Vệ binh cách mạng Hồi giáo lựa chọn tân Lãnh tụ tối cao Iran?

Một nguồn tin cấp cao ở Iran cho hay, Vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran hiện đang điều hành đất nước này sau khi họ định hướng việc lựa chọn ông Mojtaba Khamenei vào vị trí Lãnh tụ tối cao. Ông Mojtaba Khamenei đã cơ bản im hơi lặng tiếng kể từ khi được đưa lên vị trí lãnh đạo này, thay thế ông Ali Khamenei đã bị Mỹ - Israel hạ sát vào sáng 28/2.

Chính trị gia Mojtaba Khamenei (người ở hàng trước, đeo kính) xuất hiện hồi năm 2019. Ảnh: AP.

Tờ Times of Israel hôm 11/3/2026 cho hay: Theo các nguồn tin nội bộ Iran, IRGC xem Mojtaba Khamenei là người “mềm dẻo” hơn cha mình và sẽ ủng hộ các chính sách cứng rắn của IRGC, gạt sang một bên những lo ngại của phái thực dụng.

Vẫn theo những nguồn tin trên, IRGC - vốn rất quyền lực - thì nay giành được ảnh hưởng lớn hơn nữa kể từ khi chiến tranh Iran 2026 bắt đầu và họ nhanh chóng vượt qua những nghi ngờ của các nhân vật chính trị và giáo sĩ cấp cao, những người phản đối phương án lựa chọn ông Mojtaba, khiến việc công bố lựa chọn này bị trì hoãn trong nhiều giờ.

Những người phản đối việc bổ nhiệm ông Mojtaba Khamenei càng thêm quan ngại khi ông vẫn chưa đưa ra bất kỳ tuyên bố nào cho đến tối 10/3, gần 48 giờ sau khi ông được lựa chọn vào chức vụ Lãnh tụ tối cao.

Với việc ông Mojtaba kế nhiệm cha mình, đất nước Iran có thể theo đuổi đường lối đối ngoại và đối nội cứng rắn hơn, theo 3 nguồn tin cấp cao của Iran, một cựu quan chức cải cách và một người trong cuộc khác.

Hai trong số các nguồn tin này cho rằng ảnh hưởng chi phối của IRGC đối với hệ thống chính trị của Iran có thể chuyển hóa Cộng hòa Hồi giáo Iran theo hướng một nhà nước quân sự với lớp vỏ tôn giáo mong manh bên ngoài, từ đó khiến Iran bị thu hẹp cơ sở ủng hộ cũng như không gian xử lý các mối đe dọa phức tạp.

Tân Lãnh đạo bị thương ở Tehran?

Mặc dù là một nhà điều hành hậu trường với ảnh hưởng trong nhiều thập kỷ điều hành văn phòng của chính cha mình, ông Mojtaba Khamenei vẫn là một nhân vật tương đối xa lạ đối với nhiều người Iran. Tin tức cho hay, ông có thể đã bị thương trong cuộc tập kích của Mỹ và Israel vào trung tâm thủ đô Tehran khiến cha ông tử vong.

Một người dẫn chương trình truyền hình nhà nước Iran dường như đã xác nhận những tin đồn lan rộng rằng ông Mojtaba Khamenei bị thương, mô tả ông là một “janbaz”, hay “cựu chiến binh bị thương” của Chiến tranh Ramadan - cách Iran gọi cuộc xung đột hiện tại. Hãng thông tấn Reuters chưa thể xác nhận tình trạng của ông.

Khả năng bị thương đó cùng những lo ngại về an ninh tại Iran sau vụ ám sát Lãnh tụ Ali Khamenei vào ngày 28/2 có thể lý giải sự im lặng của ông Mojtaba kể từ khi Hội đồng Chuyên gia Iran (gồm 88 thành viên) tuyên bố vào cuối ngày 8/3 rằng họ đã bầu ông làm Lãnh tụ tối cao của đất nước.

Tại Iran, quyền lực nằm khá rõ trong tay Lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo và Văn phòng Lãnh tụ tối cao, được gọi là beyt - một hệ thống ảnh hưởng song song trong bộ máy hành chính.

Hôm 7/3, Tổng thống Iran, Masoud Pezeshkian (một phần trong bộ ba được ủy quyền trong khoảng thời gian chuyển giao quyền lực) xin lỗi các quốc gia vùng Vịnh về các cuộc tấn công trả đũa của Iran nhằm vào các nước đó. Các nguồn tin nói với Reuters rằng thời điểm đó, các quan chức cấp cao của IRGC đã rất phẫn nộ trước lời xin lỗi của ông ấy.

Một trong 3 nguồn tin cấp cao, người nói rằng IRGC hiện đang điều hành Iran, cho biết cố Đại giáo chú Ali Khamenei có khả năng cân bằng quan điểm của IRGC với quan điểm của giới tinh hoa chính trị và giáo sĩ trong hệ thống Iran.

Nguồn tin này cho biết thêm, ngay cả khi giả sử rằng nhà lãnh đạo tối cao mới của Iran đủ sức nắm quyền thì Lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo (IRGC) giờ đây có thể sẽ có tiếng nói cuối cùng trong các quyết định lớn trong tương lai.

Alex Vatanka - một nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Trung Đông ở Washington (Mỹ), nhận định: “Ông Mojtaba có được vị trí của mình nhờ Lực lượng Vệ binh cách mạng và do đó, ông ấy sẽ không thể sở hữu quyền lực tối cao như cha mình”.

Thông điệp trực diện từ IRGC

Theo Hiến pháp Iran, việc lựa chọn lãnh tụ thuộc về Hội đồng Chuyên gia, nhưng trong cả hai cuộc bầu cử lãnh đạo mới kể từ Cách mạng Hồi giáo năm 1979, kết quả đều chịu ảnh hưởng từ lời khuyên của những bên trung gian chính trị khác.

Khi Đại giáo chủ Ruhollah Khomeini qua đời năm 1989, người quyết định kế nhiệm là chính trị gia có ảnh hưởng Ali Akbar Hashemi Rafsanjani - nhân vật này khi ấy đã nói với Hội đồng Chuyên gia rằng trên giường bệnh, ông Khomeini đã thì thầm tên Khamenei với ông Rafsanjani.

Còn bây giờ IRGC gửi thông điệp thẳng thắn hơn nhiều, cả 5 nguồn tin đều chung nhận định này. IRGC lập luận rằng chiến tranh đòi hỏi một quá trình nhanh chóng và việc lựa chọn một ứng cử viên dám thách thức Mỹ.

Do hội trường của họ ở thành phố Qom đã bị ném bom, Hội đồng Chuyên gia phải họp ở một địa điểm khác - cho đến nay vẫn chưa được tiết lộ. Giáo chủ Mohsen Heydari phát biểu trên truyền hình nhà nước rằng một số thành viên của Hội đồng đã không thể có mặt hoặc thậm chí không được thông báo về cuộc bỏ phiếu. Ông cho biết thêm, cơ quan này đã đạt đủ số thành viên cần thiết là 2 phần 3 (nhưng không nói rõ có bao nhiêu người thực sự tham gia), với 85-90% số người có mặt ủng hộ Mojtaba Khamenei.

Đường lối cứng rắn hơn?

Hai nguồn tin cho biết, một bộ phận giáo sĩ Hồi giáo Iran không thích sự kế nhiệm theo kiểu cha truyền con nối và lo sợ rằng sự lựa chọn này sẽ làm mất lòng ngay cả nhiều người vốn ủng hộ hệ thống cầm quyền.

Một nguồn tin khác cho biết, đằng sau hậu trường, một số giáo sĩ và chính trị gia đã cố gắng thúc đẩy một phương án thay thế trong nhiều cuộc thảo luận trong tuần qua. Tuy nhiên, cựu quan chức theo chủ nghĩa cải cách này cho biết IRGC đã gây sức ép với những người chỉ trích việc Mojtaba Khamenei kế nhiệm. Người trong cuộc của Cộng hòa Hồi giáo cho biết, IRGC đã liên hệ các thành viên của Hội đồng, vấp phải sự phản đối, nhưng cuối cùng các thành viên đó cũng chấp nhận ủng hộ ông Mojtaba. Theo cả 5 nguồn tin, việc bổ nhiệm Mojtaba ban đầu dự kiến được công bố vào sáng 8/3, nhưng mãi đến tối muộn mới được công bố do sự phản đối dai dẳng đối với sự lựa chọn này.

Là người đứng đầu beyt trong nhiều năm dưới thời cha mình, Mojtaba Khamenei đã xây dựng mối quan hệ rất thân thiết với IRGC, đặc biệt là các chỉ huy cấp 2 thay thế các tướng lĩnh cấp cao tử vong trong chiến tranh, một trong các quan chức cho biết.

Kết quả là, theo cựu quan chức cải cách này, chính sách đối ngoại và đối nội sẽ chuyển sang hướng cứng rắn hơn, với khả năng IRGC sẽ nắm trọn quyền.

Trí Nhân/VOV.VN biên dịch