môi trường làm việc số, cán bộ, công chức cần thay đổi những gì về tác phong, trách nhiệm và cách thức phục vụ người dân, doanh nghiệp?

TS. Lê Cao Thanh: Trong môi trường làm việc số, yêu cầu đối với cán bộ, công chức không chỉ là thích nghi với công nghệ mà quan trọng hơn là chuyển đổi về tác phong, trách nhiệm và triết lý phục vụ.

Trước hết, cần chuyển từ phương thức làm việc hành chính truyền thống sang làm việc dựa trên dữ liệu, tốc độ và hiệu quả; giảm phụ thuộc vào hồ sơ giấy, tăng cường phối hợp trên nền tảng số. Hiệu quả công vụ không còn được đo bằng thời gian hiện diện mà bằng chất lượng đầu ra và giá trị phục vụ xã hội.

Bên cạnh đó, trách nhiệm công vụ cần gắn chặt với trách nhiệm giải trình. Trong môi trường số, các quy trình và tương tác đều có thể được theo dõi, vì vậy yêu cầu về minh bạch, kỷ luật và đạo đức công vụ ngày càng cao.

Quan trọng hơn, mỗi cán bộ cần chuyển từ tư duy quản lý sang tư duy phục vụ, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm. Chuyển đổi số chỉ thực sự thành công khi đi cùng sự thay đổi trong con người và văn hóa thực thi công vụ.

Xây dựng văn hóa công vụ tiếp thêm động lực để doanh nghiệp phát triển. Ảnh: Thừa Ngọc

Từ chuẩn mực công vụ đến niềm tin thị trường

- Theo ông, làm thế nào để văn hóa công vụ không chỉ dừng lại ở những quy định trên giấy mà trở thành một phần của "ADN công vụ" trong mỗi cán bộ, công chức?

TS. Lê Cao Thanh: Theo tôi, để văn hóa công vụ không dừng lại ở quy định hay khẩu hiệu, điều quan trọng nhất là phải chuyển hóa thành cơ chế vận hành và thói quen nghề nghiệp của mỗi cán bộ, công chức.

Yếu tố quyết định trước hết là vai trò nêu gương của người đứng đầu. Văn hóa công vụ không được hình thành bằng mệnh lệnh hành chính mà lan tỏa từ hành vi lãnh đạo. Khi người đứng đầu đề cao trách nhiệm, tính chuyên nghiệp và tinh thần phục vụ, những giá trị đó sẽ dần trở thành chuẩn mực của tổ chức.

Bên cạnh đó, cần đưa văn hóa công vụ vào hệ thống quản trị nhân sự thông qua các tiêu chí đánh giá, bổ nhiệm, khen thưởng và đào tạo. Khi văn hóa gắn với trách nhiệm và động lực nghề nghiệp, hành vi sẽ thay đổi theo hướng bền vững.

Đồng thời, cần xây dựng môi trường công vụ minh bạch, số hóa và có khả năng đo lường kết quả. Văn hóa công vụ chỉ thực sự có giá trị khi trở thành lựa chọn tự giác và hành vi thường xuyên của mỗi cán bộ trong quá trình phục vụ người dân và doanh nghiệp.

- Nhiều chuyên gia cho rằng, chất lượng phục vụ của bộ máy hành chính cũng là một yếu tố cấu thành năng lực cạnh tranh. Với ngành Công Thương, văn hóa công vụ có thể tạo ra những tác động gì đối với môi trường đầu tư, kinh doanh và niềm tin của doanh nghiệp?

TS. Lê Cao Thanh: Ngành Công Thương có mức độ tương tác rất cao với cộng đồng doanh nghiệp, từ công nghiệp, thương mại, xuất nhập khẩu, logistics đến hội nhập quốc tế. Vì vậy, chất lượng văn hóa công vụ của đội ngũ cán bộ không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý nhà nước mà còn tác động trực tiếp đến chi phí tuân thủ, niềm tin thị trường và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Xây dựng văn hóa công vụ trước hết góp phần tạo lập môi trường đầu tư, kinh doanh minh bạch và có khả năng dự báo. Doanh nghiệp luôn mong muốn một nền hành chính nhất quán, công bằng và phản hồi kịp thời. Khi đội ngũ cán bộ thực thi công vụ trên nguyên tắc liêm chính, chuyên nghiệp và trách nhiệm giải trình, doanh nghiệp sẽ giảm được chi phí thời gian, chi phí cơ hội và các rủi ro phát sinh trong quá trình thực hiện thủ tục hành chính.

Có thể nói, văn hóa công vụ chính là “hạ tầng thể chế mềm” của môi trường kinh doanh. Khi văn hóa phục vụ được nâng lên, niềm tin của doanh nghiệp sẽ gia tăng. Niềm tin đó chính là một trong những nguồn lực quan trọng cho phát triển kinh tế.

- Xin cảm ơn ông!