Văn hóa là nhịp cầu bền vững đưa quan hệ Việt Nam - Thái Lan tới tầm cao mới

Giao lưu văn hóa nghệ thuật giữa hai nước Việt Nam - Thái Lan

Trong quan hệ quốc tế hiện đại, có những chuyến thăm được nhìn nhận trước hết qua các văn kiện ký kết, các thỏa thuận hợp tác, những con số thương mại, đầu tư hay các cam kết chính trị. Nhưng cũng có những chuyến thăm mang ý nghĩa sâu xa hơn: Khơi dậy ký ức hữu nghị, làm mới niềm tin chiến lược, mở rộng không gian hợp tác và đặt nền móng cho một tương lai gắn bó hơn giữa các dân tộc. Chuyến thăm chính thức Thái Lan của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm lần này, theo tôi, thuộc về ý nghĩa đó.

Việt Nam và Thái Lan là hai quốc gia láng giềng gần gũi, cùng nằm trong không gian văn hóa Đông Nam Á, cùng chia sẻ khát vọng hòa bình, ổn định, phát triển và thịnh vượng. Trải qua gần 50 năm kể từ khi thiết lập quan hệ ngoại giao, quan hệ hai nước đã không ngừng được củng cố, mở rộng và đi vào chiều sâu, trở thành một trong những mối quan hệ năng động, hiệu quả trong ASEAN. Đặc biệt, việc hai nước nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược toàn diện năm 2025 là dấu mốc rất quan trọng, phản ánh mức độ tin cậy chính trị cao và quyết tâm chung của lãnh đạo hai nước trong việc đưa quan hệ song phương phát triển sâu sắc, thực chất hơn trong giai đoạn mới.

Điều đáng nói là quan hệ Việt Nam - Thái Lan không chỉ được xây dựng trên nền tảng lợi ích chiến lược, mà còn được nuôi dưỡng bởi những dòng chảy văn hóa và nhân dân rất bền bỉ. Hai dân tộc có sự gần gũi trong lối sống, trong tâm thức cộng đồng, trong tình cảm gia đình, trong sự trân trọng các giá trị truyền thống và trong khát vọng vươn lên của các quốc gia đang phát triển. Chính sự tương đồng ấy khiến quan hệ hai nước không khô cứng trong khuôn khổ ngoại giao, mà trở thành một mối quan hệ có hơi ấm của tình người, có chiều sâu của lịch sử và có sự lan tỏa trong đời sống xã hội.

Tôi đặc biệt chú ý đến vai trò của văn hóa trong quan hệ Việt Nam - Thái Lan. Nếu chính trị tạo nên khuôn khổ tin cậy, kinh tế tạo ra lợi ích đan xen, thì văn hóa chính là tầng sâu làm cho quan hệ ấy trở nên bền vững. Văn hóa giúp hai dân tộc hiểu nhau không chỉ bằng lý trí, mà còn bằng cảm xúc; không chỉ qua văn kiện, mà qua những câu chuyện, ký ức, di sản, lễ hội, ẩm thực, du lịch, nghệ thuật và những cuộc gặp gỡ đời thường giữa con người với con người.

Trong nhiều năm qua, hợp tác văn hóa, giáo dục, du lịch và giao lưu nhân dân giữa hai nước đã phát triển mạnh mẽ. Hai nước hiện có khoảng 20 cặp tỉnh, thành phố kết nghĩa; cộng đồng người Việt Nam tại Thái Lan là cầu nối hữu nghị quan trọng; đặc biệt, các Khu di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Thái Lan mang ý nghĩa lịch sử và tình cảm sâu sắc, góp phần vun đắp quan hệ hữu nghị truyền thống giữa nhân dân hai nước. Đó không chỉ là những địa chỉ lịch sử, mà còn là những không gian văn hóa - ngoại giao đặc biệt, nơi ký ức về Chủ tịch Hồ Chí Minh, về phong trào yêu nước của người Việt xa quê, về tình cảm của nhân dân Thái Lan dành cho Việt Nam được lưu giữ và truyền tiếp qua nhiều thế hệ.

Từ góc nhìn ấy, chuyến thăm lần này của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm có thể được xem là một cơ hội quan trọng để nâng hợp tác văn hóa - du lịch - giao lưu nhân dân lên một tầm mức mới. Chúng ta không chỉ cần nhiều hơn những tuần văn hóa, ngày văn hóa, chương trình biểu diễn nghệ thuật hay trao đổi đoàn, mà cần một cách tiếp cận chiến lược hơn: Biến văn hóa thành nguồn lực mềm của quan hệ song phương, biến du lịch thành con đường kết nối tâm hồn, biến giao lưu nhân dân thành nền tảng xã hội của Đối tác Chiến lược toàn diện.

Việt Nam và Thái Lan đều là những quốc gia có sức hấp dẫn văn hóa đặc biệt. Việt Nam có chiều sâu lịch sử, di sản, bản sắc cộng đồng, văn hóa làng xã, ẩm thực phong phú, các đô thị sáng tạo, những câu chuyện quốc gia giàu cảm xúc. Thái Lan có kinh nghiệm rất thành công trong xây dựng thương hiệu du lịch, quảng bá văn hóa đại chúng, phát triển công nghiệp sáng tạo và đưa bản sắc dân tộc trở thành sức hút quốc tế. Hai nước hoàn toàn có thể học hỏi, bổ sung cho nhau và cùng xây dựng những sản phẩm văn hóa - du lịch chung trong khu vực ASEAN.

Đó có thể là các tuyến du lịch kết nối di sản Việt Nam - Thái Lan - Mekong; các chương trình giao lưu thanh niên, sinh viên, nghệ sĩ, nhà sáng tạo; các liên hoan điện ảnh, âm nhạc, ẩm thực, thiết kế; các dự án hợp tác giữa bảo tàng, nhà hát, trường đại học, doanh nghiệp sáng tạo; các nền tảng số quảng bá văn hóa hai nước; các chương trình đưa du khách Thái Lan hiểu sâu hơn về văn hóa Việt Nam và đưa người Việt Nam khám phá Thái Lan không chỉ như một điểm đến du lịch, mà như một không gian văn hóa gần gũi trong ngôi nhà chung ASEAN.

Trong bối cảnh hiện nay, khi thế giới đang chứng kiến sự dịch chuyển mạnh mẽ của chuỗi cung ứng, sự cạnh tranh gay gắt về công nghệ, năng lượng, dữ liệu và nguồn nhân lực, chuyến thăm cũng được kỳ vọng mở ra những bước phát triển mới trong thương mại, đầu tư, logistics, kết nối chuỗi cung ứng, chuyển đổi số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, năng lượng tái tạo, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi công nghiệp. Nhưng điều quan trọng là chúng ta cần nhìn thấy mối liên hệ giữa các lĩnh vực ấy với văn hóa. Bởi không có chuyển đổi số thành công nếu thiếu văn hóa số; không có kinh tế xanh bền vững nếu thiếu văn hóa tôn trọng tự nhiên; không có đổi mới sáng tạo mạnh mẽ nếu thiếu một môi trường văn hóa khuyến khích dám nghĩ, dám làm, dám khác biệt; không có chuỗi cung ứng bền vững nếu thiếu niềm tin, đạo đức kinh doanh và trách nhiệm xã hội.

Nói cách khác, văn hóa không đứng bên lề của hợp tác kinh tế, mà nằm ở trung tâm của một mô hình phát triển mới. Văn hóa giúp kinh tế có bản sắc, giúp du lịch có chiều sâu, giúp đổi mới sáng tạo có cảm hứng, giúp hội nhập có sức hấp dẫn, giúp quan hệ giữa các quốc gia có nền móng lâu dài. Khi Việt Nam và Thái Lan cùng hướng tới chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, phát triển sáng tạo và nâng cao vị thế trong ASEAN, hợp tác văn hóa càng cần được coi là một trụ cột quan trọng, chứ không chỉ là lĩnh vực bổ trợ.

Tôi cho rằng chuyến thăm chính thức Thái Lan của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm lần này cũng gửi đi một thông điệp có ý nghĩa đối với ASEAN. Đó là thông điệp về một Việt Nam coi trọng láng giềng, coi trọng khu vực, coi trọng đoàn kết ASEAN và luôn mong muốn cùng các đối tác xây dựng một Đông Nam Á hòa bình, tự cường, thịnh vượng, có bản sắc. Việt Nam và Thái Lan, với vị trí, tiềm năng và vai trò của mình, có thể cùng nhau đóng góp nhiều hơn cho liên kết nội khối, cho hợp tác tiểu vùng Mekong, cho kết nối hạ tầng, du lịch, thương mại và giao lưu nhân dân trong khu vực.

Trong quan hệ quốc tế, có những nguồn vốn có thể đo đếm bằng tiền bạc, dự án, kim ngạch hay số lượng du khách. Nhưng cũng có những nguồn vốn không dễ đo đếm mà lại vô cùng quý giá: Đó là niềm tin, sự hiểu biết, thiện cảm và tình hữu nghị giữa nhân dân. Với Việt Nam và Thái Lan, nguồn vốn ấy đã được tích lũy qua nhiều thập niên, qua những trang lịch sử, qua cộng đồng người Việt tại Thái Lan, qua các địa phương kết nghĩa, qua những chuyến đi, những cuộc gặp, những ký ức văn hóa và những khát vọng chung.

Vì vậy, tôi kỳ vọng chuyến thăm lần này sẽ không chỉ tạo thêm động lực mới cho hợp tác chính trị, kinh tế, thương mại, đầu tư, mà còn làm cho nhịp cầu văn hóa giữa hai nước trở nên rộng hơn, sâu hơn, bền hơn. Khi văn hóa được đặt đúng vị trí, quan hệ Việt Nam - Thái Lan sẽ không chỉ mạnh về lợi ích, mà còn giàu về tình cảm; không chỉ rộng về hợp tác, mà còn sâu về niềm tin; không chỉ hướng tới các tầm cao mới của ngoại giao, mà còn chạm tới chiều sâu nhân văn của tình hữu nghị giữa hai dân tộc.

Đó cũng là nền tảng để Đối tác Chiến lược toàn diện Việt Nam - Thái Lan đi vào đời sống một cách thực chất: Bằng những con đường được kết nối, những chuỗi cung ứng được mở rộng, những dự án được triển khai, những dòng khách du lịch qua lại, những chương trình văn hóa được lan tỏa, những thế hệ trẻ hiểu nhau hơn, và quan trọng nhất, bằng niềm tin rằng hai dân tộc gần gũi trong lịch sử, tương đồng trong văn hóa và đồng hành trong tương lai có thể cùng nhau đóng góp cho một ASEAN đoàn kết, sáng tạo, nhân văn và thịnh vượng.