'Vàng, bạc, châu báu' mua theo... rổ!

"Hàng Nhật, hàng Ý đẹp chính hãng mới đáp máy bay đây. Hàng "si" đẹp lắm các bạn ơi. Chuẩn bị khui hàng thùng đây các bạn ơi". Sau tiếng rao hàng, lượng khách tập trung đến rất đông. Thùng hàng vừa được khui, số đông chen lấn, xô đẩy, tranh giành "vàng, bạc, châu báu" bỏ vào rổ của mình. Đây chính là hình ảnh ghi nhận tại một điểm bán hàng trang sức "xi, mạ” khi mà thị trường vàng thật giá đang trên đỉnh cao, còn kim cương rơi vào ảm đảm sau cú bóc mẽ "thật - giả” lẫn nhau qua mạng xã hội. Hàng "xi, mạ” lên ngôi, nhưng làm thế nào để chọn được món hàng đúng với giá trị thực là bài toán đặt ra cho người mua.

Trang sức "xi, mạ” nở rộ

tiếng cười nói, đùa giỡn lao xao, vui vẻ của nhóm bạn trẻ làm nhiều người không khỏi tò mò nhìn về phía đám đông. Hóa ra họ đang hưng phấn chọn trang sức vàng, bạc, đá, gỗ quý và động viên nhau "chốt hàng" bằng cách ướm thử lên tai, tay, cổ và thích thú bỏ vào rổ hàng, nếu ưng ý. Khá lâu, chúng tôi mới quay lại chợ Hoàng Hoa Thám, qua quan sát và thấy không khỏi bất ngờ khi các điểm bán hàng "si" xuất hiện ngày càng nhiều và đặc biệt là khu hàng trang sức thu hút rất nhiều người đến lựa chọn. Khu vực này, có đến mấy cửa hàng, trang sức đủ kiểu, có cả mới và cũ được chủ shop treo móc, đổ đồng la liệt trên các mâm, bàn nhìn vô cùng bắt mắt.

Thấy chúng tôi đứng tần ngần, một phụ nữ rủ rê: "Bước vào, lấy rổ lựa đi em. Chịu khó tìm kiếm, kiểu gì cũng lựa được món trang sức ưng ý. Hàng Ý, hàng Nhật đẹp mà giá rẻ lắm. Kim Cương của mấy thương hiệu nổi tiếng trong nước lâu nay giá hàng chục, hàng trăm triệu đồng, vừa qua khi cơ quan chức năng bắt bớ, họ khai mới lộ ra hàng nhập có vài ngàn đồng một viên mà bán cho người tiêu dùng với giá trên trời. Thật giả lẫn lộn kiểu đó thà mình mua hàng xi, mạ mà đeo còn đẹp, đáng đồng tiền, không thích bỏ đi cũng không tức và tiếc. Chứ ôm cục đá kém chất lượng mà giá hàng trăm triệu, bỏ thì tiếc tiền, giữ thì chật nhà, thử hỏi sao không ức?".

Những mâm nữ trang với đủ loại vàng, bạc xi mạ

Sà xuống một mâm hàng, chúng tôi được phát cho một ghế nhỏ để ngồi cho khỏi tê chân. Vàng mạ, bạc, đá, khảm mộc các kiểu được đổ tràn lan trên mặt bàn, mạnh ai nấy bới, đảo, tìm những món trang sức mình thực sự yêu thích. Thấy chúng tôi lơ ngơ, nhìn là biết người mới, một chị kế bên đang liên tục đảo tay trên các mặt hàng chỉ bảo kinh nghiệm: "Ở đây có đủ: dây chuyền, mặt dây chuyền, nhẫn, bông tai, vòng tay, vòng cổ... Em thích loại nào thì chọn hàng đó, chịu khó bới lựa, ưng cái nào bỏ vào rổ trước. Đến khi tính tiền, lựa lại lần nữa bảo đảm sẽ được cái ưng ý. Giá hàng này mềm, thích mua tặng bạn bè, con cháu cũng vui. Cứ lựa bỏ vào rổ, lát chủ tiệm sẽ tính tiền sau".

Quan sát những người xung quanh và chúng tôi cùng làm theo. Đang cắm cúi bới tìm, chợt có giọng phụ nữ thánh thót: "Hàng Nhật, hàng Ý đẹp chính hãng mới đáp máy bay đây. Hàng si đẹp lắm các bạn ơi. Chuẩn bị khui hàng thùng đây các bạn ơi". Hơn 8 giờ sáng thứ bảy, lượng người kéo về khu vực này mỗi lúc thêm đông.

Có thể nói sau dịch Covid-2019, dịch vụ giao hàng tận nơi phát triển mạnh làm thói quen đi chợ của nhiều người đã thay đổi nên các chợ truyền thống không còn đông khách như xưa, chợ Hoàng Hoa Thám cũng không nằm ngoài quy luật. Tuy nhiên, nếu bạn rảo qua khu vực bán đồ si thì lúc nào cũng đông người. Đặc biệt ồn ào, náo nhiệt vào các ngày thứ bảy, chủ nhật khi các chủ shop tổ chức khui hàng kiện. Tại đây, qua quan sát thấy người mua lẻ cũng có nhưng số đông là mua sỉ về bán lại. Vì thế, cảnh giành giật khi mua hàng xảy ra khá gay cấn, nếu ai chưa quen sẽ có cảm giác rất sợ như chuyện ẩu đả, đánh nhau sắp xảy ra. Trên thực tế, sau khi giành được hàng, mỗi người lui về một góc và nhẩn nha ngồi lựa. Khách lẻ chủ yếu là lựa lại tờ số bán buôn đã lựa qua và thải loại lại nên giá rất mềm kể cả quần áo hay hàng trang sức.

Đông đảo người đi mua trang sức hàng "si"

Các chợ hiện nay đều có khu bán hàng si, trong đó gồm cả trang sức nên chúng tôi đi lân la tìm hiểu. Tại chợ Nguyễn Văn Trỗi, khi phát hiện một điểm có nhiều chị em, chúng tôi liền ghé vào. Một chị chừng hơn 40 tuổi, đưa cọng dây chuyền màu vàng, có mặt hình cá heo nhỏ xinh lên ướm thử. Chủ tiệm là một phụ nữ chừng hơn 60 tuổi cất tiếng: "Hàng Nhật không bị hoen gỉ, phai màu nha. Đẹp bóng, giữ màu như vàng 18k đó. Cái sợi dây này, tôi nói nó duyên dáng lắm. Cá heo là biểu tượng cho sự may mắn, bỏ vào rổ ngay đi, chần chừ người khác chọn mất đó. Đấy, chị Liên mua hàng quen ở đây suốt, thấy tôi có nói sai bao giờ không?". Chị Liên, người phụ nữ trên 50 tuổi có gương mặt và vóc dáng khá sang, chỉ vào sợi dây chuyền đang đeo trên cổ nói: "Hàng của bả đó, bảo đảm đúng trang sức Nhật, tôi đeo mấy năm ai cũng khen. Thi thoảng, tôi ghé lại đây chọn vài món khác để có mà thay đổi. Mỗi món nhiều hơn trăm ngàn đồng, thông thường vài chục ngàn đồng đeo lên người cũng thấy vui". Trước câu hỏi: "Dùng hàng cũ có sợ lây bệnh ngoài da không?". Bà cô già đang ngồi lựa hàng liền kéo cặp mắt kiếng xuống sống mũi, ngước nhìn thẳng người vừa hỏi: "Quần áo hay trang sức mua về là phải giặt ủi, vệ sinh khử trùng sạch sẽ trước khi sử dụng chứ. Cẩn thận thì sẽ hạn chế được nguy cơ thôi. Xác định mua hàng cũ thì phải thế. Còn không thì không tránh khỏi các nguy cơ”.

Chốt đơn theo... cảm xúc

hiện nay, mua bán vàng bạc, nữ trang, đá quý được quảng cáo là hàng Nhật, Ý,... qua mạng xã hội đang ngày càng phổ biến. Chỉ cần một phiên livestream, vài hình ảnh bắt mắt hoặc những lời giới thiệu đầy hấp dẫn, người mua có thể nhanh chóng "chốt đơn" một món hàng có giá từ vài chục nghìn đồng đến hàng triệu đồng. Điều đáng nói, với những mặt hàng có giá trị cao nhưng được giao dịch qua màn hình điện thoại, người mua gần như không có điều kiện kiểm tra trực tiếp chất lượng, nguồn gốc, chất liệu hay giá trị thực của sản phẩm trước khi xuống tiền.

Một quầy treo móc nhiều trang sức các loại

Khác với việc đến cửa hàng, cầm tận tay một món nữ trang, quan sát dưới ánh sáng, kiểm tra trọng lượng, dấu hiệu nhận biết và yêu cầu người bán cung cấp thông tin về chất lượng, mua hàng qua mạng thường bắt đầu bằng cảm xúc. Một viên đá được quay cận cảnh dưới ánh đèn có thể trở nên long lanh hơn thực tế; một chiếc nhẫn được giới thiệu là vàng bạc, ngọc bích, sapphire, vàng Ý hay titan có thể tạo cảm giác về sự sang trọng, quý hiếm. Người mua nhìn hình ảnh, nghe lời quảng cáo, thấy giá "hời" rồi nhanh chóng chốt đơn trước khi kịp đặt câu hỏi: sản phẩm thực sự là gì, chất lượng đến đâu và giá trị thị trường có tương xứng với số tiền mình bỏ ra hay không? Một rủi ro lớn nằm ở chỗ giá bán trên mạng phần lớn do người bán tự đưa ra. Cùng một món hàng, người bán có thể đưa ra nhiều mức giá khác nhau tùy cách giới thiệu, nguồn hàng hoặc nhóm khách hàng. Khi thiếu thông tin kiểm chứng độc lập, người mua rất khó biết mình đang mua một món đồ có giá trị thực hay chỉ đang trả tiền cho câu chuyện được kể về món đồ đó.

Đặc biệt, với các loại đá quý, nữ trang có chất liệu khó nhận biết bằng mắt thường, người mua càng cần thận trọng. Ngọc bích, sapphire, vàng Ý, titan hay các loại đá được giới thiệu là hàng "si", hàng độc, hàng tuyển... có thể được rao bán theo "rổ", theo lô với giá từ vài chục nghìn đến vài trăm nghìn đồng. Nhưng cũng chính những loại sản phẩm này có thể xuất hiện trong các phiên bán hàng với mức giá vài triệu, thậm chí vài chục triệu đồng. Cách thức "chốt đơn" đôi khi diễn ra nhanh đến mức người mua bỏ ra số tiền lớn mà tâm lý lại chẳng khác gì đang chọn một mớ rau, con cá trong một phiên chợ trực tuyến.

Ngọc bích, đá quý bán trên mạng facebook

Điều đáng lo là người mua không tận mắt kiểm tra được sản phẩm trước khi thanh toán. Hình ảnh, video trên mạng có thể không phản ánh đầy đủ màu sắc, độ trong, độ bóng, kích thước, trọng lượng hoặc tình trạng thật của món hàng. Với vàng bạc, việc xác định hàm lượng kim loại quý cũng không thể chỉ dựa vào màu sắc hay lời giới thiệu. Với đá quý, giá trị còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố chuyên môn như loại đá, nguồn gốc, xử lý, màu sắc, độ trong, trọng lượng và chất lượng chế tác.

Trong khi đó, người bán có thể quảng bá sản phẩm bằng những ngôn từ hấp dẫn nhằm tạo tâm lý khan hiếm hoặc thúc đẩy khách hàng mua ngay: "hàng si hiếm", "giá thanh lý”, "hàng độc bản", "giá vốn", "chốt nhanh kẻo hết"... Những lời quảng cáo như vậy càng dễ khiến người mua quyết định theo cảm xúc thay vì dựa trên thông tin đã được kiểm chứng.

Không phải mọi người bán hàng trên mạng đều thiếu trung thực. Tuy nhiên, với một thị trường mà người mua và người bán cách nhau qua một màn hình điện thoại, mức độ tin cậy của giao dịch phụ thuộc rất lớn vào thông tin mà người bán cung cấp và khả năng kiểm chứng của người mua. Vì vậy, người tiêu dùng không nên mặc nhiên coi lời quảng cáo là kết luận về chất lượng sản phẩm. Một món nữ trang có thể đẹp nhưng chưa chắc có giá trị cao. Một viên đá có thể sáng lấp lánh nhưng chưa chắc là đá quý tự nhiên. Một món hàng được giới thiệu là vàng bạc nhưng nếu không có căn cứ kiểm định thì người mua khó biết chính xác hàm lượng kim loại quý. Đặc biệt, với những giao dịch trị giá hàng chục triệu đồng, việc chỉ nhìn hình ảnh trên điện thoại rồi chuyển tiền là một quyết định tiềm ẩn nhiều rủi ro.