Ví điện tử Ngân Lượng trở thành trạm 'rửa tiền' ra sao?

Truy tố gần 200 bị can

Theo đó, tại bản cáo trạng, Viện KSND TP.Hà Nội truy tố các bị can Phó Đức Nam (tức Mr Pips, SN 1994, ở TPHCM), Lê Khắc Ngọ, (tức Mr Hunter, SN 1990, ở Hưng Yên) về các tội "Lừa đảo chiếm đoạt tài sản" và "Rửa tiền".Vợ bị can Ngọ là Ngô Thị Thêu (SN 1995, ở Hải Phòng) bị cáo buộc phạm tội "Lừa đảo chiếm đoạt tài sản". Ngoài ra, có 185 bị can khác bị đề nghị truy tố về các tội "Lừa đảo chiếm đoạt tài sản", "Rửa tiền" hoặc "Chứa chấp hoặc tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có”.

Theo hồ sơ, năm 2018, Phó Đức Nam quen Isik Uran (SN 1984, người Thổ Nhĩ Kỳ) và cả hai bàn bạc, thống nhất việc Uran tạo lập, quản lý, điều hành các trang web kết nối với các ứng dụng để sử dụng giao dịch ngoại hối, chứng khoán quốc tế. Những trang này có tên tiếng Anh giống với tên các sàn giao dịch chứng khoán quốc tế rồi chuyển thông tin để Nam chỉ đạo nhân viên dụ dỗ khách hàng mở tài khoản, nạp tiền để đầu tư chứng khoán. Tuy nhiên các trang web trên về bản chất đều đã được lập trình sẵn, không có tính năng đối ứng ra thị trường thế giới. Khách hàng đầu tư trên trang web trên thực chất là chơi với chủ sàn (admin), khi khách hàng thua là chủ sàn được hưởng tiền đó. Uran hướng dẫn Phó Đức Nam cách thức xây dựng, tổ chức mô hình để hoạt động tại thị trường Việt Nam.

Ông Nguyễn Hòa Bình (Shark Bình) tại cơ quan Công an

Tại Việt Nam, Nam thuê văn phòng, nhân viên để bước đầu tạo lập và trực tiếp điều hành các văn phòng kinh doanh và giao cho Đặng Hoàng Liên Anh (SN 1996, ở TPHCM) phụ trách marketing. Năm 2019, Nam bàn bạc với Lê Khắc Ngọ và tiếp đến là với Bùi Trung Đức về việc để Ngọ, Đức mở rộng hệ thống sàn giao dịch ở Việt Nam với quy mô trên toàn quốc, núp bóng dưới danh nghĩa Công ty, trang mạng hoạt động về lĩnh vực Tele Maketing (Tiếp thị, quảng bá sản phẩm qua điện thoại), Tele Sale (Tư vấn, bán hàng qua điện thoại), tư vấn môi giới chứng khoán, forex. Hoạt động trên nhằm dụ dỗ, lôi kéo bị hại tham gia đầu tư, sau đó chiếm đoạt tài sản.

Trong vụ án, Viện KSND cáo buộc Phó Đức Nam là người có hành vi bàn bạc, thống nhất với Isik Uran trong việc tạo lập 36 trang web, chỉ đạo nhân viên mở các công ty "ma", rồi sử dụng danh nghĩa của các công ty này để tuyển dụng nhân sự, ký kết hợp đồng cung cấp dịch vụ thuê đầu số điện thoại sử dụng cho ứng dụng Zoiper và mở 69 tài khoản ngân hàng, tài khoản tại các công ty trung gian thanh toán, gắn với các sàn giao dịch nêu trên để nhận tiền đầu tư của người bị hại. Cơ quan tố tụng xác định, Mr Pips đã phạm tội "Lừa đảo chiếm đoạt tài sản" với vai trò chủ mưu cầm đầu, chịu trách nhiệm với toàn bộ 920 vụ với tổng số tiền chiếm đoạt là hơn 1.568 tỷ đồng. Để hợp thức hóa, bị can Nam đã "rửa tiền" bằng cách mua 32 bất động sản, dùng 141 tỷ đồng mua vàng, đổi được hơn 1,7 triệu USD và hơn 1 triệu đô Singapore.

Đối với Lê Khắc Ngọ, kết quả điều tra cho thấy, năm 2019, bị can này đã bàn bạc với Phó Đức Nam về việc mở rộng hệ thống các sàn giao dịch chứng khoán, forex ở Việt Nam với quy mô trên toàn quốc. Ngọ được Nam giao quản lý 20 Văn phòng hoạt động kinh doanh để dụ dỗ, lôi kéo bị hại tham gia đầu tư nhằm chiếm đoạt tài sản. Mr Hunter phải chịu trách nhiệm đối với 287 vụ lừa đảo, chiếm đoạt hơn 344 tỷ đồng. Ngọ cũng "rửa tiền" bằng cách mua 4 bất động sản, 143 miếng vàng nguyên khối.

Tang vật thu giữ trong vụ án

Đối phó bằng dữ liệu giả

Theo nội dung cáo buộc, Phó Đức Nam thống nhất với bộ phận tài vụ mở tài khoản ví tại các công ty trung gian thanh toán, trong đó có Công ty cổ phần Ngân Lượng do ông Nguyễn Hòa Bình làm Chủ tịch Hội đồng quản trị, người chỉ đạo chung các hoạt động. Từ giữa năm 2020 đến tháng 9/2022, gần 320 tỷ đồng của 232 bị hại đã luân chuyển qua ví điện tử Ngân Lượng rồi nạp vào các sàn forex giả mạo. Dưới bàn tay phù phép của Shark Bình, Ngân Lượng từ một ví điện tử hợp pháp đã bị biến thành trạm trung chuyển rửa tiền với dữ liệu giả được dựng ra như thế nào?

Tháng 6/2020, bộ phận phụ trách của Công ty cổ phần Ngân Lượng bắt đầu nhận được liên tiếp các công văn từ cơ quan Công an, yêu cầu xác minh những ví điện tử có giao dịch nhận tiền của khách hàng đầu tư vào các sàn ngoại hối (forex) do Phó Đức Nam điều hành. Nhân viên phụ trách là bà Nguyễn Thị Nam đã báo cáo sự việc lên ông Nguyễn Hòa Bình. Theo cáo trạng, thay vì cung cấp đúng dữ liệu ví thật đang phục vụ sàn forex, Shark Bình đã chỉ đạo bà Nam cùng một nhân viên khác tạo lập dữ liệu nạp, rút của một ví Ngân Lượng khác - gọi nôm na là "ví giả” - để cung cấp cho cơ quan điều tra, nhằm che giấu sai phạm và duy trì nguồn thu phí giao dịch từ sàn forex đang bị nghi vấn.

Chi tiết mới nhất trong cáo trạng đại án Phó Đức Nam - Lê Khắc Ngọ đã lý giải cách hơn 300 tỷ đồng tiền lừa đảo đã có thể luân chuyển trót lọt qua một tổ chức trung gian thanh toán được cấp phép hợp pháp và vì sao một cơ chế được dựng ra để giám sát dòng tiền lại trở thành nơi dòng tiền được tẩy rửa.

Công ty cổ phần Ngân Lượng là một tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán, hoạt động dưới sự cấp phép và giám sát của Ngân hàng Nhà nước theo khuôn khổ pháp luật về thanh toán không dùng tiền mặt. Đây không phải một sàn giao dịch vô danh trên mạng xã hội như hàng loạt vụ lừa đảo tiền ảo từng bị triệt phá trước đó, mà là một pháp nhân có giấy phép, có bộ máy vận hành, có nghĩa vụ báo cáo với cơ quan quản lý. Chính vì vậy, khi dòng tiền của khách hàng sàn forex Mr Pips chảy qua ví Ngân Lượng, nó mang theo một lớp vỏ hợp pháp mà bản thân dòng tiền lừa đảo không có.

Theo cáo trạng, để "rửa tiền", Phó Đức Nam đã thống nhất với bộ phận tài vụ dưới quyền việc mở ví điện tử tại các công ty trung gian thanh toán, trong đó có Ngân Lượng - nơi ông Nguyễn Hòa Bình làm Chủ tịch HĐQT. Năm 2020, Phó Đức Nam liên hệ với bà Trần Thị Thanh Tâm, tự giới thiệu là người đại diện mới của sàn để thỏa thuận mức phí chiết khấu. Sau khi báo cáo và xin ý kiến ông Bình, bà Tâm được giao chăm sóc khách hàng là sàn forex mang tên GKFX, với mức phí áp dụng là 2,5% cho giao dịch nạp và 1% cộng 1.000 đồng cho mỗi lần rút. Nói cách khác, ví điện tử Ngân Lượng không phải bị lợi dụng một cách thụ động, mà đã trở thành một dịch vụ được đàm phán phí, có khách hàng, có báo cáo nội bộ - vận hành như một nghiệp vụ kinh doanh bình thường, chỉ khác là đối tác kinh doanh ấy là một sàn ngoại hối trái phép.

Điểm đáng chú ý nhất trong cáo trạng không nằm ở việc dòng tiền được luân chuyển, mà nằm ở cách đường dây này phản ứng khi bị cơ quan chức năng phát hiện dấu hiệu bất thường. Cáo trạng xác định, mặc dù biết các sàn forex của Phó Đức Nam có dấu hiệu vi phạm pháp luật, nhưng do muốn duy trì hoạt động của ví Ngân Lượng gắn với sàn này để hưởng lợi từ phí giao dịch, ông Nguyễn Hòa Bình đã chỉ đạo bà Nguyễn Thị Nam và bà Trần Thị Thanh Tâm không cung cấp thông tin ví thật, mà tạo lập dữ liệu nạp, rút của một ví Ngân Lượng khác để cung cấp cho cơ quan Công an.

Quy trình dựng dữ liệu giả này được thực hiện có tổ chức. Ông Bình còn chỉ đạo bà Tâm liên hệ với nhân viên sàn forex của Phó Đức Nam, thông báo về công văn xác minh của Công an và yêu cầu phía sàn cung cấp thông tin một ví khác - không phải ví thật - cùng các giao dịch rút tiền của khách hàng có số tiền được tính toán sao cho phù hợp, tức là bằng hoặc ít hơn số tiền khách đã nạp vào. Sau khi công văn phúc đáp cùng tài liệu kèm theo được soạn xong, bà Nam chuyển cho ông Bình duyệt; khi được đồng ý, bà Nam ký nháy vào văn bản rồi chuyển tiếp cho người đại diện pháp luật của Ngân Lượng ký ban hành chính thức. Chi tiết này cho thấy hành vi che giấu không phải là một phản ứng bột phát của nhân viên cấp dưới, mà đi qua một quy trình phê duyệt có thứ bậc, từ người trực tiếp soạn thảo đến người đứng đầu doanh nghiệp. Một văn bản trả lời cơ quan điều tra - vốn dĩ phải là công cụ để làm rõ sự thật - đã bị biến thành một sản phẩm được "sản xuất" theo yêu cầu, với mục tiêu duy nhất là khớp với những gì phía sàn forex muốn thể hiện.

Phó Đức Nam (Mr Pips)

Vi phạm nghiêm trọng luật phòng, chống rửa tiền

Về quy mô, cáo trạng ngày 03/8/2026 xác định, tính từ 15/6/2020 đến 23/9/2022, có 232 bị hại đã chuyển tiền vào các tài khoản ví Ngân Lượng liên quan, với tổng số tiền hơn 318,9 tỷ đồng. Dòng tiền này được luân chuyển qua nhiều tài khoản ngân hàng đứng tên Công ty cổ phần Ngân Lượng tại các ngân hàng lớn trước khi được nạp vào các sàn forex do Phó Đức Nam điều hành. Với căn cứ này, ông Nguyễn Hòa Bình bị truy tố về tội "Rửa tiền" với khung hình phạt từ 10 - 15 năm tù. Phó Đức Nam và Lê Khắc Ngọ bị truy tố về cả hai tội "Lừa đảo chiếm đoạt tài sản" và "Rửa tiền"; vợ ông Ngọ là bà Ngô Thị Thêu bị truy tố tội "Lừa đảo chiếm đoạt tài sản".

Luật Phòng, chống rửa tiền năm 2022 đã quy định khá cụ thể những dấu hiệu đáng ngờ trong lĩnh vực trung gian thanh toán liên quan đến rửa tiền, tại Điều 29 của luật này, bao gồm việc doanh số giao dịch trên ví điện tử thay đổi đột biến, tiền nạp vào và rút ra nhanh khỏi ví, doanh số giao dịch lớn trong ngày nhưng số dư ví lại rất nhỏ hoặc bằng không, hay khách hàng thường xuyên nạp nhiều lần giá trị nhỏ vào một ví rồi chuyển giá trị lớn sang ví khác. Nghị định số 52/2024/NĐ-CP về thanh toán không dùng tiền mặt cũng quy định rõ, các tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán phải có chính sách và quy trình quản lý rủi ro về "rửa tiền" theo đúng yêu cầu của pháp luật phòng, chống "rửa tiền".

Khung pháp lý về nghĩa vụ nhận diện và báo cáo giao dịch đáng ngờ đối với ví điện tử đã có đầy đủ từ trước khi vụ việc này bị phanh phui. Vấn đề mà vụ án Ngân Lượng - Shark Bình đặt ra không phải là thiếu quy định, mà là chính người có trách nhiệm cao nhất trong việc phát hiện và báo cáo giao dịch đáng ngờ tại một tổ chức trung gian thanh toán, lại là người ra lệnh che giấu.