Về đình Cự Lộc nghe chuyện về Đức Thánh mẫu Ngô Thị Nương Nương

Nét đẹp kiến trúc đình Cự Lộc, xã Hoằng Hóa - nơi thờ tự Đức Thánh mẫu Ngô Thị Nương Nương.

Đức Thánh mẫu Ngô Thị Nương Nương là vợ của ông tướng Đàn (Đờn) – người có sức khỏe phi thường, có tài khí uy phong lẫm liệt, ham mê luyện tập võ nghệ.

Đời Trần, gặp lúc nước nhà bị quân Nguyên – Mông sang xâm lược, ông quyết tâm đi lính, xông pha trận mạc phò vua giúp nước, đánh thắng hết trận này đến trận khác, được vua ban phong là “phụ ký lang hầu Đô tổng thống”. Khi mất, ông được người dân xã Hành Đoan (nay là xã Hoằng Lộc) thờ phụng và tôn làm thành hoàng làng.

Lại nói về vợ của ông – Đức Thánh mẫu Ngô Thị Nương Nương là người luôn sống đức hạnh, hòa nhã với mọi người xung quanh, lại thạo nghề và có công truyền dạy nghề canh cửi, trồng dâu nuôi tằm, quay xa kéo sợi cho dân làng có thêm kế sinh nhai nên ai ai cũng quý mến.

Sách “Địa chí Văn hóa Hoằng Hóa ” có ghi chép về cuộc đời bà Ngô Thị Nương Nương: "Khi tướng Đờn tả xung hữu đột trên chiến trường cũng là lúc bà đang mang thai. Chiến sự khó lường, do tương quan lực lượng quá lớn, trong một trận quyết chiến, tướng Đờn và quân lính bị vây hãm nhiều ngày, lương thực ngày càng cạn kiệt".

Tin dữ truyền về quê nhà, bà chuyển dạ trong nỗi lo lắng, thấp thỏm về an nguy của chồng. Vì lẽ đó, ngay sau cơn đau dữ dội, bà Ngô Thị Nương Nương hạ sinh 4 người con rồi từ giã cõi đời. Với tình cảm yêu mến, trân trọng dành cho bà, Nhân dân trong làng đã chung tay góp sức nuôi dưỡng 4 người con của bà khôn lớn.

Đội tế nữ trong lễ tế giỗ Đức Thánh mẫu Ngô Thị Nương Nương.

Ngày đất nước không còn bóng quân giặc, tướng Đờn tâu với nhà vua xin được trở về thăm quê, thăm gia đình. Đó cũng là lúc ông đau đớn hay tin người vợ tào khang của mình đã chết ngay sau khi sinh.

Trong niềm đau đớn, thương tiếc vô hạn, ông đặt tên cho 4 người con của mình là: Trường, Vũ, Chung, Minh, với ý nghĩa là tiếng chuông vang lên giữa chiến trường.

Trở về triều đình, tướng Đờn mang câu chuyện của gia đình mình tâu bày với nhà vua. Nhà vua xúc động mà phong cho bà là phúc thần, ban tặng hai chữ “nương nương” để làm duệ hiệu thờ cúng. Nhân dân địa phương tôn Đức Thánh mẫu Ngô Thị Nương Nương làm thành hoàng làng.

Theo các cụ cao niên trong làng, ngôi đình Cự Lộc – nơi thờ phụng Đức Thánh mẫu Ngô Thị Nương Nương được xây dựng từ thời Nguyễn; quy mô, kiến trúc tương đối lớn với cột dựng đều là gỗ lim to ; các họa tiết trang trí được chạm khắc tỉ mỉ, tinh xảo, phản ánh trình độ, kỹ thuật của các nghệ nhân lúc bấy giờ.

Được biết thêm, bốn người con của tướng Đờn và Đức Thánh mẫu Ngô Thị Nương Nương lớn lên cũng đi đánh giặc. Sau các ông lại trở về Đại Đồng trang và lập ra bốn làng, vì thế khi họ mất, mỗi làng xây nghè , xây đình thờ một ông.

Hằng năm, vào dịp đầu tháng Giêng, đông đảo Nhân dân trong làng, xã lại rộn ràng, náo nức tổ chức lễ tế giỗ Đức Thánh mẫu Ngô Thị Nương Nương tại đình Cự Lộc. Xưa kia, theo tục lệ kết chạ , cứ 3 năm, 3 làng Hòa Diên, Thanh Ngoạn, Phú Vinh đến gửi kỵ làng Cự Lộc. Lễ hội diễn ra trong 3 ngày, những ngày này dân làng gọi là ngày hội “hiếu thảo – hòa thuận”.

Tiếc rằng, trước sự biến thiên của thời gian, thăng trầm của lịch sử, lễ tế giỗ Đức Thánh mẫu Ngô Thị Nương Nương bị mai một, không còn lưu giữ được đầy đủ các nghi lễ, nghi thức truyền thống.

Ông Trương Văn Thọ, Bí thư Chi bộ, Trưởng Ban công tác Mặt trận thôn 2 Hồng Thái, Trưởng Tiểu ban quản lý di tích đình Cự Lộc, nhà thờ Bà mẹ Việt Nam Anh hùng và các anh hùng liệt sĩ xã Hoằng Hóa, bộc bạch: “Với các thế hệ người dân nơi đây, đình Cự Lộc và lễ tế giỗ Đức Thánh mẫu Ngô Thị Nương Nương là nét đẹp văn hóa ăn sâu vào tiềm thức, có ý nghĩa sâu sắc về văn hóa, tinh thần”.

“Suốt nhiều năm qua, mặc dù lễ tế giỗ Đức Thánh mẫu theo tục lệ xưa ít nhiều đã bị mai một nhưng người dân vẫn đều đặn tổ chức nghi thức tế lễ vào ngày mùng 10 tháng Giêng hằng năm. Chúng tôi vẫn luôn trăn trở để làm sao khôi phục lại các nghi thức, nghi lễ xưa để lễ tế giỗ Đức Thánh mẫu được vẹn tròn, thêm phần đặc sắc, linh thiêng”, ông Thọ chia sẻ thêm.

Nghi thức rước kiệu trong lễ tế giỗ Đức Thánh mẫu Ngô Thị Nương Nương lần đầu tiên được tổ chức sau thời gian dài bị mai một.

Sau nhiều nỗ lực, cố gắng kết nối, phát tâm cung tiến của người dân, các thế hệ cháu con xa gần, nghi thức rước kiệu trong lễ tế giỗ Đức Thánh mẫu Ngô Thị Nương Nương được phục dựng lại sau thời gian dài vắng bóng.

“Năm nào cũng vậy, vào ngày tế lễ giỗ Đức Thánh mẫu, tôi cũng đến đình Cự Lộc dâng hương, ghi công đức để bày tỏ tấm lòng thành kính, tưởng nhớ công đức của các bậc tiền nhân. Tuy nhiên, đây là lần đầu tiên tôi được xem lễ rước kiệu Đức Thánh Mẫu nên cảm thấy rất hào hứng, tự hào về nét đẹp văn hóa quê hương”, chị Hoài, người dân trong xã cho biết.

Tọa lạc giữa không gian làng, xã yên ả, thanh bình, đình Cự Lộc không chỉ nổi bật bởi kiến trúc đẹp, mang đậm dấu ấn nghệ thuật thời Nguyễn mà còn là địa điểm chứng kiến nhiều sự kiện lịch sử quan trọng trong các cuộc đấu tranh cách mạng tại địa phương, biểu tượng cho đời sống văn hóa – tâm linh của các thế hệ người dân nơi đây.

Mỗi dịp về với đình Cự Lộc là thêm một lần được lắng lòng nghe câu chuyện kể về Đức Thánh mẫu Ngô Thị Nương Nương (Nhân dân trong làng thường gọi là bà Cả) để cảm nhận sâu sắc phẩm hạnh, đức hy sinh, tình yêu thương dành cho quê hương, gia đình của nhân vật được thờ tự trong đình nói riêng, phụ nữ Việt Nam nói chung.

Hoàng Linh