Về Đường Lâm ngắm ngựa sơn mài đánh thức hồn làng cổ

Trong không gian cổ kính của làng cổ Đường Lâm, hình ảnh những chú ngựa sơn mài ánh lên sắc thời gian và hơi thở đương đại, như cuộc đối thoại tinh tế giữa truyền thống và sáng tạo mới.

Theo Nghệ nhân Nguyễn Tấn Phát, bộ bàn ghế sơn mài đặc biệt mang tên “Bát Mã Truy Phong” gây ấn tượng bởi tạo hình, chất liệu và ý niệm biểu tượng sâu sắc được gửi gắm. Tác phẩm gồm 1 bàn và 7 ghế, được cấu trúc như một chỉnh thể hài hòa giữa ngựa mẹ và 7 ngựa con, gợi mở hình ảnh về một dòng chảy kế thừa và phát triển bền bỉ.

"Bát Mã Truy Phong được chế tác 100% bằng gỗ phủ sơn mài, với gam màu chủ đạo là vàng và đỏ; đây là hai sắc màu giàu tính biểu tượng trong văn hóa Tết Việt: vàng của phúc lộc, thịnh vượng; đỏ của may mắn, sinh khí và khởi đầu mới. Trên nền màu ấy, những dáng ngựa hiện lên vừa ấm áp, vừa sống động, như mang theo hơi thở mùa xuân lan tỏa khắp không gian làng cổ." - nghệ nhân Nguyễn Tấn Phát chia sẻ.

Trong bố cục ấy, ngựa mẹ được đặt ở vị trí trung tâm, là biểu trưng cho gốc rễ, cội nguồn, nền tảng văn hóa. Bao quanh là 7 ngựa con, đại diện cho các thế hệ tiếp nối, cho sự sinh sôi và lan tỏa của giá trị truyền đời. Mỗi chú ngựa mang một sắc độ khác nhau, một dáng vẻ khác nhau: con mạnh mẽ, con uyển chuyển, con trầm tĩnh, con bứt phá thể hiện sự đa dạng trong cá tính và con đường phát triển, nhưng tất cả đều cùng chung một hướng tiến, khát vọng vươn lên và tương lai rộng mở.

Lớp sơn mài phủ lên toàn bộ tác phẩm mang đến giá trị thẩm mỹ cao, minh chứng cho lớp thời gian, tích tụ ký ức và chiều sâu lịch sử. Sơn mài, với đặc tính càng mài càng lộ sắc, càng lâu càng bền, trở thành ẩn dụ cho giá trị truyền đời: không phô trương nhất thời, mà thấm dần, lắng sâu, trường tồn.

Với ý nghĩa đó, bộ bàn ghế đặc biệt này đang được nghệ nhân định giá khoảng 10 tỷ đồng. Mức giá ấy không chỉ phản ánh vật chất hay công năng, mà còn là sự khẳng định giá trị của lao động sáng tạo, của mỹ thuật truyền thống khi được nâng tầm bằng tư duy đương đại.

Ngoài bộ bàn ghế “Bát Mã Truy Phong”, Nghệ nhân Nguyễn Tấn Phát còn giới thiệu một số tác phẩm khác về chủ đề ngựa, được kết hợp tinh tế giữa đá ong – vật liệu đặc trưng của vùng thành cổ Sơn Tây, với gỗ và nghệ thuật sơn mài. Đây là một hướng đi táo bạo, bởi đá ong vốn mang cảm giác cứng rắn, thô mộc, giàu hình khối và nặng về vật chất.

Thế nhưng, dưới bàn tay khéo léo của nghệ nhân, đá ong không còn là yếu tố thô ráp. Khi đặt cạnh gỗ (chất liệu mang tính ấm áp, mềm mại), được kết nối bằng lớp sơn mài có chiều sâu; các tác phẩm xóa nhòa ranh giới giữa truyền thống và hiện đại, tạo nên một chỉnh thể dung hòa đầy bất ngờ.

Cái cứng của đá ong trở thành điểm tựa tạo hình; cái mềm của gỗ giúp cân bằng thị giác; còn sơn mài đóng vai trò như lớp “ngôn ngữ nghệ thuật” kết nối, làm dịu và nâng đỡ.

Chính sự kết hợp ấy khiến các tác phẩm mang đến vẻ đẹp chững chạc, vững vàng nhưng tinh tế, như chính tinh thần của vùng đất Đường Lâm: mộc mạc mà sâu sắc, giản dị mà bền bỉ.

Cận cảnh bề mặt sơn mài sau khi mài, ánh lên sắc độ trầm ấm và tinh tế.

Các tác phẩm độc bản được nghệ nhân Nguyễn Tấn Phát tạo tác.

Nghệ nhân Nguyễn Tấn Phát bên bộ sưu tập 2026 chú ngựa đón xuân.

Qua bàn tay nghệ nhân, những khối đá ong thô mộc đặc trưng của vùng đất Sơn Tây đã được thổi hồn, trở thành tác phẩm tạo hình đương đại đầy sức sống.

Du khách về làng cổ dịp giáp Tết, đến thăm những ngôi nhà cổ hàng trăm năm tuổi hay thưởng thức hương vị chè lam, có thể dừng chân thật lâu để ngắm nhìn “Bát Mã Truy Phong” - cảm nhận một mùa xuân sâu lắng.

Dưới sự dẫn dắt của nghệ nhân Nguyễn Tấn Phát, du khách được trực tiếp chạm, tự tay vẽ nên những sắc màu đương đại và thể hiện cảm xúc của mình trên tác phẩm.

Giang Nam