Văn hóa đọc - nền tảng mềm cho phát triển bền vững

Hưởng ứng Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam (21/4), nhiều hoạt động được tổ chức trên cả nước nhằm tôn vinh giá trị của sách, lan tỏa tinh thần đọc và khơi dậy trách nhiệm xây dựng thói quen đọc trong cộng đồng.

Tại Thư viện tỉnh, các gian hàng sách được trưng bày khoa học, sinh động trong Ngày Sách và Văn hóa đọc 2026.

Mỗi người là một “đại sứ” văn hóa đọc

Văn hóa đọc không hình thành một cách tự nhiên mà cần được vun đắp mỗi ngày, bắt đầu từ gia đình và nhà trường. Đối với học sinh, đọc sách không chỉ mở rộng tri thức mà còn phát triển tư duy phản biện, khả năng sáng tạo và bồi đắp tâm hồn. Với người lớn, sách là người bạn đồng hành giúp cập nhật kiến thức, cân bằng đời sống tinh thần.

Tại Ngày Sách và Văn hóa đọc TP Hồ Chí Minh năm 2026, Nhà văn Nguyễn Nhật Ánh, Đại sứ Văn hóa đọc 2025, chia sẻ: “Trong chúng ta, ai cũng có thể là đại sứ của văn hóa đọc, đặc biệt là cha mẹ trong mỗi gia đình. Trẻ em không hình thành thói quen đọc từ sự ép buộc, mà từ việc quan sát người lớn. Khi cha mẹ đọc sách, con cái sẽ dần xem việc đọc là một phần tự nhiên của đời sống”.

Trong bối cảnh công nghệ số phát triển mạnh mẽ, việc đọc không còn bó hẹp trong những trang sách truyền thống mà đã mở rộng sang không gian số với nhiều hình thức như sách điện tử, sách nói, thư viện số… Điều này vừa đặt ra yêu cầu mới, vừa mở ra cơ hội lớn để lan tỏa văn hóa đọc sâu rộng, linh hoạt hơn trong xã hội.

Bạn trẻ chăm chú đọc sách tại Ngày Sách và Văn hóa đọc 2026, cho thấy sách vẫn giữ được "sức hút" trong thời đại số.

Tuy nhiên, cùng với đó là một thực tế đáng lo ngại: Văn hóa đọc đang dần bị thu hẹp, đặc biệt trong giới trẻ. Sự lệ thuộc ngày càng lớn vào mạng xã hội và trò chơi trực tuyến khiến thời gian dành cho việc đọc ít đi. Theo khảo sát, người Việt Nam trung bình dành khoảng 6 giờ mỗi ngày cho Internet, chủ yếu để giải trí và lướt mạng xã hội, trong khi số lượng sách đọc bình quân chỉ khoảng 1 cuốn/năm - thấp hơn nhiều so với các quốc gia trong khu vực.

Đáng chú ý, hệ lụy không chỉ dừng ở việc mất thời gian. Thói quen tiếp nhận thông tin ngắn, nhanh, kích thích liên tục đang dần làm suy giảm khả năng tập trung, tư duy sâu và tính kiên trì - những năng lực cốt lõi mà việc đọc sách bền bỉ mang lại. Khi một bộ phận người trẻ khó ngồi đọc trọn vẹn một cuốn sách, cũng đồng nghĩa với việc nền tảng tri thức và năng lực tự học đang bị lung lay.

Học sinh háo hức tham quan, trải nghiệm các gian hàng sách sau giờ học.

Nhà văn Nguyễn Nhật Ánh cho rằng, để khôi phục và nuôi dưỡng văn hóa đọc, cần bắt đầu từ những điều giản dị trong gia đình và cộng đồng: “Cha mẹ, người lớn cần chủ động tạo thói quen đọc cho trẻ bằng cách làm gương, tặng sách, khuyến khích con em tiếp cận sách từ sớm. Bên cạnh đó, các đơn vị xuất bản cần chú trọng chất lượng nội dung, hạn chế sách giả; đồng thời phát triển hệ thống thư viện, tủ sách cộng đồng để mọi người, nhất là trẻ em vùng sâu, vùng xa có cơ hội tiếp cận tri thức”.

Xe thư viện lưu động về các xã, ấp vùng xa, tạo điều kiện để học sinh tiếp cận sách và hình thành thói quen đọc.

Trong hành trình xây dựng xã hội học tập, mỗi người đều có thể trở thành một “đại sứ” văn hóa đọc bằng những hành động nhỏ nhưng bền bỉ. Khi việc đọc trở thành thói quen tự nhiên trong đời sống, văn hóa đọc sẽ không chỉ được gìn giữ mà còn phát triển mạnh mẽ, góp phần nâng cao dân trí và làm giàu đời sống tinh thần xã hội.

Xây nền từ văn hóa đọc

Xác định văn hóa đọc là nền tảng của phát triển văn hóa, tỉnh Cà Mau đã và đang triển khai nhiều giải pháp đồng bộ: Phát triển hệ thống thư viện, xây dựng tủ sách cộng đồng, tổ chức ngày hội đọc sách, các cuộc thi, hoạt động ngoại khóa… qua đó từng bước hình thành thói quen đọc trong xã hội.

Thư viện trường học được đầu tư nhiều đầu sách, tạo không gian đọc thân thiện, thu hút học sinh.

Ông Nguyễn Quốc Thanh, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Cà Mau, cho biết: “Trong bối cảnh chuyển đổi số, tỉnh đẩy mạnh ứng dụng công nghệ vào phát triển văn hóa đọc. Thư viện điện tử, nền tảng đọc trực tuyến được khuyến khích sử dụng, giúp người dân tiếp cận tri thức mọi lúc, mọi nơi”.

Việc đặt văn hóa đọc ở vị trí nền tảng không chỉ nhằm nâng cao dân trí, mà còn góp phần hình thành nhân cách, lối sống lành mạnh, hướng con người đến các giá trị chân - thiện - mỹ. Khi mỗi cá nhân duy trì thói quen đọc, xã hội sẽ có thêm những công dân có tri thức, có trách nhiệm và khả năng thích ứng với thời đại.

Hoạt động ngoại khóa tại thư viện giúp học sinh tiểu học làm quen với sách, nuôi dưỡng tình yêu đọc từ sớm.

“Đây là hành trình dài. Nhưng nếu mỗi cơ quan, mỗi gia đình cùng chung tay, thế hệ trẻ Cà Mau hoàn toàn có thể phát triển toàn diện, không chỉ giỏi công nghệ mà còn giàu văn hóa, sâu về tư duy và đẹp về nhân cách. Tôi kêu gọi mỗi người hãy dành thời gian cho việc đọc, bắt đầu từ những cuốn sách phù hợp và duy trì thói quen mỗi ngày". Ông Nguyễn Quốc Thanh, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Cà Mau nhấn mạnh.

Với những bước đi cụ thể và định hướng rõ ràng, Cà Mau đang từng bước xây dựng môi trường văn hóa đọc lành mạnh, góp phần làm giàu đời sống tinh thần và thúc đẩy phát triển bền vững.