Văn học nghệ thuật TP. Hồ Chí Minh: Nửa thế kỷ hội tụ và lan tỏa

Nghĩa tình - sáng tạo - tiên phong

Trong suốt 50 năm qua, nền văn học nghệ thuật tại TP. Hồ Chí Minh đã đồng hành cùng nhịp đập của lịch sử. Đó là quá trình đi từ những ngày kiến thiết đất nước sau thống nhất, bước qua giai đoạn “xé rào” đổi mới và tiến vào kỷ nguyên hội nhập toàn cầu. Hoạt động văn hóa nghệ thuật của thành phố luôn thể hiện tinh thần tiên phong trong đổi mới, sáng tạo nhưng vẫn kiên định giữ vững bản sắc, bám sát đường lối, chủ trương của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước trong từng giai đoạn.

Trong suốt 50 năm qua, văn học nghệ thuật tại thành phố mang tên Bác đã đồng hành cùng nhịp đập của lịch sử, ghi dấu nhiều thành tựu nổi bật. Nguồn: TH

Nhìn lại chặng đường đầu tiên đầy thử thách, tại Hội nghị tổng kết 50 năm văn học nghệ thuật TP. Hồ Chí Minh, Phó Chủ tịch Liên hiệp Các hội Văn học nghệ thuật TP. Hồ Chí Minh kiêm Chủ tịch Hội Điện ảnh TP. Hồ Chí Minh Dương Cẩm Thúy xúc động nhắc về dấu ấn của “binh chủng đặc biệt”. Đó chính là những văn nghệ sĩ đã kề vai sát cánh, đồng hành cùng các đoàn quân tiến về giải phóng Sài Gòn trong mùa Xuân năm 1975 lịch sử. Sau ngày chính thức mang tên Bác, nhờ sự củng cố kịp thời của Nhà nước đối với hệ thống thiết chế văn hóa, thành phố đã hình thành đội ngũ sáng tác phong phú. Từ đây, mở ra chặng đường phát triển mới, thành phố trở thành nơi thăng hoa của nhiều tài năng nghệ thuật.

Nguồn cảm hứng lớn về hành trình ấy cùng sự sung sức của đội ngũ văn nghệ sĩ đã kết tinh thành nhiều tác phẩm văn học nghệ thuật ấn tượng, đặc sắc. Âm nhạc đóng góp lớn vào công cuộc cổ vũ xây dựng thành phố với các ca khúc: Mùa xuân trên Thành phố Hồ Chí Minh, Thành phố tình yêu và nỗi nhớ… Điện ảnh với những tác phẩm Cánh đồng hoang, Ván bài lật ngửa, Biệt động Sài Gòn, Vị đắng tình yêu... Sân khấu kịch nói ghi dấu “thế hệ vàng” NSND Kim Cương, Kim Xuân, Thành Lộc... Nghệ thuật cải lương, hát bội gặt hái thành tựu qua các vở Tiếng trống Mê Linh, Người ven đô, Lê Công kỳ án với tên tuổi NSND Bạch Tuyết, Lệ Thủy, Minh Vương, Hữu Danh…

Dưới lăng kính của văn học nghệ thuật, tinh hoa di sản, khát vọng vươn lên, tinh thần nghĩa khí và lòng bao dung của con người thành phố được soi chiếu, hội tụ và tỏa sáng. Giờ đây, dòng chảy ấy lại lan tỏa, nhập thêm những mạch ngầm mới, vừa tiếp nối chiều sâu lịch sử, văn hóa của vùng đất Gia Định xưa, vừa hội tụ những giá trị từ không gian phát triển mở rộng với Bình Dương, Bà Rịa - Vũng Tàu và Côn Đảo. Nói như Chủ tịch Hội Nhà văn TP. Hồ Chí Minh, nhà văn Trịnh Bích Ngân, “tất cả đều thấm đẫm tinh thần ‘nghĩa tình - sáng tạo - tiên phong’ của văn hóa phương Nam”.

Động lực bứt phá trong kỷ nguyên mới

Lĩnh vực văn học, nghệ thuật luôn giữ vai trò huyết mạch trong đời sống tinh thần, góp phần bồi đắp bản sắc văn hóa của đô thị mang tên Bác. Thành quả rực rỡ sau nửa thế kỷ vươn mình bắt nguồn từ định hướng xuyên suốt và chính sách đầu tư bài bản của Đảng bộ, chính quyền thành phố.

Dấu ấn rõ nét nhất là hệ thống thiết chế văn hóa không ngừng được hoàn thiện, chuyển từ việc tận dụng cơ sở cũ sang quy hoạch, xây mới hàng loạt công trình trọng điểm. Nhà hát Kịch Trần Hữu Trang, Rạp Xiếc và biểu diễn đa năng Phú Thọ, Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh hay Bảo tàng Mỹ thuật TP. Hồ Chí Minh… không chỉ là điểm đến của công chúng khu vực trung tâm mà còn nối dài cánh tay, đưa văn hóa, nghệ thuật lan tỏa sâu rộng đến các vùng ven, ngoại thành.

Phát triển văn học nghệ thuật ở TP. Hồ Chí Minh không dừng lại ở việc gìn giữ truyền thống mà cởi mở, sáng tạo gắn với chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa. Nguồn: TU TPHCM

Hoạt động sáng tác được đẩy mạnh thông qua các cuộc thi, giải thưởng văn học - nghệ thuật, phong trào vận động sáng tạo, cùng nhiều chương trình nghệ thuật phục vụ nhiệm vụ chính trị, hướng về biên giới, hải đảo và kiều bào... Các chính sách tri ân, chăm lo cho văn nghệ sĩ lớn tuổi, có hoàn cảnh khó khăn và vinh danh những cá nhân tiêu biểu được duy trì thường xuyên. Hoạt động quảng bá, giao lưu quốc tế ngày càng mở rộng, đưa hình ảnh văn hóa TP. Hồ Chí Minh và Việt Nam vươn ra thế giới.

Bước vào thời đại mới, phát triển văn học nghệ thuật không dừng lại ở việc gìn giữ truyền thống mà cởi mở, sáng tạo gắn với chiến lược thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa. Luồng sinh khí mới đang hiện diện trên nhiều lĩnh vực khi thành phố đẩy mạnh chủ trương xã hội hóa, tạo điều kiện cho các cá nhân, đơn vị đầu tư không gian sáng tạo, tạo ra các sản phẩm văn học, nghệ thuật mang sắc thái riêng...

Nhận định về bước chuyển mình này, Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP. Hồ Chí Minh Nguyễn Thị Thanh Thúy cho biết, thông qua Đề án Phát triển Công nghiệp văn hóa đến năm 2030, Thành phố đặt mục tiêu chiến lược: gắn kết công nghiệp văn hóa với định hướng xây dựng đô thị sáng tạo. Đây là chìa khóa để TP. Hồ Chí Minh vươn lên thành trung tâm văn hóa lớn của Đông Nam Á, định hình các thương hiệu Thành phố Điện ảnh, Thành phố Lễ hội, từng bước tham gia vào mạng lưới siêu đô thị trong nền kinh tế sáng tạo toàn cầu.

Kỷ niệm 50 năm ngày thành phố chính thức vinh dự mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng là lời khẳng định mạnh mẽ: Văn học nghệ thuật đã và đang thực sự trở thành “sức mạnh mềm”, là nền tảng tinh thần vững chắc để thành phố nuôi dưỡng niềm tự hào, khơi dậy khát vọng cống hiến, hướng tới vị thế đô thị toàn cầu, đóng góp vào công cuộc phát triển quốc gia trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.