Văn hóa ứng xử nơi công cộng: Chuyện nhỏ hay vấn đề lớn?

Giúp đỡ người già trên xe buýt là một cử chỉ đẹp. Ảnh: AI

Với những người văn minh, ý thức, trách nhiệm, hiểu biết thì mọi hành vi, thái độ, tình cảm cá nhân tại nơi công cộng đều được điều tiết, hành xử có chọn lọc, không theo thói quen.

Chuyện nhỏ nhưng không đẹp trong mắt người văn minh

Nơi công cộng là nơi sinh hoạt chung của nhiều người. Để bảo vệ, giữ gìn nơi công cộng và hoạt động nơi công cộng an toàn, văn minh, văn hóa, ngoài đơn vị quản lý nơi công cộng đặt ra các nội quy, quy chế riêng, người thụ hưởng còn phải bị ràng buộc thêm các quy định pháp luật chung, đạo đức xã hội khác.

Chính vì vậy, khi hành xử không đúng, không chuẩn mực tại nơi công cộng, không ít người biện minh cho hành vi đó chỉ là thói quen cá nhân, là chuyện nhỏ, cá nhân nhận thức được cái sai của mình, nhưng vì nơi đây không nhìn thấy bảng quy định hoặc xa nơi quy định, không có người nhìn thấy nên hành vi đó không đến mức gây hại cho ai...

Chị Phạm Lê Huyền Dịu (ở phường Tam Hiệp, tỉnh Đồng Nai) kể: Công viên là nơi công cộng để mọi người tản bộ, cùng hưởng thụ không gian chung mỗi ngày. Tuy nhiên, vẫn có những cặp đôi bày tỏ tình cảm nơi công cộng, vứt rác vào gốc cây, dưới ghế đá… Thế nhưng, họ vẫn hồn nhiên cho rằng đó chỉ là chuyện nhỏ.

Những tuyến đường nông thôn mới, những con hẻm nhỏ nơi đô thị có thời gian lầy lội, bụi mù, nhưng vì điều kiện kinh tế của dân cư, khả năng chu toàn của địa phương còn khó khăn nên chưa có giải pháp khắc phục. Tuy nhiên, qua các phong trào thi đua xây dựng nông thôn mới, nông thôn mới nâng cao, nông thôn mới kiểu mẫu và đô thị văn minh, người dân cùng với cộng đồng, chính quyền địa phương đã chuyển hóa thành những tuyến đường sáng, xanh, sạch, đẹp, an toàn, không chỉ thuận tiện cho việc đi lại mà còn tạo cảnh quan chung cho cộng đồng. Vậy mà vẫn có người cố tình vứt những bịch rác nhỏ và theo thời gian hình thành bãi rác tự phát ven đường, dù chính quyền địa phương đã cắm biển cảnh báo “cấm bỏ rác”.

Ông Nguyễn Văn Đạo (ở khu phố Ruộng Lớn, phường Bảo Vinh, tỉnh Đồng Nai) chia sẻ: Đường nội đồng được xây dựng bê tông xi măng sẽ tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất, đi lại, vận chuyển. Vậy nhưng, vẫn có người vô tâm chọn những góc khuất lén lút bỏ rác xuống ruộng, xuống mương nước. Họ xem đó chỉ là chuyện nhỏ.

Cần chế tài nhằm thay đổi hành vi

Việc ứng xử thiếu văn hóa nơi công cộng có thể là chuyện nhỏ của người này nhưng bị người khác xem là thô bạo, chuyện lớn cần phải được uốn nắn, loại bỏ ngay. Biện pháp tốt nhất nhằm ngăn chặn, hạn chế thói quen, loại bỏ nếp nghĩ, hành vi ứng xử thiếu văn hóa, thô bạo nơi công cộng là xử lý thật nghiêm người vi phạm theo các quy định của pháp luật.

Luật sư Nguyễn Thanh Tấn, Đoàn Luật sư tỉnh Đồng Nai cho biết: Trong xử phạt vi phạm hành chính, pháp luật cũng đã phân biệt rất rõ đâu là hành vi vi phạm có tính chất thông thường, ít nghiêm trọng để tiến hành nhắc nhở, phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền mức thấp nhất. Riêng với các hành vi có tính chất, mức độ gây hậu quả nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng, tái phạm thì sẽ bị phạt tiền mức cao hơn.

Chẳng hạn, tại Nghị định số 282/2025/NĐ-CP, ngày 30-10-2025 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh, trật tự, an toàn xã hội; phòng, chống tệ nạn xã hội; phòng, chống bạo lực gia đình có quy định: Phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 500 ngàn đồng đến 1 triệu đồng đối với các hành vi: Thả rông động vật nuôi trong đô thị hoặc nơi công cộng; Để vật nuôi, cây trồng hoặc các vật khác xâm lấn lòng đường, vỉa hè, vườn hoa, sân chơi, đô thị, nơi sinh hoạt chung trong khu dân cư, khu đô thị; không thực hiện các quy định về giữ yên tĩnh của cơ sở khám, chữa bệnh, nhà điều dưỡng, trường học hoặc ở những nơi khác có quy định phải giữ yên tĩnh chung…

Cũng theo luật sư Nguyễn Thanh Tấn, tái phạm trong vi phạm hành chính là việc cá nhân, tổ chức đã bị ra quyết định xử phạt vi phạm hành chính nhưng chưa hết thời hạn mà lại thực hiện hành vi vi phạm hành chính và đã bị xử phạt. Theo nguyên tắc xử phạt vi phạm hành chính, tái phạm được coi là tình tiết tăng nặng, dẫn đến mức phạt thường cao hơn. Do đó, việc ứng xử thiếu văn hóa nơi công cộng không nên coi là chuyện nhỏ khi liên tục tái phạm hoặc đã bị nhắc nhở, cảnh cáo hoặc xử phạt trước đó nhưng vẫn tiếp tục tái diễn hành vi vi phạm.

Ðoàn Phú