Vật liệu xanh: Xu hướng tất yếu trong kỷ nguyên Net Zero

Các doanh nghiệp mang tới sự kiện các giải pháp vật liệu nhẹ và bền vững. (Ảnh: THÙY LINH)

Vật liệu xanh là yêu cầu bắt buộc

Theo các chuyên gia, ngành xây dựng và vật liệu xây dựng hiện là một trong những lĩnh vực có mức tiêu thụ năng lượng và phát thải khí nhà kính lớn nhất. Trên phạm vi toàn cầu, các công trình xây dựng chiếm khoảng một phần ba tổng mức tiêu thụ năng lượng và lượng phát thải carbon, trong khi riêng xi-măng và thép đóng góp gần 20% lượng phát thải khí nhà kính của thế giới.

Tại Việt Nam, sản lượng xi-măng đã đạt khoảng 125 triệu tấn mỗi năm, kéo theo lượng phát thải CO₂ hơn 50 triệu tấn. Những con số này cho thấy dư địa giảm phát thải của ngành vật liệu xây dựng còn rất lớn, đồng thời cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết phải chuyển đổi theo hướng xanh và bền vững.

Theo ông Giandomenico Zappia, Chủ tịch EuroCham Việt Nam, Việt Nam vẫn sẽ tiếp tục đầu tư mạnh vào hạ tầng, đô thị, khu công nghiệp và nhà ở trong nhiều năm tới. Vấn đề đặt ra không còn là xây dựng nhanh hơn mà là xây dựng theo hướng phát thải thấp hơn, sử dụng hiệu quả tài nguyên hơn và tạo ra giá trị lâu dài hơn cho nền kinh tế. Điều đó đồng nghĩa vật liệu xanh sẽ trở thành một trong những yếu tố quyết định quá trình chuyển đổi của toàn ngành xây dựng. Áp lực này càng trở nên rõ nét khi các cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM), các tiêu chuẩn ESG (môi trường, xã hội và quản trị doanh nghiệp) và yêu cầu minh bạch chuỗi cung ứng đang từng bước được mở rộng trên phạm vi toàn cầu.

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Hà, Viện trưởng Viện Nghiên cứu sáng tạo, Giảng viên Khoa Luật, Trường đại học Ngoại thương, nhiều nền kinh tế như Liên minh châu Âu, Vương quốc Anh, Australia, Hoa Kỳ và Canada đều đang thúc đẩy các chính sách liên quan đến định giá carbon hoặc kiểm soát phát thải. Điều này khiến carbon dần trở thành một yếu tố cấu thành trong giá trị của hàng hóa xuất khẩu. Đối với ngành vật liệu xây dựng, các sản phẩm như xi-măng, thép, nhôm sẽ chịu tác động trực tiếp, trong khi kính, gạch, gốm sứ và nhiều loại vật liệu khác cũng sẽ đối mặt với yêu cầu ngày càng cao về minh bạch môi trường và vòng đời sản phẩm.

Không chỉ đáp ứng các quy định về môi trường, vật liệu xanh đang mở ra cơ hội nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Theo bà Võ Thị Liên Hương, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Secoin, người tiêu dùng và các nhà đầu tư quốc tế ngày càng ưu tiên những sản phẩm có chất lượng cao, thân thiện với môi trường, được sản xuất theo các tiêu chuẩn phát triển bền vững và có khả năng truy xuất nguồn gốc. Điều đó đòi hỏi chiến lược phát triển thương hiệu của doanh nghiệp phải gắn chặt với chiến lược chuyển đổi xanh.

Bà Võ Thị Liên Hương cho rằng ESG hiện không còn là câu chuyện về trách nhiệm xã hội mà trước hết là câu chuyện của năng lực cạnh tranh. Đối với doanh nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng, ba động lực lớn nhất của quá trình chuyển đổi là giữ vững thị trường xuất khẩu, tối ưu chi phí sản xuất trong dài hạn và xây dựng môi trường làm việc bền vững để thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao. Chính vì vậy, nhiều doanh nghiệp đã xây dựng bản đồ trọng yếu ESG, ưu tiên giảm tiêu thụ năng lượng, nước, giảm carbon hàm chứa trong sản phẩm và nâng cao năng lực quản trị rủi ro ngay từ chiến lược phát triển doanh nghiệp.

Vật liệu xanh đang mở ra cơ hội nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. (Ảnh: THÙY LINH)

Ở góc độ quốc tế, ông Vũ Hồng Phong, Chuyên gia kỹ thuật EDGE của Tổ chức Tài chính quốc tế (IFC) cho rằng vật liệu xanh chỉ có thể phát triển mạnh khi hiệu quả môi trường được lượng hóa bằng các tiêu chuẩn thống nhất. Hệ thống chứng nhận EDGE được xây dựng nhằm đánh giá mức độ tiết kiệm năng lượng, tiết kiệm nước và giảm năng lượng hàm chứa trong vật liệu xây dựng, qua đó tạo cơ sở để các ngân hàng và nhà đầu tư đánh giá chất lượng của dự án. Việc lượng hóa các chỉ tiêu môi trường không chỉ giúp doanh nghiệp nâng cao uy tín mà còn mở rộng khả năng tiếp cận các nguồn vốn xanh với chi phí cạnh tranh hơn.

Theo các chuyên gia, giá trị của vật liệu xanh không chỉ nằm ở việc giảm phát thải mà còn giúp giảm chi phí vận hành công trình, nâng cao giá trị tài sản và tăng sức hấp dẫn đối với nhà đầu tư. Đây cũng là lý do nhiều thị trường phát triển đang chuyển từ khuyến khích sang bắt buộc áp dụng các tiêu chuẩn công trình xanh đối với các dự án mới.

Xây dựng hệ sinh thái cho vật liệu xanh

Mặc dù xu hướng chuyển đổi đã hình thành rõ nét, song việc phát triển vật liệu xanh tại Việt Nam vẫn còn nhiều thách thức. Kết quả khảo sát của Hội đồng Doanh nghiệp vì sự Phát triển bền vững Việt Nam (VBCSD-VCCI) cho thấy phần lớn doanh nghiệp vẫn gặp khó khăn về vốn, công nghệ và nguồn nhân lực trong quá trình triển khai ESG. Nhiều doanh nghiệp nhận thức rõ yêu cầu chuyển đổi nhưng chưa đủ nguồn lực để đầu tư đổi mới công nghệ hoặc xây dựng hệ thống quản trị phát thải.

Theo các chuyên gia, để vật liệu xanh trở thành động lực tăng trưởng mới, cần hình thành đồng bộ hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp, từ hoàn thiện tiêu chuẩn kỹ thuật, phát triển cơ chế tài chính xanh, thúc đẩy đổi mới công nghệ đến xây dựng hệ thống đo lường, kiểm kê và xác minh phát thải. Đồng thời, cần khuyến khích sử dụng vật liệu phát thải thấp trong các dự án đầu tư công, công trình hạ tầng và đô thị mới nhằm tạo thị trường đủ lớn cho doanh nghiệp đầu tư chuyển đổi.

Mặc dù xu hướng chuyển đổi đã hình thành rõ nét, song việc phát triển vật liệu xanh tại Việt Nam vẫn còn nhiều thách thức.

Trong kỷ nguyên Net Zero, lợi thế cạnh tranh sẽ không còn thuộc về những doanh nghiệp sản xuất nhiều hơn mà thuộc về những doanh nghiệp tạo ra nhiều giá trị hơn với lượng phát thải thấp hơn. Khi các tiêu chuẩn xanh ngày càng trở thành "giấy thông hành" của hàng hóa trên thị trường quốc tế, phát triển vật liệu xanh không chỉ là xu hướng tất yếu mà còn là điều kiện để ngành xây dựng Việt Nam nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu, góp phần hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng xanh và phát triển bền vững của đất nước.