Văn kiện Hà Nội đề cao vai trò cộng đồng trong bảo vệ tính xác thực của di sản

Hội nghị diễn ra từ ngày 27/9 đến 1/10 tại Hà Nội và Ninh Bình, do Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam, Bộ VHTT&DL, UBND thành phố Hà Nội, UBND thành phố Ninh Bình phối hợp với Trung tâm Di sản Thế giới và Văn phòng UNESCO tại Hà Nội tổ chức.

Quang cảnh diễn ra sự kiện. Ảnh: Bộ VHTT&DL

Sự kiện quy tụ các nhà quản lý, chuyên gia, nhà nghiên cứu và đại diện cộng đồng trong khu vực, cùng trao đổi những vấn đề đặt ra đối với công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản. Tại phiên bế mạc, các đại biểu đã thảo luận, hoàn thiện và thông qua Văn kiện Hà Nội về Di sản và Tính xác thực.

Phát biểu tại phiên bế mạc, Thứ trưởng Bộ VHTT&DL Hoàng Đạo Cương, Phó Chủ tịch Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam cho rằng, hội nghị đã tạo diễn đàn để các quốc gia, tổ chức quốc tế và giới chuyên môn chia sẻ kinh nghiệm, trao đổi quan điểm về tính xác thực - một trong những nền tảng quan trọng của việc bảo vệ di sản thế giới.

Theo Thứ trưởng Hoàng Đạo Cương, cách tiếp cận đối với tính xác thực đã có nhiều thay đổi, từ những nguyên tắc được đề cập trong Hiến chương Venice năm 1964, Văn kiện Nara năm 1994 đến các hướng dẫn thực hiện Công ước 1972 và những cuộc đối thoại quốc tế gần đây.

Thứ trưởng Bộ VHTT&DL Hoàng Đạo Cương, Phó Chủ tịch Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam phát biểu. Ảnh: Bộ VHTT&DL

Thực tiễn cho thấy, tính xác thực không thể được xem xét tách rời bối cảnh lịch sử, văn hóa và xã hội của từng di sản. Việc nhận diện giá trị cũng cần dựa trên hệ thống bằng chứng, nguồn tư liệu và tri thức đáng tin cậy, đồng thời tôn trọng sự đa dạng văn hóa.

Yêu cầu này đặc biệt có ý nghĩa đối với khu vực châu Á - Thái Bình Dương, nơi có sự đa dạng về địa lý, tín ngưỡng, truyền thống tri thức và phương thức cộng đồng gìn giữ, trao truyền di sản. Tính xác thực tại nhiều di sản không chỉ thể hiện qua công trình, vật liệu hay cảnh quan mà còn nằm trong nghi lễ, ký ức, ngôn ngữ, truyền thuyết, kỹ năng và tri thức truyền thống.

Từ các phiên thảo luận và nghiên cứu điển hình, hội nghị thống nhất rằng tính xác thực cần được nhìn nhận trong mối quan hệ hữu cơ giữa yếu tố vật thể và phi vật thể. Di sản có thể được kế thừa, biến đổi để thích ứng với đời sống, nhưng quá trình này không được làm mất giá trị nổi bật toàn cầu và những thuộc tính cốt lõi của di sản.

Cùng với đó, cộng đồng phải được xác định là một chủ thể quan trọng trong quá trình nhận diện, quyết định và bảo vệ tính xác thực. Việc kết nối các nghiên cứu điển hình với thực tiễn quản lý và khuôn khổ pháp lý cũng cần được thúc đẩy, qua đó chuyển những kết quả nghiên cứu thành công cụ cụ thể phục vụ công tác bảo tồn.

Từ kết quả hội nghị, phía Việt Nam đề xuất tiếp tục duy trì đối thoại về tính xác thực trong những bối cảnh văn hóa khác nhau; tập trung nghiên cứu các thách thức đối với di sản sống, di sản gắn với cộng đồng cũng như tác động của thiên tai, biến đổi khí hậu và quá trình phát triển.

Các quốc gia cần tăng cường chia sẻ kinh nghiệm, thúc đẩy nghiên cứu so sánh, tổ chức chương trình đào tạo và nâng cao năng lực cho cán bộ quản lý, chuyên gia và cộng đồng. Kết quả nghiên cứu và đối thoại cũng cần từng bước được chuyển hóa thành chính sách, công cụ bảo vệ di sản phù hợp với Công ước 1972.

Thứ trưởng Hoàng Đạo Cương kỳ vọng Văn kiện Hà Nội sẽ trở thành đóng góp thiết thực của khu vực châu Á - Thái Bình Dương đối với tiến trình đối thoại quốc tế về tính xác thực và tương lai của Công ước về Bảo vệ Di sản Văn hóa và Thiên nhiên thế giới.

Năm 2026 đánh dấu 50 năm Việt Nam gia nhập UNESCO. Việt Nam tham gia Công ước 1972 từ năm 1987 và hiện có 9 di sản được UNESCO ghi danh vào Danh sách Di sản Thế giới. Theo lãnh đạo Bộ VHTT&DL, bảo vệ giá trị nổi bật toàn cầu, tính toàn vẹn và tính xác thực của các di sản tiếp tục là một trong những nội dung trọng tâm trong quan hệ hợp tác giữa Việt Nam và UNESCO.