Văn hóa trong bầu cử - nền tảng để ý Đảng hòa cùng lòng Dân

Thông qua lá phiếu của cử tri, quyền lực của Nhân dân được thực thi, ý chí và nguyện vọng của xã hội được chuyển hóa thành cấu trúc quyền lực nhà nước, đồng thời củng cố niềm tin đối với các thiết chế dân chủ.

Tuyên truyền về ngày bầu cử tại xã Đan Phượng. Ảnh: Ngân Nguyễn

Nền tảng văn hóa chính trị cho hoạt động bầu cử

Trong bài phát biểu quan trọng tại Hội nghị toàn quốc quán triệt và triển khai công tác bầu cử, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu tổ chức thành công cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031. Cùng với mục tiêu bảo đảm tiến độ và chất lượng tổ chức, bài phát biểu đặt ra những vấn đề có chiều sâu về văn hóa chính trị trong quản trị quốc gia, đặc biệt là ba trụ cột: Văn hóa dân chủ, văn hóa đại diện và văn hóa công vụ.

Khi được kết nối thành một chỉnh thể, ba yếu tố này tạo nên nền tảng văn hóa chính trị cho hoạt động bầu cử. Nhờ đó, cuộc bầu cử không dừng lại ở việc hoàn thành các quy trình tổ chức, mà còn góp phần củng cố niềm tin xã hội, nâng cao chất lượng quản trị và thúc đẩy khát vọng phát triển đất nước.

Ở góc độ rộng hơn, bầu cử là quá trình xã hội thực hành quyền làm chủ, đồng thời là cơ chế hình thành đội ngũ đại diện của Nhân dân trong bộ máy nhà nước. Trong quá trình đó, văn hóa dân chủ được bồi đắp, trách nhiệm công vụ được củng cố và mối quan hệ giữa Nhà nước với Nhân dân được làm sâu sắc.

Khi lá phiếu trở thành tiếng nói của xã hội

Một trong những thông điệp cốt lõi được Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh là nguyên lý nền tảng của chế độ: “Mọi quyền lực đều thuộc về Nhân dân; Nhà nước ta là của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân”. Nguyên lý này có giá trị pháp lý rõ ràng, đồng thời phản ánh chiều sâu văn hóa của nền chính trị - đó là văn hóa dân chủ.

Trong đời sống chính trị hiện đại, dân chủ được thể hiện qua hệ thống thiết chế và quy trình. Tuy nhiên, nền dân chủ chỉ thực sự vận hành hiệu quả khi các thiết chế ấy được nuôi dưỡng bằng ý thức trách nhiệm của công dân. Vì vậy, lá phiếu của cử tri mang ý nghĩa vượt lên phạm vi quyền hiến định; nó phản ánh trình độ văn hóa chính trị của xã hội trong việc thực hành quyền lực Nhân dân.

Khi một cử tri bước vào phòng bỏ phiếu và cân nhắc lựa chọn người đại diện, họ đang tham gia vào quá trình định hình tương lai của đất nước. Mỗi lá phiếu chứa đựng sự ủy thác quyền lực, sự gửi gắm niềm tin và trách nhiệm đối với cộng đồng. Chính vì vậy, mức độ trưởng thành của nền dân chủ không thể chỉ đánh giá bằng tỉ lệ cử tri tham gia bầu cử. Điều quan trọng hơn là chất lượng tham gia của xã hội.

Một nền dân chủ phát triển đòi hỏi cử tri hiểu rõ quyền và nghĩa vụ của mình, chủ động tìm hiểu chương trình hành động của ứng cử viên, theo dõi các cuộc tiếp xúc cử tri và đưa ra lựa chọn dựa trên lợi ích chung của quốc gia.

Trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ, văn hóa dân chủ gắn chặt với trách nhiệm trong tiếp nhận và xử lý thông tin. Không gian mạng đã trở thành một kênh quan trọng để công dân tiếp cận thông tin chính trị, thảo luận các vấn đề xã hội và bày tỏ quan điểm. Tuy nhiên, sự lan truyền của tin giả và thông tin sai lệch cũng đặt ra những thách thức mới.

Điều đó đòi hỏi mỗi công dân phải có năng lực phân tích và sàng lọc thông tin một cách có trách nhiệm, phân biệt rõ nguồn tin chính thống với những thông tin chưa được kiểm chứng. Trong kỷ nguyên số, văn hóa dân chủ gắn liền với trách nhiệm phát ngôn, tôn trọng sự thật và hành xử trong khuôn khổ pháp luật.

Song hành với văn hóa dân chủ là văn hóa đại diện - yếu tố bảo đảm để hệ thống chính trị phản ánh đúng cấu trúc của xã hội. Khi Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh: Quốc hội và HĐND các cấp phải là “diện mạo sinh động của khối đại đoàn kết toàn dân tộc”, điều đó hàm ý rằng sự thống nhất xã hội được hình thành từ sự hòa hợp của nhiều tiếng nói khác nhau.

Việc bảo đảm cơ cấu hợp lý giữa đại biểu trẻ, đại biểu nữ, đại biểu dân tộc thiểu số, trí thức, công nhân, nông dân, doanh nhân, văn nghệ sĩ hay chức sắc tôn giáo giúp các tầng lớp xã hội được đại diện trong quá trình hoạch định chính sách. Nhờ đó, các quyết sách của Nhà nước có điều kiện phản ánh đầy đủ lợi ích của cộng đồng.

Tuy nhiên, văn hóa đại diện không thể chỉ đánh giá bằng các con số cơ cấu, mà yếu tố quan trọng hơn nằm ở chất lượng đối thoại xã hội trong quá trình lựa chọn đại biểu. Các hội nghị hiệp thương, tiếp xúc cử tri hay các diễn đàn thảo luận chính sách cần trở thành không gian trao đổi cởi mở, nơi những quan điểm khác nhau được lắng nghe, tôn trọng. Chính trong quá trình đối thoại đó, sự đồng thuận xã hội được hình thành. Khi người dân cảm nhận rằng tiếng nói của mình có giá trị và được tiếp nhận, niềm tin đối với hệ thống chính trị sẽ được củng cố. Ngược lại, nếu thiếu cơ chế lắng nghe và phản hồi, khoảng cách giữa Nhà nước và Nhân dân có thể gia tăng.

Văn hóa đại diện còn thể hiện ở cách Nhà nước xử lý các kiến nghị và khiếu nại của công dân. Việc giải quyết kịp thời những vấn đề tồn đọng phản ánh tinh thần pháp quyền, nơi quyền kiến nghị của người dân được tôn trọng và các bức xúc xã hội được giải quyết bằng đối thoại và pháp luật. Khi văn hóa dân chủ và văn hóa đại diện phát triển đồng bộ, lá phiếu của cử tri sẽ trở thành tiếng nói thực chất của xã hội.

Văn hóa công vụ: Chuẩn mực đạo đức của quyền lực được ủy thác

Nếu văn hóa dân chủ tạo nền tảng và văn hóa đại diện hình thành diện mạo của cơ quan dân cử, thì văn hóa công vụ quyết định chất lượng của quyền lực sau bầu cử.

Quyền lực mà Nhân dân trao qua lá phiếu chỉ phát huy giá trị khi được thực thi bởi những con người có đủ phẩm chất và năng lực. Vì vậy, việc lựa chọn đại biểu phải gắn với yêu cầu bảo đảm chất lượng đội ngũ cán bộ tham gia vào bộ máy nhà nước.

Trong bài phát biểu của mình, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu kiên quyết loại bỏ ngay từ đầu những người có biểu hiện cơ hội chính trị, tham vọng quyền lực, bè phái, cục bộ hoặc uy tín thấp. Đây là vấn đề nhân sự, đồng thời phản ánh chuẩn mực văn hóa của quyền lực nhà nước.

Văn hóa công vụ là hệ giá trị dựa trên kỷ cương, liêm chính và tinh thần phụng sự Tổ quốc, phục vụ Nhân dân. Người cán bộ cần có năng lực chuyên môn, bản lĩnh chính trị và trách nhiệm trước Nhân dân. Trong môi trường quản trị hiện đại, khi mọi hoạt động của bộ máy nhà nước đều chịu sự giám sát của xã hội, phẩm chất đạo đức của cán bộ trở thành yếu tố quyết định niềm tin của người dân.

Thực tiễn chính trị Việt Nam cho thấy, niềm tin xã hội được hình thành từ hành động cụ thể của đội ngũ cán bộ. Khi đại biểu thực sự lắng nghe cử tri, dám nêu lên những vấn đề còn tồn tại và kiên trì theo đuổi giải pháp vì lợi ích chung, họ trở thành cầu nối giữa Nhà nước và Nhân dân. Ngược lại, nếu đại biểu xa rời thực tiễn hoặc đặt lợi ích cá nhân lên trên lợi ích chung, quyền lực được ủy thác sẽ mất đi ý nghĩa ban đầu. Vì vậy, hình mẫu đại biểu trong giai đoạn phát triển mới cần hội tụ nhiều yếu tố: Năng lực tham gia lập pháp, khả năng giám sát, tư duy chính sách và tầm nhìn phát triển.

Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và hội nhập quốc tế sâu rộng, trách nhiệm của các đại biểu càng lớn hơn. Họ tham gia vào quá trình hoạch định chính sách có tác động lâu dài đối với tương lai phát triển quốc gia. Văn hóa công vụ vì thế trở thành nền tảng để bộ máy nhà nước vận hành hiệu quả. Một nền hành chính hiện đại cần được dẫn dắt bởi những con người có trách nhiệm, kỷ luật và tinh thần phụng sự.

Từ góc nhìn đó có thể thấy, một cuộc bầu cử thành công không thể chỉ đánh giá bằng việc hoàn tất các thủ tục pháp lý hay đạt tỉ lệ cử tri tham gia cao. Giá trị sâu xa của bầu cử nằm ở việc góp phần bồi đắp văn hóa dân chủ trong xã hội, củng cố văn hóa đại diện của hệ thống chính trị và xây dựng văn hóa công vụ trong bộ máy nhà nước. Khi ba yếu tố này gắn kết với nhau, mỗi lá phiếu trở thành biểu tượng của niềm tin xã hội, trách nhiệm công dân và khát vọng phát triển đất nước.

Khi một công dân đặt lá phiếu vào hòm phiếu, ý chí của Nhân dân được chuyển hóa thành quyền lực nhà nước. Chính từ đó, “ý Đảng hòa cùng lòng Dân”, cùng hướng tới mục tiêu xây dựng một nước Việt Nam dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội như Đại hội XIV đã xác định.

Tiến sĩ Phạm Ngọc Hùng