'Vàng xanh' của Đồng Nai trong cuộc đua xanh

Rừng tại Khu Dự trữ sinh quyển Đồng Nai. Ảnh: Hoàng Lộc

Nguồn tài nguyên này đang trở thành lợi thế quan trọng giúp Đồng Nai gia tăng năng lực cạnh tranh trong xu hướng phát triển xanh.

Giữ diện tích rừng lớn

Đồng Nai là một trong những trung tâm công nghiệp lớn nhất cả nước. Mục tiêu của thành phố là sớm trở thành cực tăng trưởng quan trọng của quốc gia, cửa ngõ hội nhập quốc tế.

Mục tiêu này có cơ sở khi Đồng Nai đang sở hữu nền tảng công nghiệp khá vững chắc. Và tới đây, hạ tầng sẽ trở thành bệ phóng chiến lược khi thành phố có: sân bay lớn nhất cả nước, cảng biển nước sâu, cửa khẩu quốc tế và vị trí chiến lược ở vùng động lực kinh tế.

Là trung tâm công nghiệp trọng điểm, đô thị của cả nước nhưng Đồng Nai vẫn giữ được diện tích rừng tự nhiên lớn cùng hệ sinh thái đa dạng hàng đầu phía Nam. Trong xu thế biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp, các tiêu chuẩn về môi trường và yêu cầu giảm phát thải ngày một khắt khe, nguồn tài nguyên này ngoài mang giá trị sinh thái còn dần trở thành lợi thế cạnh tranh riêng của Đồng Nai trên hành trình phát triển xanh.

Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch UBND thành phố Nguyễn Tuấn Anh cho biết: Đồng Nai hiện có hơn 370 ngàn hécta rừng và đất lâm nghiệp, lớn nhất vùng Đông Nam Bộ; tỷ lệ che phủ rừng đạt hơn 25%, thuộc nhóm cao của cả nước. Không dừng lại ở đó, rừng Đồng Nai là nơi hội tụ nhiều hệ sinh thái quan trọng như: rừng tự nhiên, rừng ngập nước, hồ Trị An và hệ thống sông ngòi đan xen. Các khu vực như: Khu dự trữ sinh quyển, vườn quốc gia, khu bảo tồn thiên nhiên - văn hóa… là những nơi có đa dạng sinh học cao.

Vườn quốc gia Cát Tiên được UNESCO công nhận là Khu Dự trữ sinh quyển Đồng Nai năm 2011. Ảnh: C.T.V

Giá trị của rừng Đồng Nai không chỉ nằm ở diện tích tự nhiên lớn, nơi đây lưu giữ nhiều nguồn gen quý hiếm, là môi trường sống của hàng ngàn loài động - thực vật. Đối với sự phát triển công nghiệp và đô thị, rừng tự nhiên này đóng vai trò như “bức tường xanh” điều hòa khí hậu và duy trì cân bằng sinh thái cho thành phố và cả khu vực.

Ông Nguyễn Văn Minh, Phó Giám đốc Vườn quốc gia Cát Tiên cho rằng: Rừng Đồng Nai giữ vai trò rất quan trọng trong việc giữ nước cho vùng hạ du, bảo vệ nguồn nước hồ Trị An phục vụ sinh hoạt và phát điện, đồng thời là nơi cư trú của nhiều loài động vật quý hiếm.

Ngoài những cánh rừng tự nhiên liền vùng rộng lớn ở phía Đông Bắc và phía Bắc, khu vực phía Nam của Đồng Nai cũng có hàng ngàn hécta rừng ngập mặn. Rừng ở đây vừa giữ hệ sinh thái vừa góp phần phát triển kinh tế thủy sản dưới tán rừng, tạo không gian cho du lịch trải nghiệm, bảo vệ hệ thống hạ tầng cảng biển và các khu công nghiệp, hạn chế tác động của xâm nhập mặn và triều cường.

Bà Nguyễn Thị Ngọc Thảo, Quản lý Phòng Môi trường Công ty cổ phần Chăn nuôi C.P. Việt Nam cho biết: Nhiều năm qua, doanh nghiệp tham gia trồng cây, góp phần phục hồi và gia tăng đa dạng sinh học tại rừng ngập mặn. Bên cạnh đó, doanh nghiệp cũng đang triển khai Dự án Bảo tồn khỉ đuôi dài với mục tiêu bảo vệ hơn 100 cá thể trong giai đoạn 2025-2030.

Để phát triển xanh

Hiện nay, lợi thế cạnh tranh trong thu hút đầu tư, nhất là đầu tư nước ngoài không dừng lại ở quỹ đất và hạ tầng giao thông đồng bộ, đó còn là các tiêu chí về phát triển bền vững, môi trường sống và khả năng giảm phát thải. Xét trên khía cạnh này, tài nguyên rừng là cơ hội phát triển cho Đồng Nai.

Trồng rừng tại Khu Bảo tồn thiên nhiên - văn hóa Đồng Nai. Ảnh: Hoàng Lộc

Nguồn lợi đầu tiên và mang tính ổn định là nguồn thu từ dịch vụ môi trường rừng. Đây là chi phí mà các tổ chức, cá nhân hưởng lợi từ hệ sinh thái rừng phải chi trả để phục vụ công tác bảo vệ và phát triển rừng. Theo đó, các doanh nghiệp sản xuất dùng nước mặt, chủ đầu tư nhà máy thủy điện, công ty cấp nước, đơn vị kinh doanh du lịch sinh thái… phải đóng phí dịch vụ môi trường rừng. Nguồn thu này được sử dụng để tái đầu tư cho công tác quản lý và phát triển rừng. Năm 2025, nguồn thu từ dịch vụ môi trường rừng của Đồng Nai đạt khoảng 83 tỷ đồng.

Lĩnh vực giàu tiềm năng thứ 2 là du lịch sinh thái. Với hệ sinh thái phong phú, cảnh quan đa dạng gồm: rừng, hồ, núi, bàu, thác nước và những giá trị văn hóa bản địa, thành phố Đồng Nai có điều kiện để phát triển các sản phẩm du lịch như: trải nghiệm thiên nhiên, giáo dục môi trường, nghỉ dưỡng sinh thái, quan sát động vật hoang dã hay tổ chức hoạt động đạp xe, chạy bộ, leo núi…

Hiện tại, hầu hết các chủ rừng trên địa bàn đã được UBND thành phố phê duyệt phương án quản lý rừng bền vững giai đoạn 2021-2030. Trong mỗi phương án đều có định hướng khai thác bền vững các giá trị rừng để phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Theo ông Nguyễn Hoàng Hảo, Giám đốc Khu Bảo tồn thiên nhiên - văn hóa Đồng Nai, phương án quản lý rừng bền vững của đơn vị đặt mục tiêu đến năm 2030 đón khoảng 120 ngàn lượt khách/năm, nguồn thu dự kiến đạt khoảng 100 tỷ đồng. Để đạt mục tiêu này, đơn vị sẽ từng bước gia tăng nguồn thu từ dịch vụ môi trường rừng, kêu gọi đầu tư các dự án du lịch sinh thái, đồng thời phát triển dịch vụ hấp thụ và lưu trữ carbon rừng. Cũng theo ông Hảo, việc khai thác các giá trị kinh tế từ rừng ngoài tạo thêm nguồn lực cho công tác quản lý và bảo vệ rừng còn góp phần tạo sinh kế, nâng cao thu nhập cho người dân địa phương.

Ngoài những giá trị nêu trên, tới đây, khi Việt Nam vận hành thị trường tín chỉ carbon, Đồng Nai sẽ có lợi thế cực lớn. Việc sở hữu diện tích rừng lớn và hệ sinh thái đa dạng là cơ sở để Đồng Nai tham gia thị trường tín chỉ carbon, bán quyền phát thải khí CO₂ cho các doanh nghiệp sản xuất trong nước và quốc tế. Ngoài ra, từ nguồn “vốn tự nhiên” này, thành phố có thể thu hút các doanh nghiệp, tổ chức tài chính tham gia đầu tư vào các hoạt động giảm phát thải. Nguồn lực thu được từ các hoạt động này sẽ phục vụ hiệu quả cho phát triển kinh tế - xã hội và tái đầu tư cho công tác bảo vệ, phục hồi, quản lý rừng bền vững.

Quan điểm xuyên suốt của thành phố Đồng Nai nhiều năm nay là không đánh đổi tăng trưởng lấy môi trường. Đối với tài nguyên rừng, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ thành phố nhiệm kỳ 2025-2030 và quy hoạch chung thành phố giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 đều đưa ra yêu cầu giữ diện tích rừng và đa dạng sinh học, đảm bảo tỷ lệ che phủ rừng ở mức cao.

Hàng năm, thành phố sẽ trồng mới và trồng bổ sung cây rừng. Đối với các dự án phát triển kinh tế - xã hội lấy đất rừng, thành phố sẽ thực hiện trồng rừng thay thế theo quy định. Việc khai thác các giá trị kinh tế của rừng, đặc biệt là du lịch sinh thái phải tuân thủ nghiêm quy định về sử dụng đất, xây dựng và bảo vệ môi trường.