Vì một Việt Nam khỏe mạnh: Bắt đầu từ dinh dưỡng và an toàn thực phẩm học đường

Hướng tới chăm sóc sức khỏe học đường toàn diện

Trước thềm năm học mới 2026- 2027 đang đến gần, việc tổ chức bữa ăn học đường đảm bảo, hợp lý là mối quan tâm chung của rất nhiều phụ huynh.

Hội thảo "Đồng hành – Kiến tạo tương lai – Vì một Việt Nam khỏe mạnh"

Ông  Hoàng Đức Minh - Vụ trưởng Vụ Học sinh, sinh viên (Bộ GDĐT) cho hay,  thực hiện Nghị quyết số 72-NQ/TW, các quy định của Luật Phòng bệnh và Nghị định số 165/2026/NĐ-CP, Bộ GDĐT đã trình Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 973/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình Sức khoẻ học đường giai đoạn 2026-2035. Mục tiêu chung của chương trình nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác y tế trường học và các hoạt động tuyên truyền, giáo dục, bảo vệ, chăm sóc, quản lý sức khỏe trong các cơ sở giáo dục nhằm bảo đảm điều kiện để người học phát triển toàn diện về thể chất, tinh thần; góp phần thực hiện các mục tiêu, giải pháp về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân. Trong đó Chương trình xác định các chỉ tiêu đạt được trong 2 giai đoạn: giai đoạn 2026-2030 và giai đoạn 2031-2035.

Quyết định 973/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ nêu rõ yêu cầu: "Nhân rộng mô hình bữa ăn học đường đảm bảo dinh dưỡng hợp lý kết hợp với hoạt động vận động thể lực; thực hiện hiệu quả việc đánh giá tình trạng dinh dưỡng và phối hợp với gia đình trong việc đảm bảo dinh dưỡng hợp lý cho trẻ em, học sinh..."

Cách tiếp cận được nêu trên không chỉ dừng lại ở việc nâng cao chất lượng bữa ăn bán trú, mà hướng tới chăm sóc sức khỏe học đường một cách toàn diện. Đó là kết hợp giữa dinh dưỡng hợp lý, vận động thể lực, theo dõi tình trạng dinh dưỡng và có sự phối hợp giữa nhà trường với gia đình. Nói cách khác, một mô hình bữa ăn học đường hiệu quả cần đồng thời giải quyết nhiều mục tiêu: đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng, hình thành thói quen ăn uống lành mạnh, tăng cường vận động thể lực và nâng cao nhận thức của cả học sinh, giáo viên lẫn phụ huynh.

Những thông tin tại Hội thảo cho thấy, Việt Nam đã có những chương trình thí điểm triển khai theo đúng định hướng này. Trong đó, đáng chú ý là Mô hình điểm "Bữa ăn học đường đảm bảo dinh dưỡng hợp lý kết hợp tăng cường hoạt động thể lực cho trẻ em, học sinh Việt Nam" (gọi tắt là Mô hình điểm). Mô hình này do Bộ GDĐT, Bộ Y tế (Viện Dinh dưỡng) cùng các chuyên gia đầu ngành trong nước và quốc tế triển khai, với sự khởi xướng và đồng hành của Tập đoàn TH – doanh nghiệp thực phẩm có nhiều hoạt động nhằm hiện thực hóa khát vọng nâng cao tầm vóc thế hệ trẻ Việt Nam. Chương trình từng được thực hiện thí điểm trong năm học 2020-2021 tại cấp mầm non và tiểu học ở 10 tỉnh, thành phố đại diện cho 5 vùng sinh thái lớn trên cả nước.

Hiệu quả của Mô hình điểm Bữa ăn học đường không dừng lại ở việc cải thiện "bữa ăn trên khay", góp phần tạo ra những tiến bộ về thể trạng của trẻ mà còn ghi nhận những chuyển biến tích cực cả ở khía cạnh giáo dục dinh dưỡng. Kết quả triển khai còn cho thấy hơn 95% giáo viên và phụ huynh tham gia mô hình có chuyển biến tích cực về kiến thức và thái độ đối với dinh dưỡng hợp lý. Đội ngũ nhân viên nhà bếp cũng thay đổi rõ rệt về nhận thức và kỹ năng nghề nghiệp. Việc tiếp cận quy trình chế biến khoa học, tiêu chuẩn hóa từng công đoạn đã nâng cao vai trò của bếp ăn bán trú trong hệ thống giáo dục học đường.

Đánh giá từ các chuyên gia, sau hơn 5 năm, các nội dung của Mô hình điểm vẫn còn nguyên giá trị tham khảo trong bối cảnh Việt Nam tiếp tục đối mặt đồng thời với suy dinh dưỡng, thiếu vi chất và gia tăng thừa cân béo phì học đường.

Bữa ăn học đường phải được coi là ưu tiên giáo dục

Phát biểu tại hội thảo, bà Jenelle Babb, Cố vấn khu vực về Giáo dục Sức khỏe và Phát triển toàn diện, Văn phòng khu vực UNESCO tại Bangkok nhấn mạnh, mô hình Trường học nâng cao sức khỏe là một sáng kiến trọng tâm nhằm thúc đẩy triển khai các chương trình sức khỏe và dinh dưỡng học đường.

Đảm bảo dinh dưỡng và an toàn bữa ăn bán trú của học sinh (ảnh: Nguyễn Quang)

Theo bà Jenelle Babb, trên phạm vi toàn cầu, 9/10 quốc gia đã thực hiện chính sách hoặc chương trình sức khỏe và dinh dưỡng học đường; hơn 100 quốc gia đã có chương trình tiêm chủng tại trường học; hầu như quốc gia nào cũng đưa nội dung giáo dục sức khỏe vào chương trình giảng dạy.

Từ kinh nghiệm của 5 quốc gia tiên phong tham gia quá trình xây dựng các tiêu chuẩn toàn cầu về sức khỏe học đường, bà Jenelle Babb chỉ ra một số bài học quan trọng.

Trước hết, sức khỏe học đường phải được coi là một ưu tiên của giáo dục, không phải nhiệm vụ nằm ngoài ngành Giáo dục. Vì vậy, nội dung này cần được thể hiện rõ trong các kế hoạch, quy trình và hệ thống giám sát của ngành giáo dục. Bên cạnh đó, cần kế thừa và phát triển từ những nền tảng sẵn có, củng cố các chương trình và những cải cách đang được triển khai, thay vì tạo ra một sáng kiến hoàn toàn mới.

Đối với Việt Nam, bà Jenelle Babb cho rằng một số bước quan trọng đã được khởi động. Tuy nhiên, cần tiếp tục tập trung vào một số vấn đề. Thứ nhất, thành lập hoặc củng cố cơ chế phối hợp liên ngành với vai trò, trách nhiệm giải trình rõ ràng. Thứ hai, xem xét và cụ thể hóa bộ tiêu chuẩn toàn cầu về Trường học nâng cao sức khỏe cho phù hợp với bối cảnh Việt Nam. Thứ ba, đầu tư nâng cao năng lực ở tất cả các cấp, từ cán bộ lập kế hoạch giáo dục, cán bộ ngành giáo dục cấp tỉnh, thành phố đến giáo viên trực tiếp tại nhà trường. Thứ tư, xây dựng kế hoạch tài chính và cơ chế giám sát chương trình ngay từ đầu, trong đó có việc sử dụng bộ chỉ số Trường học nâng cao sức khỏe.

Một điểm quan trọng cần được lưu ý, theo bà Jenelle Babb, là trường học không phải nền tảng để triển khai các can thiệp y tế đơn lẻ, cũng không phải “cánh tay nối dài” của ngành Y tế nhằm cung cấp dịch vụ khám, chữa bệnh. Các chương trình sức khỏe và dinh dưỡng học đường cần được thiết kế để bổ trợ cho hoạt động dạy và học, không cạnh tranh hay lấn át nhiệm vụ giáo dục. Đây cũng là lý do các quan hệ đối tác đa bên, liên ngành có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Cam kết trách nhiệm

Chia sẻ kinh nghiệm thực tế, ông Nguyễn Vinh Thanh - Phó Giám đốc Sở GDĐT tỉnh Bắc Ninh nhấn mạnh, chăm sóc, bảo vệ và nâng cao sức khỏe học sinh không chỉ là nhiệm vụ của ngành Giáo dục hay ngành Y tế, mà là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Thực tiễn triển khai tại tỉnh Bắc Ninh cho thấy, khi có cơ chế phối hợp chặt chẽ, sự chỉ đạo thống nhất của các cấp chính quyền và sự đồng hành của gia đình, doanh nghiệp, các tổ chức xã hội và cơ quan báo chí thì công tác sức khỏe học đường sẽ tạo được những chuyển biến rõ nét, thiết thực và bền vững.

Cần cam kết trách nhiệm để dinh dưỡng học đường được quan tâm đồng bộ

Ông Phạm Thế Quyền - Giám đốc Nghiên cứu và Phát triển, Tập đoàn TH, nhấn mạnh yêu cầu coi dinh dưỡng học đường là một phần của chiến lược phát triển con người. Để Quyết định 973/QĐ-TTg thực sự đi vào đời sống và tiến tới một khung pháp lý bền vững hơn, đại diện Tập đoàn TH đề xuất cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế triển khai theo hướng đồng bộ, ổn định và bền vững. Việc này góp phần chuẩn hóa công tác tổ chức bữa ăn học đường, thay vì phụ thuộc vào nhân sự kiêm nhiệm như hiện nay.

Tiếp đó là việc bảo đảm nguồn lực tài chính, trước tiên tập trung vào nhóm trẻ mầm non và tiểu học. Ngân sách cho công tác dinh dưỡng học đường cần được triển khai trên cơ chế minh bạch, phối hợp ngân sách nhà nước và xã hội hóa: phân định rõ phần Nhà nước bảo trợ, phần phụ huynh đóng góp, phần doanh nghiệp đồng hành. Việc phân bổ rõ trách nhiệm và cơ chế phối hợp sẽ giúp bảo đảm tính bền vững, đồng thời nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Tổ chức bữa ăn bán trú phù hợp với điều kiện từng địa phương, dựa trên lợi thế nông nghiệp, phù hợp nề nếp sinh hoạt...theo đúng kết quả nghiên cứu của Mô hình điểm Bữa ăn học đường bảo đảm dinh dưỡng hợp lý kết hợp tăng cường hoạt động thể lực cho trẻ em, học sinh, sinh viên Việt Nam. Điều này sẽ bảo đảm tính khả thi và bền vững khi triển khai trên diện rộng.

Chia sẻ tại hội thảo, các chuyên gia nhấn mạnh vai trò của truyền thông trong tạo đồng thuận xã hội, đồng thời đề xuất nghiên cứu xây dựng Luật Dinh dưỡng học đường nhằm thể chế hóa các chủ trương, chính sách về nâng cao sức khỏe, thể chất và tầm vóc thế hệ trẻ.

Theo nhà báo Triệu Ngọc Lâm- Tổng Biên tập Báo Giáo dục và thời đại, giờ đây  chính sách và mục tiêu đã rõ, vấn đề đặt ra là làm thế nào để tạo chuyển biến thực chất tại từng nhà trường, địa phương và với mỗi học sinh. Trong bối cảnh nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng đa dạng, nguồn lực ngân sách Nhà nước có giới hạn, việc huy động nguồn lực xã hội là yêu cầu tất yếu.

Vì lẽ đó, truyền thông về sức khỏe học đường không chỉ cung cấp kiến thức về dinh dưỡng, vệ sinh, phòng chống bệnh học đường, an toàn thực phẩm, vận động thể chất hay sức khỏe tâm thần, mà còn phải góp phần thay đổi nhận thức, hành vi và kết nối chính sách với thực tiễn. Theo đó, truyền thông cần biến những nhu cầu cụ thể thành vấn đề có thể nhìn thấy, xác định mục tiêu cần giải quyết và kết nối mục tiêu đó với nguồn lực phù hợp.

Đề xuất ban hành Luật Dinh dưỡng học đường

Trong khuôn khổ Hội thảo nói trên, tọa đàm “Truyền thông sức khỏe học đường và huy động nguồn lực xã hội: Từ nhận thức đến hành động” đã được tổ chức. Các diễn giả tập trung nhận diện những thách thức, khoảng trống trong công tác chăm sóc sức khỏe học đường. Qua các trao đổi, các đại biểu thống nhất quan điểm lấy trẻ em làm trung tâm, đưa chính sách vào thực tiễn nhà trường, sử dụng dữ liệu để cải thiện chất lượng và bảo đảm sự tham gia của các nguồn lực xã hội trên cơ sở chuyên môn, minh bạch, công bằng. Việc cần thiết ban hành Luật Dinh dưỡng học đường cũng được các chuyên gia nhắc đến.