Vì sao bệnh án điện tử là hạ tầng quan trọng của ngành y tế?

Tuổi thọ trung bình của người dân tăng đáng kể, tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế đạt trên 95%, nhiều bệnh viện đã làm chủ các kỹ thuật chuyên sâu như ghép tạng, điều trị đột quỵ, phẫu thuật robot hay điều trị ung thư hiện đại.

Ông Frank Hester - Nhà sáng lập Công ty TPP, là một trong những kiến trúc sư phần mềm hàng đầu thế giới và là chuyên gia về trí tuệ nhân tạo trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe.

Những thành tựu này là kết quả của nỗ lực không ngừng của đội ngũ y bác sĩ, nhà quản lý và các cơ quan y tế trên cả nước. Tuy nhiên, chính sự phát triển đó cũng đặt ra những thách thức mới.

Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số nhanh chóng. Các bệnh không lây nhiễm như đái tháo đường, tim mạch, ung thư ngày càng phổ biến. Nhu cầu chăm sóc sức khỏe tăng cao trong khi nguồn nhân lực và hạ tầng y tế vẫn chịu áp lực lớn. Bài toán không còn đơn thuần là điều trị một đợt bệnh cấp tính mà là quản lý sức khỏe người dân trong suốt vòng đời.

Đây không phải vấn đề riêng của Việt Nam. Nhiều quốc gia phát triển như Anh, Nhật Bản hay Singapore cũng đang đối mặt với áp lực tương tự khi nhu cầu khám chữa bệnh tăng nhanh hơn khả năng mở rộng hệ thống.

Trong bối cảnh đó, kinh nghiệm quốc tế cho thấy chỉ xây thêm bệnh viện hay đào tạo thêm nhân lực là chưa đủ. Điều mà các hệ thống y tế hiện đại đang hướng tới là xây dựng nền y tế dựa trên dữ liệu, thông tin và khả năng kết nối. Và bệnh án điện tử chính là nền tảng của quá trình chuyển đổi đó.

Bệnh án điện tử - "hệ thần kinh trung ương" của y tế hiện đại

Việc Bộ Y tế ban hành Thông tư số 13/2025/TT-BYT được đánh giá là một trong những chính sách quan trọng nhất trong lộ trình chuyển đổi số y tế hiện nay.

Thông tư đặt mục tiêu triển khai bệnh án điện tử tại các bệnh viện, trung tâm y tế và trạm y tế trên phạm vi toàn quốc, tiến tới thay thế hoàn toàn hồ sơ giấy và sổ khám bệnh truyền thống.

Đoàn Công ty TPP Vương quốc Anh, lãnh đạo Hội Tin học Y tế Việt Nam, lãnh đạo Sở Y tế Bắc Ninh làm việc tại Trạm Y tế xã Đại La, tỉnh Bắc Ninh.

Lợi ích đầu tiên dễ nhận thấy là giảm phụ thuộc vào giấy tờ. Hồ sơ giấy thường phân tán, khó chia sẻ, dễ thất lạc và làm chậm quá trình chăm sóc người bệnh. Trong khi đó, bệnh án điện tử giúp thông tin được lưu trữ tập trung, truy xuất nhanh chóng và chính xác hơn.

Tuy nhiên, giá trị của bệnh án điện tử không chỉ dừng lại ở việc "bỏ giấy".

Nghị quyết số 72 của Bộ Chính trị đặt ra nhiều mục tiêu lớn cho ngành y tế như giảm quá tải bệnh viện tuyến trên, tăng cường y tế cơ sở, nâng cao hiệu quả dự phòng, quản lý tốt bệnh mạn tính và cải thiện khả năng tiếp cận dịch vụ y tế của người dân.

Bệnh án điện tử giúp hình thành các quy trình chuyển tuyến thông minh, đưa người bệnh đến đúng chuyên khoa cần thiết, giảm tình trạng tập trung quá mức tại các bệnh viện lớn.

Các hệ thống sàng lọc trực tuyến có thể hỗ trợ phân loại bệnh nhân trước khi đến cơ sở y tế. Hồ sơ liên thông cho phép bác sĩ tuyến cơ sở tiếp cận ý kiến chuyên môn và dữ liệu từ tuyến trên, giúp nhiều người bệnh được điều trị ngay tại địa phương.

Đối với các bệnh mạn tính như đái tháo đường hay tim mạch, bệnh án điện tử cho phép xác định nhóm nguy cơ cao, theo dõi diễn biến sức khỏe và can thiệp sớm trước khi bệnh trở nặng.

Ngoài ra, các chương trình sàng lọc, khám sức khỏe định kỳ và chăm sóc dự phòng cũng trở nên hiệu quả hơn khi được hỗ trợ bởi dữ liệu đồng bộ trên quy mô lớn.

Quan trọng hơn, hệ thống này giúp ngành y tế chuyển từ mô hình "chữa bệnh khi đã xảy ra" sang mô hình "dự báo - phòng ngừa - quản lý sức khỏe".

Dữ liệu y tế - tài sản chiến lược của quốc gia

Không chỉ phục vụ khám chữa bệnh, bệnh án điện tử còn tạo ra nguồn dữ liệu có giá trị lớn đối với khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Mỗi ngày, hệ thống y tế tạo ra khối lượng dữ liệu khổng lồ liên quan đến chẩn đoán, điều trị, xét nghiệm, kê đơn thuốc và tình trạng sức khỏe cộng đồng. Trong nhiều năm, phần lớn dữ liệu này nằm rải rác trong các hồ sơ giấy hoặc các hệ thống riêng lẻ. Khi được số hóa và kết nối, dữ liệu y tế trở thành một nguồn lực chiến lược.

Dữ liệu giúp cơ quan quản lý đánh giá chính xác nhu cầu chăm sóc sức khỏe của người dân, phân bổ nguồn lực hiệu quả hơn và xây dựng chính sách dựa trên bằng chứng.

Đồng thời, đây cũng là nền tảng cho nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ y tế và ứng dụng trí tuệ nhân tạo.

Nếu được triển khai đúng cách, bệnh án điện tử sẽ trở thành "hệ thần kinh trung ương" của toàn bộ hệ thống y tế. Đây là hạ tầng số giúp kết nối các cơ sở khám chữa bệnh, hỗ trợ quản lý, nghiên cứu khoa học, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và tạo nền tảng cho những đổi mới trong tương lai.

Chuyển đổi số không chỉ là số hóa hồ sơ

Một bài học quan trọng từ nhiều quốc gia là số hóa không đồng nghĩa với chuyển đổi số thành công.

Tại không ít nơi, bệnh viện sử dụng hàng trăm phần mềm khác nhau. Một hệ thống quản lý bệnh mạn tính, một hệ thống tiêm chủng, một hệ thống xét nghiệm, một hệ thống thanh toán... nhưng các nền tảng này lại không thể trao đổi dữ liệu hiệu quả với nhau.

Kết quả là giấy tờ có thể biến mất, nhưng tình trạng "cát cứ dữ liệu" vẫn tồn tại.

Người bệnh tiếp tục phải khai báo nhiều lần. Bác sĩ mất thời gian tìm kiếm thông tin. Nhân viên y tế phải thao tác trên nhiều phần mềm khác nhau chỉ để hoàn thành các yêu cầu báo cáo.

Vì vậy, mục tiêu không nên chỉ là số hóa từng bệnh viện riêng lẻ mà cần hướng tới một hệ thống thống nhất trên phạm vi toàn quốc.

"Một người dân - một hồ sơ sức khỏe"

Khái niệm được nhiều quốc gia theo đuổi hiện nay là "One Citizen, One Record" - "Một người dân, một hồ sơ sức khỏe".

Điều này có nghĩa mọi thông tin y tế của người dân được quản lý trên một hồ sơ thống nhất, xuyên suốt từ tuyến xã, tuyến huyện, tuyến tỉnh đến các bệnh viện chuyên khoa trung ương.

Khi một người đến khám tại bất kỳ cơ sở y tế nào, bác sĩ có thể tiếp cận lịch sử khám chữa bệnh, kết quả xét nghiệm, đơn thuốc, chẩn đoán và các can thiệp trước đó. Đồng thời, những dữ liệu mới phát sinh cũng được cập nhật trở lại hệ thống. Thông tin sẽ đi theo người bệnh thay vì người bệnh phải mang thông tin theo mình.

Mô hình này mang lại nhiều lợi ích rõ rệt như nâng cao tính liên tục trong điều trị, giảm trùng lặp xét nghiệm, tăng an toàn kê đơn, rút ngắn thời gian chuyển tuyến và sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực y tế vốn đang rất hạn chế. Đặc biệt, trong bối cảnh bệnh mạn tính ngày càng gia tăng, việc quản lý hồ sơ sức khỏe liên tục sẽ giúp theo dõi người bệnh tốt hơn, phát hiện sớm nguy cơ và can thiệp kịp thời trước khi xuất hiện biến chứng. Nền tảng số để thực hiện các mục tiêu cải cách y tế.

Trên thế giới, nhiều bước tiến trong AI y tế, y học chính xác và nghiên cứu lâm sàng đang được thúc đẩy bởi các cơ sở dữ liệu y tế quy mô lớn. Quốc gia nào xây dựng được hệ thống dữ liệu chất lượng cao sẽ có lợi thế đáng kể trong cuộc đua đổi mới sáng tạo. Cơ hội để Việt Nam đi nhanh hơn Nhiều nước phát triển đã mất hàng chục năm để khắc phục tình trạng dữ liệu phân mảnh do triển khai nhiều hệ thống riêng lẻ. Việt Nam có cơ hội học hỏi kinh nghiệm quốc tế để tránh đi vào "vết xe đổ" đó. Nếu xây dựng được một kiến trúc thống nhất ngay từ đầu, hệ thống bệnh án điện tử có thể phát triển theo hướng đồng bộ, kết nối và bền vững hơn.

Bệnh án điện tử không phải đích đến cuối cùng của cải cách y tế. Đây là hạ tầng nền tảng để các mục tiêu cải cách có thể trở thành hiện thực. Một hệ thống y tế hiện đại không chỉ cần bệnh viện tốt hay thiết bị tiên tiến mà còn cần dữ liệu được kết nối, chia sẻ và khai thác hiệu quả. Trong hành trình chuyển đổi số y tế, bệnh án điện tử chính là viên gạch đầu tiên và quan trọng nhất để xây dựng nền y tế thông minh, lấy người bệnh làm trung tâm và sẵn sàng cho tương lai.