Vi phạm đấu thầu có thể bị khóa tài khoản trên hệ thống mạng đấu thầu quốc gia

Chính phủ đang lấy ý kiến Dự án Luật Đấu thầu (sửa đổi). Đây là dự luật có tác động lớn tới cơ quan Nhà nước, doanh nghiệp, nhà thầu, nhà đầu tư và hiệu quả thực hiện các dự án. Dự luật sẽ được trình Quốc hội xem xét tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI tới đây.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật Đấu thầu (sửa đổi) ngày 30/9. (Ảnh: Media Quốc hội).

Dự thảo Luật bao gồm 8 Chương và 60 Điều, sửa đổi toàn diện Luật Đấu thầu hiện hành, tập trung vào 4 nhóm vấn đề chính.

Nhóm thứ nhất gồm các quy định bảo đảm tính khả thi, đồng bộ, thống nhất của pháp luật về đấu thầu. Nhóm thứ hai gồm các quy định nâng cao chất lượng, hiệu quả của hoạt động đấu thầu.

Nhóm thứ ba gồm các quy định nhằm đơn giản hóa thủ tục, rút ngắn thời gian, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong hoạt động đấu thầu. 

Nhóm thứ tư tập trung nâng cao hiệu lực quản lý, tăng cường kiểm tra, giám sát trong hoạt động đấu thầu; làm rõ quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm của người có thẩm quyền, chủ đầu tư, bên mời thầu, nhà thầu và tổ chuyên gia.

Theo Tờ trình của Chính phủ, dự thảo Luật đã đơn giản hóa các hình thức lựa chọn nhà thầu (Điều 20) theo hướng lược bỏ một số hình thức lựa chọn nhà thầu có quy trình thực hiện tương đồng để tích hợp vào một hình thức (như bỏ hình thức chào hàng cạnh tranh để tích hợp vào hình thức đấu thầu rộng rãi; bỏ hình thức mua sắm trực tiếp để tích hợp vào hình thức chỉ định thầu).

Tiếp tục quy định tiêu chí cơ bản áp dụng hình thức chỉ định thầu, mở rộng trường hợp áp dụng đối với gói thầu thuộc dự án đầu tư công cần đẩy nhanh tiến độ; giao Chính phủ quy định thẩm quyền quyết định hạn mức áp dụng chỉ định thầu cho bộ, ngành, địa phương và quy định chi tiết trường hợp chỉ định thầu nhằm bảo đảm tính linh hoạt, phù hợp với yêu cầu thực tiễn và đặc thù của từng lĩnh vực.

Bổ sung một số hình thức lựa chọn nhà thầu mới: Hình thức đàm phán cạnh tranh được áp dụng đối với các gói thầu mà chủ đầu tư chưa thể xác định đầy đủ yêu cầu kỹ thuật, giải pháp công nghệ hoặc giá gói thầu. Hình thức chào giá trực tuyến được áp dụng đối với hàng hóa, dịch vụ thông dụng, đơn giản, quy mô nhỏ. 

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình bày báo cáo tóm tắt Dự thảo Luật Đấu thầu (sửa đổi) tại phiên họp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội ngày 30/9. (Ảnh: Media Quốc hội).

Về các hình thức lựa chọn nhà đầu tư (Điều 24), dự thảo Luật tiếp tục duy trì 4 hình thức lựa chọn nhà đầu tư gồm: đấu thầu rộng rãi, đấu thầu hạn chế, chỉ định nhà đầu tư, lựa chọn nhà đầu tư trong trường hợp đặc biệt do các hình thức này đang được áp dụng ổn định và chưa phát sinh các vướng mắc, khó khăn trên thực tiễn.

Dự thảo cũng mở rộng trường hợp được áp dụng thủ tục đấu thầu trước đối với gói thầu cần đẩy nhanh tiến độ của dự án nhằm rút ngắn thời gian chuẩn bị và đẩy nhanh tiến độ thực hiện dự án (Điều 31).

Hoàn thiện quy định về hành vi bị cấm trong hoạt động lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư (Điều 15) theo hướng: Bổ sung hành vi bị cấm đối với các cá nhân, tổ chức dàn xếp, thỏa thuận nhằm nâng khống giá gói thầu, dự toán gói thầu; hành vi chia nhỏ dự án, dự toán mua sắm thành các gói thầu nhằm mục đích áp dụng hạn mức chỉ định thầu, hạn chế sự tham gia của các nhà thầu để có cơ sở xử lý hành vi vi phạm đã phát sinh phổ biến trong thời gian qua.

Làm rõ các hành vi thông thầu, gian lận, không bảo đảm công bằng, minh bạch để bảo đảm đồng bộ với pháp luật quản lý ngành, lĩnh vực và phù hợp với thực tiễn.

Chỉnh lý quy định về hành vi chuyển nhượng thầu để phản ánh đầy đủ bản chất của hành vi này, góp phần ngăn chặn hành vi lợi dụng danh nghĩa "nhà thầu phụ" để chuyển nhượng thầu trái phép, theo hướng thay thế hành vi "chuyển nhượng thầu" bằng hành vi "sử dụng thầu phụ bất hợp pháp"; làm rõ nội hàm của việc sử dụng nhà thầu phụ bất hợp pháp trên cơ sở xác định trách nhiệm của nhà thầu trong quá trình thực hiện hợp đồng; làm rõ hành vi nhà thầu giao trách nhiệm quản lý của mình theo hợp đồng ký kết với chủ đầu tư cho tổ chức, cá nhân khác.

Dự thảo luật cũng bổ sung chế tài xử lý vi phạm trong đấu thầu, gồm: Công khai thông tin vi phạm, đánh giá uy tín, khóa chức năng, tài khoản trên hệ thống mạng đấu thầu quốc gia và các biện pháp xử lý khác nhằm tăng tính răn đe và bảo đảm tính nghiêm minh, hiệu quả của pháp luật về đấu thầu.

Ông Nguyễn Trường Giang, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp phát biểu. (Ảnh: Media Quốc hội).

Tại Phiên họp toàn thể lần thứ 6 của Ủy ban Kinh tế và Tài chính để thẩm tra Dự án Luật Đấu thầu (sửa đổi) ngày 3/10, ông Nguyễn Trường Giang, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị, cơ quan soạn thảo làm rõ lý do bỏ Điều 6 của Luật hiện hành đã quy định rất đầy đủ về bảo đảm cạnh tranh trong đấu thầu, để thu hẹp lại tại khoản 2 Điều 5 của dự thảo luật khi chỉ quy định "Bảo đảm cạnh tranh và công bằng khi áp dụng các hình thức lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư có từ hai nhà thầu, nhà đầu tư trở lên được tham dự thầu", bởi đây là một quy định quan trọng.

Nhấn mạnh nút thắt lớn nhất về chỉ định thầu (khoản 6 Điều 20), ông Nguyễn Trường Giang lo ngại khi dự thảo mở rộng quá nhiều trường hợp chỉ định thầu, áp dụng nguyên tắc "theo quy định của pháp luật quản lý ngành, lĩnh vực". 

Theo đại biểu, nếu trong Luật quy định không chỉ định thầu, nhưng đến thông tư của các Bộ ban hành lại cho rằng chỉ định thầu là không sai sẽ gây khó khăn và bất hợp lý. Do vậy, nếu thấy cần thiết phải chỉ định thầu thì phải quy định ngay trong Luật, hoặc theo quy định của luật chuyên ngành.

Kết luận nội dung thảo luận, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi nhấn mạnh yêu cầu từ cấp có thẩm quyền và thực tiễn đặt ra cho Luật Đấu thầu (sửa đổi) là phải tháo gỡ triệt để các vướng mắc hiện nay. Mục tiêu tối thượng là làm sao để hoạt động đấu thầu diễn ra thuận lợi, đáp ứng kịp thời yêu cầu thực tế nhưng vẫn phải quản lý chặt chẽ.

Ông cũng yêu cầu tiếp tục rà soát việc chỉ định thầu, chỉ định nhà đầu tư và lựa chọn không qua đấu thầu. Phải có nguyên tắc, mức độ và khung thang kiểm soát rõ ràng; tránh việc quản quá chặt làm không tiến hành được công việc, nhưng cũng tuyệt đối không được "mở bung" làm mất đi ý nghĩa của Luật Đấu thầu, bảo đảm sử dụng hiệu quả nguồn tài chính và tài sản công.