Vì lưới điện Thủ đô: Để dòng điện không bao giờ tắt

Trong những năm đế quốc Mỹ thực hiện chiến dịch "Sấm rền" đánh phá miền Bắc (cao điểm từ tháng 3-1965 đến cuối tháng 10-1968), các mục tiêu quân sự, kinh tế cùng nhiều cơ sở công nghiệp ở Hà Nội, Hải Phòng liên tục bị đánh phá ác liệt nhằm phá hủy tiềm lực kinh tế, cắt đứt tuyến chi viện từ miền Bắc vào miền Nam. Hệ thống lưới điện cấp cho các phụ tải trọng điểm cũng trở thành mục tiêu đánh phá. Thế nhưng, dưới làn bom đạn khốc liệt, những tuyến điện bị hư hỏng vẫn nhanh chóng được khôi phục, kịp thời đáp ứng yêu cầu sản xuất và lưu thông.

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng ký ức về những ngày bám trụ với từng cột điện, từng đường dây để giữ cho dòng điện không bị gián đoạn vẫn còn nguyên vẹn trong tâm trí những người trong cuộc. Những hồi ức được kể lại sau hơn nửa thế kỷ không chỉ giúp tái hiện một giai đoạn đầy gian khó mà còn cho thấy tinh thần trách nhiệm, ý chí và sự cống hiến của những người thợ điện Thủ đô trong những năm tháng chiến tranh.

Nhắc lại những năm tháng ấy, điều nhiều người nhớ đến trước tiên không phải là sự khốc liệt của bom đạn, mà là những phụ tải trọng điểm phải bằng mọi giá giữ cho dòng điện không bị gián đoạn.

Theo lời kể của ông Nguyễn Ngọc Huấn (sinh năm 1950), nguyên Chủ tịch Công đoàn Tổng công ty Điện lực Hà Nội và ông Dương Văn Mích (sinh năm 1947), nguyên Chủ tịch Công đoàn Công ty Điện lực Hai Bà Trưng-những “cựu binh” của Sở Quản lý phân phối điện Thủ đô-thì thời điểm những năm 1960-1970, hệ thống lưới điện cao thế của Thủ đô mới chỉ cấp điện áp 35kV, nhưng là nguồn điện lớn, quan trọng cho sản xuất và đời sống.

Hai ông kể lại: "Thứ nhất là Dệt 8-3 (lúc đó chưa có nhiều nhà máy dệt, mới có Dệt Nam Định và sau đó có Dệt 8-3). Rồi sau này thì có thêm một số nhà máy dệt địa phương, như Dệt 19-5, Dệt bạt công nghiệp và một số xí nghiệp dệt nhỏ. Cho nên các nhà máy này cũng là xí nghiệp trọng điểm của Nhà nước vì nó cấp nguồn vải cho Quân đội và cho cả nhân dân. Nhà máy rượu Hà Nội cũng là xí nghiệp trọng điểm. Rượu lúc đó thật ra là phục vụ xuất khẩu cho Nga để đổi lấy vũ khí và còn sản xuất cồn y tế để phục vụ cho các bệnh viện. Thế rồi dưới Lĩnh Nam có Nhà máy Phân lân Văn Điển, Nhà máy Pin Văn Điển - đó là những hộ phụ tải trọng điểm, phải đảm bảo điện liên tục cho họ. Có nghĩa là những hộ trọng điểm ấy khi bị đánh phá xong thì làm sao lại phải khắc phục nhanh nhất, đóng điện nhanh nhất. Phân lân Văn Điển thì phục vụ cho nông nghiệp, nhưng thật ra là sản xuất cả thuốc nổ/vũ khí súng đạn-tất nhiên là về họ phải điều chế nhiều hóa chất khác, nhưng nó là nguồn đầu tiên… Chúng tôi thì trong nội bộ nhiều khi cũng được thông tin ở một giới hạn, mức độ thôi, để biết độ quan trọng để có trách nhiệm thực hiện nhiệm vụ…".

Ngày đó, lưới điện 35kV kết nối từ Nhà máy Điện Yên Phụ đến “Trạm trung gian Mai Động”, từ đây có hai lộ đường dây cấp điện cho Nhà máy Dệt 8-3 và các nhà máy như: Cơ khí Thủy lợi, Phân lân Văn Điển, Pin Văn Điển, Kho 6, Ga Văn Điển... Các cơ sở công nghiệp này nhiều thời điểm bị bom Mỹ đánh phá suốt ngày đêm. Chúng đánh vào hệ thống điện hòng làm tê liệt sản xuất nên lưới điện bị hư hỏng rất nặng nề.

Người thợ điện làm việc trên lưới điện trong những năm chiến tranh (ảnh tư liệu).

Hiểu được tầm quan trọng của việc cấp điện cho các phụ tải quan trọng này, được cấp tấm phù hiệu “Phòng không nhân dân” nên những người thợ điện tăng thêm niềm tự hào khi được giao nhiệm vụ.

Ông Huấn, ông Mích kể tiếp: "Thực ra, chỉ tâm nguyện làm sao là khi được giao nhiệm vụ thì làm nhanh nhất để khôi phục lại điện thôi. Là vì thế này, lúc báo động thì anh em chúng tôi được trang bị chiếc phù hiệu “Phòng không nhân dân” nghĩa là được đi vào những khu vực vừa bị đánh phá ấy. Mỗi người được trang bị như vậy, khi bắt đầu có còi báo động thì lực lượng này được đi trên đường, được đến nơi trực để tập trung chuẩn bị cho khắc phục hậu quả, giải quyết các sự cố. Thế cho nên cứ khi có tiếng còi báo động là ở đâu thì ở, kể cả đêm hôm, ở nhà cũng phải đến. Thế còn đang trên đường đi làm ban ngày-theo giờ hành chính thì có báo động là phải về trụ sở làm việc ngay. Khi máy bay vào đánh phá xong rồi thì phải đi nắm lại tình hình và có biện pháp khắc phục ngay những tuyến đó. Cho nên lúc đó thực ra trong tâm trí của anh em chúng tôi là chỉ có làm sao để hoàn thành nhiệm vụ thôi, không có sợ...

Chiếc kìm cắt sắc bén luôn trong túi. Chiếc “tô-vít” cán gỗ được cất giữ cẩn thận bên người. Những chiếc thang tre đa năng lúc thì làm cột, khi lại làm thang. Không có nó không dựng được cột. Nhưng khi cột gãy đổ, thang lại được tranh thủ dùng làm cột tạm để khắc phục ngay các sự cố do bom đạn dội vào làm gián đoạn đường dây… Không sợ hãi. Không quản khó khăn nguy hiểm, ngay sau khi lưới điện bị bom đạn đánh phá là họ nhanh chóng lên đường để khắc phục các sự cố, để làm sao cấp điện nhanh nhất.

Trạm điện bằng thang tre được dựng để khôi phục, duy trì cấp điện trong những năm chiến tranh phá hoại. Ảnh tư liệu

Khắc phục vất vả quá, mệt chứ, sức con người cũng oải, có khi hàng chục ngày đêm, một ngày chỉ ngủ được có mấy tiếng thôi, tranh thủ ngủ thôi. Là vì ban ngày có khi báo động liên tục. Có những cao điểm đánh phá một ngày không biết bao nhiêu lần, một lúc lại báo động máy bay địch cách Hà Nội bao nhiêu cây chuẩn bị chiến đấu với các thứ… Thế xong đêm hôm thì lại đi khắc phục, bom đánh xong thì lại đi khắc phục ngủ. Thế cho nên nhiều lúc anh em mệt quá, ngủ ngồi trên cột, nhiều anh em cũng mệt quá dựa lưng vào cột ngủ… Nó đủ thứ thiếu ấy, nhưng tinh thần nó vui, không ngại một cái gì cả. Mà không được tham gia là cũng cảm thấy mình chưa hoàn thành nhiệm vụ, như có một cái gì đấy không được tổ chức tín nhiệm. Chứ còn hỏi nhớ lúc bấy giờ thế nào, tinh thần thế nào thì nói thật là không biết thế nào, nhưng đúng là tinh thần lúc bấy giờ như thế".

Lời thề quyết tử “Tim ngừng đập, máu ngừng chảy nhưng dòng điện không bao giờ tắt” dường như đã ngự trị trong từng hơi thở của những thợ điện ngày ấy và cho đến bây giờ.