Văn hóa truyền thống góp phần củng cố khối đại đoàn kết dân tộc

Trong lễ hội Oóc Om Bóc, ngoài nghi lễ thả đèn, cúng trăng… thì đua ghe Ngo luôn được đồng bào Khmer háo hức chờ đợi nhất. Hoạt động này gắn liền với sự hình thành và phát triển của dân tộc Khmer, phản ánh ước nguyện về một cuộc sống an thịnh, tinh thần đoàn kết, biểu trưng sức mạnh. (Ảnh: Trung Hiếu/TTXVN)

Văn hóa không chỉ là nền tảng tinh thần của xã hội, còn là nguồn lực nội sinh quan trọng, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, bảo vệ Tổ quốc.

Việc bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống gắn với phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng đang mở ra những hướng đi thiết thực, góp phần xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc trong kỷ nguyên mới.

Bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống

Là một tỉnh miền núi, biên giới phía Bắc, Tuyên Quang có diện tích tự nhiên khoảng 13.795,6km², dân số gần 1,9 triệu người; là địa bàn sinh sống của hơn 40 dân tộc. Sự đa dạng về thành phần dân tộc đã tạo nên một không gian văn hóa vô cùng phong phú, với nhiều phong tục, tập quán, lễ hội, tiếng nói, chữ viết, nghệ thuật dân gian, tri thức bản địa và nghề thủ công truyền thống đặc sắc.

Toàn tỉnh hiện có 53 di sản văn hóa phi vật thể được đưa vào Danh mục quốc gia về di sản văn hóa phi vật thể; 794 di tích lịch sử-văn hóa, danh lam thắng cảnh, trong đó có 3 di tích quốc gia đặc biệt, 215 di tích xếp hạng cấp quốc gia, 308 di tích xếp hạng cấp tỉnh.

Thực tiễn thời gian qua cho thấy, công tác quản lý, bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa, lịch sử cách mạng trên địa bàn tỉnh luôn được quan tâm. Vai trò của cộng đồng từng bước được phát huy mạnh mẽ thông qua việc tích cực tham gia bảo vệ cảnh quan, cung cấp tư liệu, lưu giữ ký ức lịch sử, tổ chức các hoạt động tri ân, truyền dạy các giá trị văn hóa truyền thống.

Đặc biệt, việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, số hóa tư liệu và đổi mới hình thức tuyên truyền đã mở ra những phương thức tiếp cận di sản thuận lợi, sinh động, hiệu quả hơn, nhất là đối với thế hệ trẻ.

Tại Gia Lai, việc bảo tồn Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên cũng cho thấy mối quan hệ chặt chẽ giữa gìn giữ di sản và củng cố đoàn kết cộng đồng. Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên được Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hợp quốc (UNESCO) công nhận là “Kiệt tác truyền khẩu và di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại” (năm 2005), sau đó được ghi danh vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại (năm 2008).

Di sản không chỉ có giá trị nghệ thuật mà còn gắn với hệ thống tri thức, nghi lễ, tín ngưỡng, phong tục và các quy tắc ứng xử được lưu truyền trong đời sống của các dân tộc Bahnar, Jrai, H’rê và Chăm H’roi.

Di sản văn hóa Không gian văn hóa Cồng chiêng Tây Nguyên được UNESCO ghi danh là Kiệt tác truyền khẩu và di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại năm 2005, năm 2008 được chuyển sang danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. (Ảnh: TTXVN)

Tỉnh ủy Gia Lai đã ban hành Đề án bảo tồn và phát huy giá trị di sản Không gian văn hóa cồng chiêng giai đoạn 2026-2030. Nhờ sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo đó, ở tỉnh Gia Lai, đồng bào Bahnar, Jrai, H’rê, Chăm H’roi đã thực sự là những cộng đồng chủ thể quan trọng trong gìn giữ, phát triển không gian văn hóa cồng chiêng.

Hiện Gia Lai có 7 Nghệ nhân Nhân dân, 67 Nghệ nhân Ưu tú trong lĩnh vực di sản văn hóa phi vật thể. Cùng với đó, toàn tỉnh có 1.097 người có uy tín, già làng, trưởng thôn, nghệ nhân dân gian. Đội ngũ già làng, người có uy tín giữ vai trò quan trọng trong việc kết nối cộng đồng với cấp ủy, chính quyền, vận động người dân thực hiện chủ trương, chính sách, hòa giải mâu thuẫn, giải quyết các vấn đề phát sinh tại cơ sở.

Ở khu vực biên giới và hải đảo, việc bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống còn có ý nghĩa quan trọng đối với xây dựng cộng đồng đoàn kết, ổn định xã hội và bảo vệ chủ quyền lãnh thổ. An Giang - vùng đất địa đầu Tây Nam Tổ quốc, là địa bàn mang tính chiến lược đặc biệt về quốc phòng, an ninh và đối ngoại. Đây là nơi hội tụ, giao thoa của bốn dân tộc: Kinh, Khmer, Chăm, Hoa cùng hệ thống đức tin, tôn giáo đa dạng, phong phú như: Phật giáo, Phật giáo Nam tông, Phật giáo Hòa Hảo, Hồi giáo Islam, Công giáo, Tin lành, Cao Đài...

Mỗi cộng đồng có những giá trị văn hóa riêng, nhưng đều có thể đóng góp vào việc hình thành sức mạnh chung thông qua tinh thần yêu nước, tương thân tương ái, ý thức tự lực, tự cường và trách nhiệm với cộng đồng. Những năm qua, An Giang chú trọng bảo tồn, trùng tu di tích lịch sử-văn hóa, hỗ trợ các làng nghề truyền thống. Các tổ chức tôn giáo hoạt động theo đúng hiến chương và quy định pháp luật.

Tinh thần "Tốt đời, đẹp đạo," chung tay xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh được lan tỏa mạnh mẽ. Các mô hình bếp ăn từ thiện, xe chuyển bệnh miễn phí, xây cầu nông thôn do các tổ chức tôn giáo thực hiện đã đóng góp hàng trăm tỷ đồng/năm cho công tác an sinh xã hội.

Từ thực tiễn ở các địa phương cho thấy dù biểu hiện dưới những hình thức khác nhau, các giá trị văn hóa truyền thống góp phần nuôi dưỡng tinh thần đoàn kết, nâng cao ý thức cộng đồng và tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững.

Phát huy giá trị văn hóa truyền thống thành sức mạnh nội sinh

Theo Tiến sỹ Nguyễn Mạnh Quang, Phó Trưởng Ban Dân tộc và Tôn giáo, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Đảng ta luôn nhất quán quan điểm phát triển gắn kết hài hòa giữa văn hóa và kinh tế, xác định kết hợp chặt chẽ giữa phát triển kinh tế với phát triển văn hóa, thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội trong từng bước, từng chính sách. Các chủ trương, đường lối của Đảng về phát triển văn hóa đều hướng tới việc lan tỏa, gia tăng giá trị văn hóa trong các hoạt động kinh tế, thúc đẩy sự phát triển hài hòa giữa văn hóa và kinh tế, góp phần bảo đảm sự phát triển bền vững của đất nước.

Thực hiện chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách của Nhà nước hệ thống chính trị các cấp đã tích cực vận động các tầng lớp nhân dân thực hiện phát triển toàn diện, đồng bộ các lĩnh vực văn hóa, bảo đảm vừa phát huy những giá trị tốt đẹp của dân tộc, vừa tiếp thu những tinh hoa văn hóa nhân loại, tạo động lực phát triển kinh tế-xã hội, hội nhập quốc tế; xây dựng môi trường văn hóa toàn diện ở gia đình, nhà trường, cộng đồng dân cư, trong các cơ quan Đảng, Nhà nước, đoàn thể, doanh nghiệp để văn hóa thực sự là động lực, đột phá phát triển kinh tế-xã hội, hội nhập quốc tế phát triển sức mạnh nội sinh của dân tộc trên cơ sở phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế.

Lễ hội Katê của đồng bào Chăm theo đạo Bàlamôn ở tỉnh Bình Thuận với ý nghĩa tưởng nhớ đến các vị thần và cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng thuận lợi, cầu mong cho sự hòa hợp lứa đôi, sự sinh sôi nảy nở của con người và vạn vật. Ả(nh: Duy Khương/TTXVN)

Nhờ phát huy truyền thống văn hóa đoàn kết, cần cù, sáng tạo, nỗ lực đổi mới, phấn đấu bền bỉ, liên tục của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân ta, từ một đất nước nghèo nàn, cơ sở vật chất-kỹ thuật, kết cấu hạ tầng kinh tế-xã hội lạc hậu, đến nay nước ta đã vươn lên trở thành nước đang phát triển, có thu nhập trung bình; văn hóa-xã hội tiếp tục phát triển, đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân ngày càng được cải thiện.

Điều này đã minh chứng rõ ràng tinh thần yêu nước, yêu quê hương nồng nàn, lòng tự tôn dân tộc của từng cộng đồng, từng dân tộc và toàn thể nhân dân Việt Nam trên cơ sở giữ gìn, bảo tồn và phát triển văn hóa gắn với phát triển kinh tế nhằm thực hiện khát vọng phát triển đất nước hùng cường, thịnh vượng.

Để giữ gìn, bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc trở thành sức mạnh nội sinh, phát triển kinh tế thực hiện 2 mục tiêu của Đảng đề ra, Tiến sỹ Nguyễn Mạnh Quang cho rằng cần phát huy sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị, quán triệt quan điểm phát triển kinh tế đồng bộ với phát triển văn hóa, thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội, tạo nguồn lực nội sinh, động lực đột phá để thực hiện thành công các mục tiêu phát triển đất nước đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Các cấp, ngành lồng ghép hoạt động bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa trong triển khai chiến lược phát triển văn hóa, phát triển kinh tế (nhất là ngành du lịch); tiếp tục thực hiện hiệu quả cơ chế Nhà nước đặt hàng doanh nghiệp hoặc tổ chức xã hội để đa dạng hóa, nâng cao chất lượng các sản phẩm văn hóa, đáp ứng yêu cầu nâng cao dân trí, xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh; đẩy mạnh phát triển các mô hình kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, kinh tế số, góp phần bảo vệ môi trường và thích ứng linh hoạt, hiệu quả với biến đổi khí hậu.

Bên cạnh đó, cần phát huy vai trò của các tổ chức chính trị-xã hội, các tổ chức xã hội nghề nghiệp, các doanh nghiệp trong việc tổ chức, tham gia các hoạt động cung cấp dịch vụ sự nghiệp công ở các lĩnh vực văn hóa-xã hội; phát triển mạnh mẽ các dịch vụ xã hội vận hành theo nguyên tắc phi lợi nhuận, góp phần nâng cao đời sống toàn diện cho người dân; tăng cường ứng dụng khoa học, công nghệ trong sáng tạo, sản xuất, phổ biến, lưu giữ các sản phẩm, dịch vụ văn hóa; đổi mới hoạt động quảng bá thương hiệu sản phẩm, dịch vụ văn hóa, thương hiệu doanh nghiệp văn hóa Việt Nam; nâng cao khả năng tiếp cận, sử dụng các sản phẩm, dịch vụ văn hóa của công chúng.

Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực, nhất là nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực văn hóa. Đẩy mạnh các hoạt động hợp tác quốc tế để trao đổi kinh nghiệm nâng cao hiệu quả phát triển kinh tế đồng bộ với văn hóa, góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của đất nước trong kỷ nguyên mới./.