Vẽ lại gương mặt quá khứ

Một bức ảnh phục dựng do nhóm “Tri ân Tổ quốc” thực hiện.

Người nhận lại bức ảnh ấy là ông Vũ Duy Phán (sinh năm 1940), trưởng cành họ Vũ ở xã Tây Đô. Trong những năm tháng ác liệt nhất của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cả hai anh em ông đều xung phong lên đường nhập ngũ. Người em - liệt sĩ Vũ Duy Thoán là chiến sĩ lái xe Trường Sơn. Ngày 3/7/1968, trên cung đường vận chuyển vũ khí, xe của anh bị trúng bom địch. Người chiến sĩ trẻ ấy đã anh dũng hy sinh ngay trên buồng lái khi tuổi đời còn phơi phới. Trong khi đó, cựu chiến binh Vũ Duy Phán là xạ thủ pháo cao xạ 12 ly 7 kiêm y tá tại Sư đoàn 380. Năm 1968, một dấu mốc đau thương ập xuống gia đình khi hai giấy báo tử được gửi về cùng một lúc. Do thất lạc thông tin trong trận đánh ác liệt dịp Tết Mậu Thân, địa phương đã phát giấy báo tử cho cả hai anh em. Nhưng thực tế, ông Phán bị địch bắt và đày ra nhà tù Phú Quốc. Suốt 5 năm bị giam cầm, nếm đủ mọi đòn tra tấn tàn khốc, ông vẫn giữ vững bản lĩnh người cộng sản cho đến ngày được trao trả tự do vào năm 1973. Việc đầu tiên ông làm khi trở về là đi tìm em. Ông đã ôm hài cốt em từ Nghệ An về quê nhà không rời tay phút nào. Và bức ảnh mà nhóm “Tri ân Tổ quốc” (xã Tây Đô) phục dựng trao tặng đến ông chính là tấm hình được sao chụp từ một thước phim tư liệu quý giá.

Câu chuyện của gia đình ông Phán chỉ là một trong số hàng nghìn bức ảnh mà nhóm “Tri ân Tổ quốc” đã và đang thực hiện. Được hình thành từ một khởi đầu rất giản dị khi trưởng nhóm Hoàng Tùng Linh nhận lời nhờ phục dựng lại bức ảnh liệt sĩ cho một gia đình trong làng. Bức ảnh đã cũ, nhòe mờ, chỉ còn lại vài đường nét nhạt nhòa. Linh kiên nhẫn ngồi hàng giờ bên máy tính, dò từng chi tiết nhỏ để khôi phục lại gương mặt tuổi hai mươi. Khi trao bức ảnh, nhìn thấy người mẹ già bật khóc, anh hiểu rằng công việc này không đơn thuần là kỹ thuật, mà là “vẽ lại gương mặt quá khứ” cho sự trở về của một người con trong gia đình.

Từ trải nghiệm đầu tiên ấy, Linh chia sẻ với vài người bạn cùng chí hướng. Ban đầu, họ chỉ nghĩ đơn giản là giúp được ai thì giúp, nhưng số gia đình tìm đến ngày càng nhiều. Thấy việc làm ý nghĩa, 5 bạn trẻ đã quyết định lập thành nhóm, lấy tên là “Tri ân Tổ quốc” như một lời nhắc nhở về mục đích chung. Chỉ sau gần hai năm hoạt động hoàn toàn miễn phí, nhóm đã phục dựng và trao tặng hơn 1.000 bức chân dung liệt sĩ trên khắp cả nước. Để có được những “cuộc trở về” trọn vẹn, các thành viên trong nhóm đã phải dành thời gian miệt mài bên màn hình máy tính. Quá trình này không chỉ dựa vào công nghệ AI hay kỹ thuật đồ họa hiện đại, mà còn đòi hỏi sự kỳ công tìm tòi. Mỗi bức ảnh là kết quả của nhiều giờ trao đổi về nhân dạng và đối chiếu kỹ lưỡng quân phục, quân hàm qua từng giai đoạn chiến đấu, nhằm tái hiện gương mặt người lính chân thực nhất.

Không dừng lại ở việc phục dựng theo yêu cầu, nhóm còn chủ động tìm về những địa danh lịch sử để gương mặt các liệt sĩ được trở lại đúng nơi họ từng sống và chiến đấu. Một trong những bức ảnh đặc biệt như vậy là chân dung liệt sĩ Phạm Văn Hinh, trưởng ban trinh sát đội du kích chiến khu Ngọc Trạo. Hy sinh năm 1941, ông là một trong những người con ưu tú ngã xuống đầu tiên cho phong trào cách mạng xứ Thanh. Gần một thế kỷ sau, chân dung người chiến sĩ ấy đã được nhóm phục dựng nguyên vẹn, trang trọng rồi trao tận tay gia đình và Trường THCS Phạm Văn Hinh. Đó không chỉ là một bức ảnh được hồi sinh, mà là hiện thân của lịch sử, là lời nhắc nhở về một thời máu lửa đã qua.

Chứng kiến sự tận tâm của Linh và các cộng sự, những người cựu chiến binh như ông Phán không giấu nổi sự xúc động. Cách lớp trẻ thời bình nâng niu từng mảnh ký ức cũ chính là minh chứng sống động nhất cho thấy mạch nguồn “uống nước nhớ nguồn” vẫn luôn chảy mãi, gắn kết các thế hệ trong sợi dây tâm linh bền chặt.

Mỗi bức ảnh từ nhóm “Tri ân Tổ quốc” không chỉ là kết quả của công nghệ, mà là nhịp cầu kết nối quá khứ với hiện tại. Khi những gương mặt thanh xuân được khôi phục rõ nét sau nhiều thập kỷ, đó cũng là lúc một “cuộc trở về” đầy xúc động được hoàn tất.

Cùng với lòng biết ơn, các bạn trẻ đã sử dụng công nghệ để tìm lại dáng hình cho những người đã ngã xuống. Hành động này chính là sự tiếp nối trách nhiệm giữa các thế hệ, giữ cho những giá trị tinh thần của cha ông không bị thời gian vùi lấp. Những bức chân dung ấy giờ đây trở thành một phần của ký ức, nhắc nhở chúng ta về một thời kỳ gian khổ nhưng vô cùng hào hùng của dân tộc.