Văn minh đô thị từ những chuyện rất nhỏ

Mới đây, xã Mỏ Cày, tỉnh Vĩnh Long có văn bản đề nghị các cơ sở hát với nhau, karaoke hộ gia đình và người dân trên địa bàn tạm dừng hoặc hạn chế hoạt động trong thời gian học sinh ôn tập, chuẩn bị cho kỳ thi học kỳ II và kỳ thi tốt nghiệp THPT năm học 2025-2026. Một văn bản mang tính vận động, nhắc nhở nhẹ nhàng nhưng lại nhận được nhiều sự đồng tình từ phụ huynh, học sinh và người dân.

Chuyện nhỏ mà không nhỏ

Sự đồng thuận ấy cho thấy một thực tế có rất nhiều vấn đề tưởng như nhỏ nhặt trong sinh hoạt thường ngày nhưng lại ảnh hưởng trực tiếp đến quyền được nghỉ ngơi, học tập và sống yên ổn của cộng đồng. Đó là những buổi karaoke kéo dài đến khuya khiến cả khu phố mất ngủ; tiếng loa quảng cáo, loa bán hàng phát liên tục từ sáng đến tối; tình trạng chó thả rông khiến người già, trẻ nhỏ luôn bất an mỗi khi đi bộ; lấn chiếm vỉa hè buộc người dân phải đi xuống lòng đường giữa dòng xe đông đúc. Hay đơn giản là những đống rác bỏ không đúng nơi quy định, sửa nhà kéo dài nhiều ngày gây bụi bặm và tiếng ồn.

Nhiều người thường cho rằng "một chút thôi thì không sao" nhưng nếu ai cũng tự cho mình quyền làm phiền người khác một chút thì sự bình yên của cộng đồng sẽ không còn. Thực tế có những gia đình phải đóng kín cửa suốt nhiều giờ vì tiếng nhạc công suất lớn; học sinh mất ngủ trước kỳ thi vì hàng xóm hát karaoke kéo dài đến khuya… Những chuyện ấy nghe qua tưởng nhỏ, song diễn ra liên tục sẽ tạo nên sự ức chế âm ỉ, ảnh hưởng đến tâm lý, sức khỏe và chất lượng sống của người dân. Đáng lo hơn, không ít mâu thuẫn xã hội lại bắt nguồn từ chính những va chạm rất đời thường đó.

Mới đây, tại Đồng Nai, một người đàn ông bị tạm giữ sau khi mang dao sang nhà hàng xóm đuổi chém vì nghi bị phản ánh việc hát karaoke gây ồn ào. Từ một cuộc vui quá chén và tiếng nhạc kéo dài nhiều giờ, một mâu thuẫn sinh hoạt nhanh chóng biến thành vụ việc có dấu hiệu hình sự. Đó không còn là câu chuyện "hàng xóm cãi nhau", mà là lời cảnh báo về ranh giới rất mong manh giữa hành vi thiếu ý thức và vi phạm pháp luật.

Ý thức cộng đồng và văn hóa ứng xử

Theo ThS tâm lý Nguyễn Thị Ngọc Vui (Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia TP HCM), thực tế hiện nay, pháp luật đã có khá nhiều quy định xử lý hành vi gây ảnh hưởng đến cộng đồng như gây tiếng ồn vượt mức cho phép, xả rác nơi công cộng, lấn chiếm lòng lề đường, thả rông vật nuôi gây nguy hiểm. Tuy nhiên, cái khó nằm ở chỗ không phải mọi phiền toái đều dễ dàng xử lý bằng biện pháp hành chính hay chế tài xử phạt. Ví dụ, một buổi tiệc gia đình mở nhạc lớn trong vài giờ là quyền sinh hoạt cá nhân hay đã trở thành hành vi gây ảnh hưởng cộng đồng? Việc sửa nhà vào ban ngày kéo dài gây tiếng ồn thì xử lý ra sao? Ranh giới ấy trên thực tế đôi khi rất mong manh.

"Nếu xử lý quá cứng nhắc sẽ dễ tạo cảm giác áp đặt, nếu buông lỏng thì những điều nhỏ ấy lại tích tụ thành sự bức xúc lớn, làm phát sinh mâu thuẫn trong cộng đồng dân cư. Chính vì vậy, cốt lõi của vấn đề vẫn nằm ở ý thức cộng đồng và văn hóa ứng xử" - bà Ngọc Vui nói.

Lực lượng công an nhắc nhở, kiểm tra một cơ sở karaoke

Ở góc độ pháp lý, luật sư Đào Thị Bích Liên, Văn phòng Luật sư Hà Hải và Cộng sự, phân tích điều đáng chú ý trong câu chuyện ở xã Mỏ Cày là cách chính quyền lựa chọn tiếp cận vấn đề. Thay vì áp dụng biện pháp cưỡng chế hay "ra lệnh cấm", địa phương lựa chọn cách vận động, kêu gọi sự chia sẻ và đồng thuận của người dân vì lợi ích chung của học sinh trong mùa thi. "Quản lý xã hội hiệu quả không phải lúc nào cũng bắt đầu bằng xử phạt, mà cần sự kết hợp giữa quy định pháp luật và ý thức tự giác của người dân. Bởi nếu chuyện gì cũng phải chờ công an, chính quyền hay biên bản xử phạt can thiệp thì xã hội sẽ rất nặng nề" - bà Bích Liên nhấn mạnh.

Phân tích sâu hơn về vấn đề xã hội, ThS tâm lý Nguyễn Thị Ngọc Vui cho rằng áp lực tinh thần không phải lúc nào cũng đến từ những biến cố lớn, mà nhiều khi bắt đầu từ cảm giác không được nghỉ ngơi, không được tôn trọng trong chính nơi mình sống. Một xã hội văn minh không nằm ở việc ai được làm điều mình thích nhiều hơn, mà ở chỗ mỗi người biết dừng lại đúng lúc để không ảnh hưởng đến người khác.

"Trong đời sống hiện đại, khái niệm quyền cá nhân ngày càng được nhắc đến nhiều hơn. Tuy nhiên, quyền cá nhân không thể đứng trên quyền được nghỉ ngơi, học tập và sinh hoạt bình thường của cộng đồng. Chúng ta có quyền giải trí nhưng không có quyền biến sự giải trí của mình thành nỗi mệt mỏi của cả khu phố. Suy cho cùng, pháp luật chỉ là "hàng rào cuối cùng". Điều quan trọng hơn vẫn là sự tự điều chỉnh hành vi của mỗi người. Một đô thị văn minh là nơi con người biết nghĩ cho nhau, biết tự điều chỉnh hành vi để cùng chia sẻ một môi trường sống dễ chịu hơn" - bà Ngọc Vui chia sẻ.