Về Ước Lễ nghe ký ức làng cổ

Dấu ấn độc đáo trường tồn với thời gian

Về Ước Lễ hôm nay, dấu ấn của một ngôi làng có bề dày lịch sử vẫn hiện hữu trong từng công trình và câu chuyện được các bậc cao niên kể lại.

Theo ông Nguyễn Văn Mùi, 74 tuổi, Chi hội trưởng Chi hội Người cao tuổi thôn Ước Lễ, căn cứ vào những sắc phong còn được lưu giữ, trong đó có sắc phong cổ có niên đại năm 1670, cho thấy ngôi đình làng Ước Lễ tồn tại từ nhiều thế kỷ trước. Hiện làng còn giữ được 9 sắc phong cổ, là những tư liệu quý góp phần nhận diện lịch sử và đời sống văn hóa của cộng đồng cư dân nơi đây.

Nét kiến trúc độc đáo của ngôi đình làng Ước Lễ. Ảnh: Lê Dung

Hằng năm, tại đình Ước Lễ, người dân vẫn duy trì hai kỳ lễ vào ngày 12-3 và 12-8 Âm lịch. Đây là những kỳ lễ cầu phúc, cầu mong cuộc sống bình an, no đủ cho dân làng, được duy trì qua nhiều thế hệ.

Không gian đình còn gây ấn tượng bởi những nét kiến trúc riêng. Đáng chú ý là hệ thống cột trong tòa đình. “Cả một dãy từ cột hiên cho đến cột cuối cùng ở hậu cung là 15 cột liền, một dãy thẳng tắp. Đó là nét độc đáo của đình làng Ước Lễ”, ông Nguyễn Văn Mùi chia sẻ.

Cùng với hệ thống cột, đình có hai khoảng giếng trời ở khu vực tả mạc và hữu mạc, tạo hướng thông gió, giúp không gian bên trong thông thoáng.

Một điểm nhấn khác trên hành trình khám phá Ước Lễ là cổng làng. Công trình được xây theo kiểu vòm cuốn, mái cong, cao 6m, rộng 12m, bằng gạch chỉ nung đỏ; phía trên đắp nổi dòng chữ “Ước Lễ môn”. Hai bên cổng là những câu đối gửi gắm mong ước về cuộc sống bình an, làm ăn thuận lợi, công thành danh toại.

Không chỉ là lối vào làng, cổng Ước Lễ còn là nơi lưu giữ những giá trị văn hóa, tư tưởng của cộng đồng. Hình ảnh cổng làng rêu phong, bề thế cùng không gian kiến trúc truyền thống phía sau tạo nên dấu ấn khó trộn lẫn của Ước Lễ.

Ông Nguyễn Văn Mùi, Chi hội trưởng Chi hội Người cao tuổi thôn Ước Lễ kể chuyện làng. Ảnh: Lê Dung

“Mỹ tục khả phong” - giá trị được trao truyền

Theo các bậc cao niên, Ước Lễ từng được vua Tự Đức ban tặng bốn chữ “Mỹ tục khả phong”, ghi nhận những phong tục, nếp sống tốt đẹp của cộng đồng cư dân địa phương. Dấu tích này hiện vẫn được lưu giữ, trở thành niềm tự hào của người dân.

Những câu chuyện về lịch sử làng, đình, cổng làng, hoành phi, câu đối… được các thế hệ cao niên tìm hiểu, gìn giữ và giới thiệu cho lớp trẻ. Ông Đặng Hữu Bảo, Chi hội phó Chi hội Người cao tuổi thôn Ước Lễ, là một trong những người dành nhiều thời gian nghiên cứu các tư liệu, câu đối, hoành phi và những câu chuyện liên quan đến lịch sử làng.

Cổng làng Ước Lễ là một trong những cổng làng cổ đẹp và được bảo tồn khá nguyên vẹn. Ảnh: Lê Dung

Trong ký ức của người dân Ước Lễ, câu chuyện về Tể tướng Lữ Gia cũng là một phần của đời sống văn hóa. Theo ông Đặng Hữu Bảo, Lữ Gia là nhân vật lịch sử, được người dân tôn kính và thờ phụng. Qua thời gian, sự đan xen giữa tư liệu lịch sử, tín ngưỡng và ký ức cộng đồng đã tạo nên một lớp trầm tích văn hóa riêng cho Ước Lễ.

Nếu đình làng và những sắc phong lưu giữ ký ức về quá khứ thì nghề giò chả lại là một phần sức sống của Ước Lễ trong đời sống đương đại. “Chỗ nào có chợ là chỗ ấy có người Ước Lễ”, ông Nguyễn Văn Mùi nói về sự lan tỏa của người làng và nghề truyền thống.

Theo ông Mùi, ngay trong gia đình ông, từ thời ông nội đã có người rời quê đi làm ăn bằng nghề này. Qua nhiều thế hệ, nghề được duy trì, thích ứng với đời sống mới nhưng vẫn giữ những giá trị cốt lõi.

Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Dân Hòa Mai Xuân Trường cho biết, xã hiện có 91 di tích, trong đó có 52 di tích cấp quốc gia và cấp thành phố. Cùng với hệ thống di tích, địa phương còn có nhiều làng nghề truyền thống như giò chả Ước Lễ, nón lá Tri Lễ, tạc tượng Vũ Lăng, làm lồng chim Canh Hoạch… Đây là những giá trị góp phần tạo nên chiều sâu văn hóa của vùng đất Dân Hòa.

Xã chú trọng gắn bảo tồn các giá trị truyền thống với hoạt động trải nghiệm, quảng bá văn hóa địa phương. Mỗi dịp mùa xuân, chương trình “Tết lại” được tổ chức ở Ước Lễ, đưa người dân và du khách trở về với không gian làng quê, từ mái đình, chợ quê đến những nghề truyền thống đã làm nên tên tuổi của vùng đất.

Ước Lễ sở hữu một hệ thống di sản độc đáo. Ảnh: Lê Dung

Chị Lê Bình Minh, du khách đến tham quan làng Ước Lễ chia sẻ, điều gây ấn tượng không chỉ là hương vị giò chả mà còn là cảm giác được bước qua cổng làng, ngắm đình cổ và nghe người dân kể những câu chuyện về nghề. “Đến đây mới thấy một món ăn truyền thống có thể gắn với cả lịch sử, kiến trúc và đời sống của một cộng đồng như thế nào”, chị Bình Minh cho biết.

Từ những sắc phong có niên đại hàng trăm năm, ngôi đình với những nét kiến trúc riêng, cổng làng cổ kính đến nghề giò chả theo người làng đi khắp nơi, Ước Lễ đang sở hữu một hệ thống di sản vừa hữu hình vừa vô hình.

Giữ gìn những giá trị ấy là giữ mạch kết nối giữa các thế hệ, để những câu chuyện về làng không dừng lại ở ký ức của các bậc cao niên, mà tiếp tục được kể, được hiểu và được thực hành trong đời sống hôm nay.