Vệ tinh 'kiểm tra' của Nga rơi xuống Trái Đất

Nhà vật lý thiên văn Jonathan McDowell thuộc Trung tâm Vật lý thiên văn Harvard-Smithsonian, người chuyên theo dõi hoạt động của các vệ tinh, cho rằng vẫn còn nhiều điểm chưa rõ xung quanh số phận của Kosmos-2558 và một vật thể được cho là đã tách khỏi nó.

Tên lửa Soyuz 2.1v đang được lắp đặt tại Sân bay vũ trụ Plesetsk với vệ tinh bí ẩn Kosmos-2558. (Ảnh: Bộ Quốc phòng Nga)

Kosmos-2558 được phóng ngày 1/8/2022 từ Sân bay vũ trụ Plesetsk bằng tên lửa Soyuz-2-1v. Vệ tinh này thuộc chương trình Nivelir của Nga, trong đó các vệ tinh "kiểm tra" đồng quỹ đạo được thiết kế để tiếp cận các tàu vũ trụ mục tiêu ở khoảng cách tương đối gần.

Khác với vệ tinh trinh sát truyền thống chủ yếu quan sát và chụp ảnh từ xa, vệ tinh kiểu này có thể thực hiện các thao tác thay đổi quỹ đạo để tiếp cận một phương tiện khác trên không gian.

Chỉ vài ngày sau khi Kosmos-2558 được phóng, các nhà theo dõi vệ tinh độc lập nhận thấy quỹ đạo của nó gần như trùng với USA-326, một vệ tinh bí mật của Văn phòng Trinh sát Quốc gia Mỹ (NRO) được đưa lên quỹ đạo hồi đầu năm 2022.

Trong khoảng 3 năm sau đó, Kosmos-2558 liên tục điều chỉnh quỹ đạo để duy trì vị trí gần USA-326. Có thời điểm vào tháng 4/2023, vệ tinh Nga được cho là chỉ cách vệ tinh Mỹ khoảng 31 km.

Xuất hiện một vật thể bí ẩn

Theo nhà báo chuyên về không gian Anatoly Zak, Kosmos-2558 bắt đầu ngừng thực hiện các lần đốt động cơ định kỳ để duy trì quỹ đạo vào khoảng tháng 4/2025. Sau đó, quỹ đạo của vệ tinh bắt đầu suy giảm tự nhiên.

Đến ngày 26/6/2025, các nhà theo dõi thuộc Lực lượng Không gian Mỹ lập danh mục một vật thể mới mang định danh 2022-089C. Vật thể này dường như đã tách khỏi Kosmos-2558 không còn hoạt động và được giới theo dõi gọi là "Vật thể C".

Điều đáng chú ý là Vật thể C không hoàn toàn bị động. Kể từ khi xuất hiện, nó tiếp tục thực hiện các lần đốt nhiên liệu để điều chỉnh quỹ đạo. Một lần thao tác vào tháng 7/2025 đã đưa vật thể này tới cách USA-326 khoảng 81 km.

Chính sự xuất hiện và hoạt động của Vật thể C khiến các nhà theo dõi đặt câu hỏi về cấu trúc thực sự của nhiệm vụ Kosmos-2558.

McDowell cho rằng chưa thể chắc chắn Vật thể C chính là phần còn lại của Kosmos-2558. Ông cũng đặt vấn đề liệu vật thể mà các nhà theo dõi Mỹ tiếp tục nhận diện là Kosmos-2558 kể từ tháng 4/2025 có thực sự là vệ tinh ban đầu hay chỉ là một mô-đun bị tách bỏ hoặc một vệ tinh con nhỏ hơn.

Một trong những cơ sở khiến ông đưa ra nghi vấn là Nga chưa từng đăng ký thêm tải trọng cho nhiệm vụ này với Liên hợp quốc, dù đây là yêu cầu đối với các vệ tinh mới được đưa vào hoạt động. Phía Nga chưa đưa ra bình luận về tình trạng của Kosmos-2558 cũng như nhận định của McDowell.

Chương trình Nivelir từng gây chú ý

Kosmos-2558 không phải vệ tinh Nivelir đầu tiên thu hút sự quan tâm của Mỹ. Tháng 7/2020, một vệ tinh liên quan là Kosmos-2543, từng phóng một vật thể tốc độ cao gần một vệ tinh khác của Nga. Vụ việc khi đó bị Bộ Tư lệnh Không gian Mỹ đánh giá là một cuộc thử nghiệm vũ khí chống vệ tinh.

Washington khi đó cho rằng Nga đã tiến hành một cuộc thử nghiệm không phá hủy đối với một loại vũ khí chống vệ tinh đặt trên không gian.

Nga lại đưa ra cách giải thích khác, mô tả các vệ tinh thuộc dòng Nivelir là những phương tiện kiểm tra được sử dụng để giám sát tình trạng của các tàu vũ trụ Nga.

Hiện vẫn chưa rõ những thiết bị nhiệm vụ nào, nếu có, đã cùng Vật thể C quay trở lại khí quyển Trái Đất. Các nhà quan sát cũng chưa xác định được liệu vật thể này có mang theo cảm biến riêng hay không, cũng như Nga có tiếp tục thực hiện các thao tác tiếp cận USA-326 trong tương lai hay không.

Theo cập nhật của McDowell ngày 13/9, Vật thể C vẫn đang thực hiện các lần đốt nhiên liệu định kỳ để nâng quỹ đạo.